Ông Nguyễn Duy Ngọc: Việc thuộc thẩm quyền, tại sao đồng chí không làm?

Vấn đề trên được Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc đưa ra khi quán triệt chuyên đề “Những nội dung trọng tâm, cốt lõi trong Nghị quyết 24 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới”, tại hội nghị toàn quốc sáng 3/9.

Việc thuộc thẩm quyền, tại sao đồng chí không làm?

Quan điểm quan trọng được Trưởng Ban Tổ chức Trung ương lưu ý là phải hiểu đầy đủ hai mặt của vấn đề: vừa bảo vệ người dám làm, vừa kiên quyết xử lý người không chịu làm.

Thực tiễn hiện nay có hai tình trạng khác nhau mà theo ông Nguyễn Duy Ngọc, không được đánh đồng. Có những cán bộ thực sự muốn làm, có sáng kiến, có năng lực, có động cơ trong sáng, nhưng còn băn khoăn, e ngại vì cơ chế chưa rõ, pháp luật còn chồng chéo, vấn đề mới chưa có tiền lệ, rủi ro khó lường. Đối với những cán bộ như vậy, trách nhiệm của tổ chức là phải tháo gỡ, trao quyền, hướng dẫn, chia sẻ rủi ro và bảo vệ họ.

Nhưng cũng có những cán bộ không phải không dám làm mà thực chất là không muốn làm; ngại khó, ngại va chạm, sợ trách nhiệm, làm việc cầm chừng; việc dễ thì làm, việc khó thì né; việc có lợi thì tích cực, việc chung thì chậm trễ; gặp vấn đề thì đẩy lên trên, đẩy xuống dưới hoặc đẩy sang cơ quan khác.

“ Đặc biệt phải cảnh giác với tình trạng lấy sợ sai, sợ trách nhiệm, cơ chế còn vướng, pháp luật chưa rõ làm bình phong cho sự trì trệ, thiếu trách nhiệm, thậm chí che giấu động cơ cá nhân ”, ông Nguyễn Duy Ngọc nói.

Tinh thần của Nghị quyết 24 được Trưởng Ban Tổ chức Trung ương nêu rõ là bảo vệ người dám làm , nhưng cũng đồng thời phải xác định trách nhiệm người không chịu làm.

“ Không hành động cũng có thể gây hậu quả. Một quyết định sai phải chịu trách nhiệm; nhưng không quyết định, để công việc đình trệ, cơ hội phát triển bị bỏ lỡ, nguồn lực bị lãng phí, người dân và doanh nghiệp phải chịu thiệt hại thì cũng phải chịu trách nhiệm ”, ông Nguyễn Duy Ngọc nói.

Trưởng Ban Tổ chức Trung ương khẳng định phải phân biệt rất rõ: người muốn làm nhưng gặp rào cản thì phải tháo gỡ; người dám làm vì lợi ích chung thì phải bảo vệ; người làm tốt thì phải trọng dụng. Nhưng người có trách nhiệm mà không làm, có thẩm quyền mà không quyết, thấy việc khó mà né tránh, đùn đẩy thì phải xem xét trách nhiệm.

“ Chúng ta lâu nay thường chú ý kiểm tra cán bộ làm sai cái gì. Trong giai đoạn mới, cần quan tâm thêm cả một câu hỏi khác: việc thuộc chức trách, thẩm quyền của đồng chí, tại sao đồng chí không làm? Phải từng bước hình thành một văn hóa rất rõ trong hệ thống: không làm cũng phải chịu trách nhiệm; làm chậm cũng phải chịu trách nhiệm; làm không đến nơi đến chốn cũng phải được đánh giá đúng mức. Đây chính là một nội hàm rất quan trọng của tính tiên phong, gương mẫu ”, ông Nguyễn Duy Ngọc quán triệt.

Trong những yêu cầu đặt ra, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương nêu rõ phải đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ; lấy sản phẩm, kết quả và hiệu quả thực thi làm thước đo chủ yếu. Phải thực hiện thực chất tinh thần: Chọn người theo việc; giao việc để thử thách; lấy kết quả để đánh giá; lấy thực tiễn để phát hiện, trọng dụng và sàng lọc cán bộ.

Hằng năm, từng cấp ủy, cơ quan, đơn vị phải xác định những việc khó, việc mới, điểm nghẽn, nhiệm vụ tồn đọng để giao cán bộ đảm nhận. Không chỉ chờ cán bộ tự đăng ký sáng kiến mà tổ chức phải chủ động dùng việc khó để thử thách cán bộ.

“ Người dám nhận việc khó và làm được việc phải được ghi nhận, trọng dụng. Ngược lại, người né việc khó, đùn đẩy, trì trệ, thiếu trách nhiệm phải được đánh giá đúng, sàng lọc, bố trí lại hoặc thay thế. Phải khắc phục cho được một nghịch lý: người nhận việc khó, chấp nhận trách nhiệm và rủi ro lại dễ chịu bất lợi hơn người chọn việc an toàn, né tránh trách nhiệm ”, ông Nguyễn Duy Ngọc quán triệt.

Đồng thời, theo Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, phải tạo chuyển biến về trách nhiệm hành động, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu, bởi không thể yêu cầu cấp dưới dám làm nếu người đứng đầu không dám quyết, không thể yêu cầu cấp dưới chịu trách nhiệm nếu cấp trên chỉ giao việc nhưng khi khó khăn lại đứng ngoài.

Cùng với đó, phải tạo được môi trường và thể chế để người muốn làm có thể làm; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền nhưng phải gắn chặt với quản trị rủi ro, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.

Nhấn mạnh bảo vệ cán bộ phải thực chất, nhưng ông Ngọc cũng lưu ý ranh giới bảo vệ phải thật rõ. Phải phân biệt rủi ro khách quan, sai sót không cố ý với hành vi cố ý vi phạm; thiếu điều kiện khách quan với thiếu năng lực, thiếu trách nhiệm; đổi mới vì lợi ích chung với lợi dụng đổi mới để vụ lợi.

Bảo vệ không phải tạo ra “vùng an toàn”

Ông Nguyễn Duy Ngọc cho biết Nghị quyết 24 được ban hành trên cơ sở sơ kết 5 năm thực hiện Kết luận 14 của Bộ Chính trị về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.

“ Nhưng Nghị quyết lần này có yêu cầu rộng hơn và cao hơn. Nếu như trước đây chúng ta nhấn mạnh khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, thì lần này Bộ Chính trị đặt vấn đề từ chính phẩm chất và trách nhiệm của mỗi cán bộ, đảng viên: Đã là cán bộ, đảng viên thì phải tiên phong, gương mẫu; phải có tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung ”, ông Nguyễn Duy Ngọc nói.

Việc đặt hai chữ “tiên phong, gương mẫu” ở đầu tên Nghị quyết, theo ông Nguyễn Duy Ngọc, mang ý nghĩa rất sâu sắc.

Tiên phong không chỉ là đi trước trong nhận thức mà phải đi trước trong hành động. Gương mẫu không chỉ là chấp hành tốt, giữ mình không sai phạm, mà còn phải dám nhận việc khó, dám quyết việc thuộc thẩm quyền, dám chịu trách nhiệm về quyết định của mình và về kết quả công việc được giao.

Trưởng Ban Tổ chức Trung ương quán triệt, đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm chính là những biểu hiện cụ thể của tính tiên phong, gương mẫu trong điều kiện mới, trước hết đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý và người đứng đầu.

Nêu rõ đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu rất cao, nhiệm vụ rất nặng nề, ông Nguyễn Duy Ngọc dẫn thực tiễn cho thấy đội ngũ cán bộ, đảng viên của chúng ta nhìn chung có bản lĩnh, trách nhiệm, tận tụy, nhiều cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đương đầu với khó khăn, vì lợi ích chung.

Nhưng Bộ Chính trị cũng thẳng thắn chỉ ra tình trạng một bộ phận cán bộ làm việc cầm chừng, e ngại rủi ro, sợ sai, đùn đẩy trách nhiệm, né tránh công việc; có nơi còn đổ lỗi cho những hạn chế, bất cập của pháp luật để không dám quyết định.

“ Vì vậy vừa phải khắc phục triệt để tình trạng sợ sai, không dám làm; vừa phải khơi dậy được tinh thần trách nhiệm, tính tiên phong, gương mẫu và khát vọng cống hiến trong mỗi cán bộ, đảng viên; cán bộ phải chủ động hơn, quyết đoán hơn, sáng tạo hơn; phải có khả năng giải quyết những vấn đề mới, khó, phức tạp, chưa có tiền lệ và tạo ra kết quả thực chất… Đây là những lý do chính cho sự ra đời của Nghị quyết ”, ông Nguyễn Duy Ngọc nói.

Trưởng Ban Tổ chức Trung ương thông tin Nghị quyết 24 tập trung 5 nội dung trọng tâm.

Một là Nghị quyết 24 đã có bước chuyển từ khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm sang xác lập tính tiên phong, gương mẫu, trách nhiệm hành động là chuẩn mực của cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới.

Nghị quyết không chỉ đặt câu hỏi cán bộ nào năng động, sáng tạo để khuyến khích và bảo vệ, mà đặt yêu cầu cao hơn: người cán bộ trong kỷ nguyên mới phải hành động như thế nào để đáp ứng yêu cầu của Đảng, đất nước và Nhân dân?

Theo ông Nguyễn Duy Ngọc, không phải cán bộ nào cũng phải có một sáng kiến lớn, một đề án đột phá, nhưng cũng không thể chấp nhận sự thụ động, trì trệ, né tránh trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ.

“ Việc thuộc thẩm quyền phải quyết định; việc thuộc trách nhiệm phải xử lý; khó khăn phải chủ động tìm cách tháo gỡ; vượt thẩm quyền phải báo cáo cùng phương án đề xuất. Như vậy, từ chỗ khuyến khích người dám làm, Nghị quyết tiến tới yêu cầu xây dựng một đội ngũ cán bộ có năng lực và trách nhiệm hành động ”, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương nhấn mạnh.

Hai là chuyển từ bảo vệ cán bộ sau khi rủi ro đã xảy ra sang kiến tạo môi trường để cán bộ có thể dấn thân hành động và có trách nhiệm ngay từ đầu.

Theo đó, bảo vệ cán bộ không thể chỉ bắt đầu khi đã xảy ra sai sót, thiệt hại rồi mới xem xét miễn hay giảm trách nhiệm. Trước khi yêu cầu cán bộ chịu trách nhiệm, tổ chức phải giao rõ việc, giao đủ quyền, bố trí nguồn lực cần thiết, xác định giới hạn thẩm quyền, nhận diện và quản trị rủi ro, theo dõi, hỗ trợ trong quá trình thực hiện.

Ông Nguyễn Duy Ngọc khẳng định đây là sự chuyển đổi rất quan trọng từ “bảo vệ sau sự việc” sang “bảo vệ bằng thể chế, bằng tổ chức và bằng quản trị rủi ro ngay trong quá trình hành động”.

“ Bảo vệ không phải tạo ra một ‘vùng an toàn’ để cán bộ không phải chịu trách nhiệm, mà là tạo ra một không gian hành động rõ ràng, chấp nhận rủi ro, thử nghiệm có kiểm soát để cán bộ dám chịu trách nhiệm ”, theo lời Trưởng Ban Tổ chức Trung ương.

Ba là đặt trọng tâm vào trách nhiệm của cá nhân cán bộ sang xác lập trách nhiệm đồng bộ của cán bộ, tổ chức và người đứng đầu.

Ông Nguyễn Duy Ngọc phân tích, một đề xuất đổi mới thường có nhiều chủ thể tham gia: người phát hiện vấn đề, người tham mưu, người thẩm định, người quyết định, người phối hợp và người trực tiếp tổ chức thực hiện.

Nếu chỉ yêu cầu cán bộ dám làm nhưng người có thẩm quyền không dám quyết định, chỉ yêu cầu cấp dưới chịu trách nhiệm nhưng cấp trên không giao quyền, không bố trí nguồn lực, không tháo gỡ và không bảo vệ khi cán bộ hành động đúng, thì cơ chế sẽ không thể vận hành.

Vì vậy, Nghị quyết 24 đặt trách nhiệm rất rõ đối với cấp ủy và người đứng đầu. Người đứng đầu không chỉ là người xem xét, quyết định chủ trương đổi mới, mà phải chủ động tạo điều kiện, lựa chọn việc khó, giao người có năng lực, giao quyền, đồng hành, quản trị rủi ro và chịu trách nhiệm trong phạm vi thẩm quyền của mình.

Trưởng Ban Tổ chức Trung ương cho rằng đây là chuyển biến từ “cán bộ phải dám làm” sang “tổ chức phải dám giao việc, dám giao quyền và dám bảo vệ người làm đúng”.

Nội dung trọng tâm thứ tư là từ khuyến khích, bảo vệ cán bộ như một cơ chế riêng lẻ trở thành một nội dung xuyên suốt trong công tác cán bộ và quản trị quốc gia hiện đại.

“ Nếu khuyến khích cán bộ dám làm nhưng đánh giá, quy hoạch, bố trí, sử dụng vẫn chưa coi trọng năng lực đổi mới, kết quả giải quyết việc khó và hiệu quả thực thi thì khó tạo động lực ”, ông Nguyễn Duy Ngọc nói.

Tinh thần được ông quán triệt là chọn người theo việc, giao việc để thử thách, lấy sản phẩm và kết quả để đánh giá, lấy thực tiễn để phát hiện, trọng dụng và sàng lọc cán bộ.

“ Người làm được việc, có sản phẩm, tạo hiệu quả thực chất phải được ghi nhận, tôn vinh và trọng dụng. Người trì trệ, đùn đẩy, né tránh, làm việc cầm chừng hoặc đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích chung phải được nhận diện, sàng lọc và xử lý phù hợp ”, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương nhấn mạnh.

Nội dung thứ năm ông Nguyễn Duy Ngọc đề cập là chuyển từ giải quyết tâm lý “sợ sai, sợ trách nhiệm” sang hình thành một văn hóa hành động, năng lực thực thi mới trong Đảng và hệ thống chính trị. Đích đến của Nghị quyết không chỉ là khắc phục tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm của cán bộ.

Yêu cầu cao hơn, theo ông Nguyễn Duy Ngọc, là hình thành một môi trường trong đó chủ động, đổi mới, dấn thân, trách nhiệm, liêm chính và hiệu quả trở thành chuẩn mực; còn trì trệ, né tránh, đùn đẩy không còn là lựa chọn an toàn.

Tinh thần xuyên suốt trong Nghị quyết 24 được Trưởng Ban Tổ chức Trung ương truyền đạt là mở đường cho người muốn làm; trao quyền cho người có năng lực; bảo vệ người dám làm vì lợi ích chung; trọng dụng người làm được việc; đồng thời kiên quyết thay thế, sàng lọc những người không làm, không dám chịu trách nhiệm, né tránh, đùn đẩy, trì trệ.