Thế giới xử lý UAV xâm nhập khu vực sân bay dân dụng thế nào?

UAV đang trở thành mối đe dọa trực tiếp và ngày càng nghiêm trọng đối với an toàn hàng không dân dụng. Chỉ cần một thiết bị nhỏ xuất hiện trong vùng trời hạn chế cũng buộc sân bay phải tạm dừng cất hoặc hạ cánh, gây gián đoạn hàng trăm chuyến bay, thiệt hại kinh tế lớn và ảnh hưởng đến hàng chục nghìn hành khách.

Dữ liệu toàn cầu năm 2025 ghi nhận hơn 3.200 vụ xâm nhập gần sân bay, gây khoảng 420 giờ đóng cửa và thiệt hại ước tính hơn 120 triệu USD cho ngành hàng không. Tại Mỹ, riêng quý I/2025 đã có 411 vụ; quý II/2026 tăng gần gấp đôi so với quý trước. Châu Âu cũng chứng kiến hàng loạt sự cố lớn năm 2025.

Làn sóng UAV xâm nhập vùng trời

Trong suốt năm 2025, ngành hàng không châu Âu phải đối mặt với làn sóng xâm nhập bằng máy bay không người lái chưa từng có, nhắm mục tiêu vào sân bay thương mại tại nhiều quốc gia. Không giống như những vụ xâm nhập UAV do người chơi nghiệp dư điều khiển trong những năm trước, sự kiện này tuân theo mô hình mà các nhà phân tích tình báo mô tả là chiến dịch chiến tranh lai có cấu trúc.

Theo Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ (FAA), có hơn 800.000 người điều khiển UAV đăng ký tại Mỹ, nhưng số lượng UAV thực tế còn cao hơn nhiều do có nhiều người chơi nghiệp dư sử dụng loại drone nhỏ, không đáp ứng tiêu chuẩn đăng ký và người điều khiển có thể sử dụng một giấy phép đăng ký để điều khiển nhiều drone.

Hiện tại, UAV đang được sử dụng trong nhiều hoạt động, từ giám sát sức khỏe cây trồng đến hỗ trợ lực lượng cứu hỏa và thực thi pháp luật. Năm 2024, dịch vụ Prime Air của Amazon nhận được sự chấp thuận của FAA cho phép drone bay ngoài tầm nhìn trực tiếp của người điều khiển, đặt nền móng cho việc công ty mở rộng quy mô hoạt động này.

Tại phiên thảo luận bế mạc Hội nghị Thượng đỉnh Sân bay Quốc tế ở Berlin (Đức) diễn ra giữa tháng 5/2026, các lãnh đạo an ninh sân bay và nhà cung cấp công nghệ cũng cảnh báo tốc độ đổi mới của công nghệ drone đang vượt xa khả năng ứng phó của nhiều sân bay, trong khi hành lang pháp lý chưa theo kịp.

Sân bay tại Đan Mạch từng buộc phải đóng cửa sau khi phát hiện máy bay không người lái trong không phận.

Sân bay Hamburg (HAM) và Frankfurt (FRA) của Đức ghi nhận nhiều vụ xâm nhập khu vực an ninh, trong đó Hamburg trở thành tâm điểm sau khi nhà chức trách Đức bắt giữ 2 nghi phạm có liên hệ với đơn vị phá hoại GRU của Nga.

Đặc biệt, vụ phát hiện một UAV mang chất nổ tại sân bay Leipzig/Halle (Đức) diễn ra đầu tháng 8/2026 là sự việc có mức độ nghiêm trong nhất trong thời gian gần đây. Vụ việc được đánh giá là làm gia tăng lo ngại về mối đe dọa an ninh từ hoạt động sử dụng UAV. Bộ trưởng Nội vụ Đức Alexander Dobrindt gọi đây là vụ việc “rất nghiêm trọng”.

Trong khi đó, sân bay Stockholm Arlanda (ARN) và sân bay Goteborg Landvetter (GOT) của Thụy Điển từng buộc kích hoạt biện pháp tạm dừng an ninh và thắt chặt vùng đệm không phận hạn chế xung quanh cả 2 sân bay, vì bị UAV bí ẩn xâm nhập.

Trước đó, nhiều sân bay và một căn cứ không quân ở Bỉ cũng bị ảnh hưởng vì UAV và buộc phải đóng cửa. Tháng 11/2025, cảnh sát Na Uy thông báo khép lại cuộc điều tra vụ “phát hiện drone” khiến sân bay Oslo phải tạm ngừng hoạt động do thiếu bằng chứng cho thấy có drone xuất hiện thật sự.

Tại Đan Mạch, nhiều sân bay, bao gồm Copenhagen cũng tạm thời đóng cửa trong tháng 9 sau khi nhận báo cáo về việc xuất hiện drone gần khu vực bay. Tương tự, Sân bay Dublin ở Ireland từng hứng chịu lượng lớn sự chỉ trích sau khi máy bay không người lái xâm phạm không phận cấm khiến các nhà khai thác phải liên tục tạm dừng hoạt động. Vào thời điểm tồi tệ nhất, sân bay ghi nhận vụ xâm nhập UAV thứ 6 trong vòng gần 6 tuần.

Hành lang pháp lí trên thế giới

UAV không chỉ là “trò nghịch dại” mà có thể trở thành công cụ gây rối có chủ đích hoặc thậm chí đe dọa an ninh. Thế giới đã chứng minh rằng chỉ có sự kết hợp chặt chẽ giữa pháp lý nghiêm minh, công nghệ hiện đại và quy trình phối hợp chuyên nghiệp mới xử lý triệt để được mối đe dọa này.

Từ năm 2016, Văn phòng An toàn và Tiêu chuẩn Sân bay (AAS) thuộc Cục Hàng không Liên bang Mỹ đã ban hành một số tài liệu hướng dẫn và chính sách liên quan đến công nghệ phát hiện và giảm thiểu rủi ro từ máy bay không người lái tại sân bay. Những lĩnh vực được đề cập trong tài liệu bao gồm vấn đề pháp lý, khả năng gây nhiễu điện từ (EMI) đối với thiết bị liên lạc và dẫn đường, xử lý trường hợp trong không phận sân bay cùng nhiều vấn đề khác.

Hiện tại, FAA yêu cầu tất cả sân bay chứng nhận Part 139 phải có Kế hoạch ứng phó sự cố máy bay không người lái (UAS) được phê duyệt, bao gồm trong Sổ tay Chứng nhận Sân bay (ACM) để xử lý việc gián đoạn hoạt động sân bay và hoặc đảm bảo an toàn cho hoạt động hàng không có người lái.

Kế hoạch này cung cấp hướng dẫn cụ thể cho người điều hành sân bay về những bước cần thực hiện trong trường hợp hoạt động UAS trái phép, bao gồm cả việc khôi phục hoạt động bình thường an toàn sau sự cố. Kế hoạch này được phối hợp với Kiểm soát Không lưu (ATC), Điều hành Sân bay, Cục An ninh Vận tải (TSA) và cơ quan thực thi pháp luật.

Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) áp dụng quy định thống nhất cho 27 quốc gia thành viên thông qua EU Regulation 2019/947, nhưng trao quyền cho từng nước tự vẽ ra “UAS geographical zones” - bản đồ xác định nơi cấm bay tuyệt đối hoặc nơi cần xin phép trước. Từ năm 2022, các nước EU công bố dữ liệu này ở định dạng số để tích hợp vào tính năng cảnh báo vùng cấm trên drone.

Thậm chí, chính phủ Đức thậm chí còn đề xuất dự luật cho phép cảnh sát bắn hạ drone khi cần thiết, sau khi xuất hiện vụ UAV xâm nhập khiến sân bay Munich bị gián đoạn hồi tháng 10/2025. Đến tháng 2/2026, Quốc hội Đức chính thức thông qua dự luật.

Trong khi đó, ngành hàng không Anh tạo ra mô hình khá trực quan mang tên Flight Restriction Zone (FRZ) - vùng cấm bay trải rộng khoảng từ 3,7 - 4,6km chu vi quanh sân bay, cộng thêm một dải mở rộng dọc theo trục đường băng dài tới khoảng 5km.

Máy bay không người lái bay ở độ cao thấp tại Sân bay Copenhagen. (Video: NRK)

Ngoài ra, Anh yêu cầu người điều khiển drone từ 100g trở lên đều phải có chứng chỉ Flyer ID, drone bay ban đêm buộc phải gắn đèn nhấp nháy màu xanh lá để dễ bị phát hiện nếu bay gần sân bay.

Canada cũng quy định UAV không được bay trong vòng 5,6km quanh những sân bay được chứng nhận và 1,9km quanh sân bay trực thăng, trừ khi được cơ quan quản lý không lưu cấp phép. Tại Australia, Cơ quan An toàn Hàng không Dân dụng (CASA) đặt ngưỡng 5,5km quanh mọi sân bay có đài kiểm soát cho UAV nặng trên 250g.

Tương tự, sân bay Changi của Singapore không phụ thuộc vào mắt nhìn của phi công. Thay vào đó, họ lắp đặt hệ thống radar chuyên dụng kết hợp camera tầm nhiệt để phát hiện drone từ khoảng cách hàng cây số. Khi phát hiện xâm nhập, hệ thống sẽ tự động chế áp bằng sóng vô tuyến, ép drone hạ cánh hoặc quay đầu về vị trí xuất phát.