Nhiều chuyên gia Nga, Trung Quốc… “hiến kế” giúp Việt Nam phát triển lĩnh vực có thể tạo ra 1.300 tỷ USD

Lĩnh vực này là công nghệ lượng tử.

Trên thế giới, đây là công nghệ lượng tử đang chuyển mạnh từ nghiên cứu sang ứng dụng, trở thành một trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược có khả năng tạo ra những thay đổi sâu rộng trong trí tuệ nhân tạo (AI), an ninh mạng, tài chính, năng lượng, y tế và nhiều ngành kinh tế khác.

Tại Việt Nam, nước ta đang chủ động tham gia vào cuộc đua công nghệ lượng tử. Minh chứng là Việt Nam vừa có một bước tiến mới, khi phát động Hội nghị Thượng đỉnh Lượng tử Việt Nam - Châu Á 2026 (Vietnam - Asia Quantum Summit 2026) vào ngày 14/8. Chương trình do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Bộ Tài chính tổ chức".

Theo Phó Giám đốc NIC Võ Xuân Hoài: "Có thể nói đây là sự kiện đầu tiên ở Việt Nam về mảng lượng tử có sự tham gia đông đảo của tất cả các quốc gia, nền kinh tế lớn trên thế giới có thế mạnh về công nghệ lượng tử.

Tại lễ phát động, nhiều chuyên gia quốc tế đã chia sẻ kinh nghiệm và định hướng phát triển công nghệ lượng tử với Việt Nam.

Là người Việt Nam có nhiều năm học tập, nghiên cứu và làm việc ở nước ngoài, GS Lại Ngọc Điệp - ĐH Paris-Saclay (Pháp) nhận định: “Việt Nam chắc chắn là phải tham gia vào con đường lượng tử rồi. Mặc dù có thể là cũng muộn nhưng không quá muộn, chưa quá muộn.

Chúng ta có những cái điểm mạnh và và rất nhiều điểm yếu cần phải bù đắp lại. Thực ra lĩnh vực lượng tử này rất khó, cả trăm năm rồi. Ngay cả các công ty của nước ngoài đã xây dựng các startup đến 10 năm người ta vẫn phát triển một cách ì ạch thôi, bởi nó rất khó”.

Vì vậy, theo GS Lại Ngọc Điệp, Việt Nam vẫn có quyền để tham gia vào việc chung tay xây dựng, phát triển nghiên cứu về công nghệ lượng tử.

“Không ai nói trước được rằng công nghệ nào trong các công nghệ hiện nay sẽ là ưu việt. Vậy nên, chúng ta cần phải phát triển tất cả các lĩnh vực này. Ví dụ như máy tính có thể dùng siêu dẫn hay photon. Thực tế tất cả các công ty, các phòng thí nghiệm đều đang phải phát triển một cách song song”, GS chia sẻ.

Tuy nhiên, theo GS Lại Ngọc Điệp, muốn tham gia vào tất cả các mảng của lượng tử thì chúng ta cần phải có kiến thức, có con người, đào tạo phải kết hợp với làm nghiên cứu ở phòng thí nghiệm. Hiện tại, Việt Nam rất mạnh về phần tính toán, mô phỏng vật lý… thì phần bị thiếu kia phải bù vào.

“Chắc chắn Chính phủ phải có chiến lược cũng như sự đầu tư về tài chính nhiều. Về nghiên cứu và đào tạo, chúng tôi những người đã có kinh nghiệm ở nước ngoài hoàn toàn có thể tham gia vào bàn thảo xem nên đào tạo thế nào, xây dựng ra sao, kết hợp với các nhà khoa học ở trong nước.

Tôi nghĩ rằng đợi 3 năm, 5 năm, 10 năm sau, có thể chúng ta sẽ lấp được chỗ trống đang bị thiếu. Đến lúc đó, chúng ta có thể cạnh tranh với các nước đang có về công nghệ lượng tử”, GS Lại Ngọc Điệp khẳng định.

Cùng với Việt Nam, nhiều đơn vị từ các quốc gia có sự đầu tư lớn về công nghệ lượng tử như Nga, Trung Quốc… cũng muốn đồng hành và hỗ trợ.

Tiểu biểu như Trung Quốc, theo ông Châu Văn, đại diện của Công ty CAS Cold Atom, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc chia sẻ: “Chúng tôi bắt đầu bằng việc hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực giáo dục. Tháng trước, chúng tôi đã trao đổi với NIC và các nhà khoa học từ các trường ĐH tại Việt Nam và nhận thấy đang có tình trạng thiếu hụt nhân tài.

Qua tham khảo kinh nghiệm từ các quốc gia khác, chúng tôi rất mong muốn được hợp tác với ngành giáo dục để phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực công nghệ lượng tử”.

GS Lại Ngọc Điệp bổ sung thêm: “Trung Quốc cũng là một trong những quốc gia có nhiều kinh nghiệm trong việc đào tạo nhân tài và thu hút nhân tài trong lĩnh vực công nghệ lượng tử. Chúng ta cần phải học thật và làm thật. Tôi mong muốn là thông qua NIC làm thế nào để tiếng nói và kinh nghiệm của các chuyên gia thực sự có tâm huyết với đất nước để đến với các cấp Việt Nam. Và chúng ta phải làm thật. Trung Quốc là một ví dụ điển hình vì đến nay họ rất thành công. Chúng ta chấp nhận đi sau nhưng phải học”.

Cố vấn cấp cao của Rosatom sẵn sàng hỗ trợ cho Việt Nam phát triển công nghệ lượng tử

Tại lễ phát động, ông Denis Avetisyan - Cố vấn cấp cao của Giám đốc, JV Quantum, Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Nga (Rosatom), chia sẻ về định hướng hợp tác phát triển công nghệ lượng tử với Việt Nam.

Theo ông: “Có lẽ các bạn biết đến Rosatom qua việc xây dựng các nhà máy điện hạt nhân trên toàn thế giới, nhưng có thể bạn cũng đã nghe nói về các công nghệ lượng tử của họ. Hiện tại, Rosatom đang chịu trách nhiệm triển khai lộ trình phát triển công nghệ lượng tử tại Nga.

Tập đoàn Rosatom dẫn dắt ngành công nghiệp lượng tử này, bao gồm 19 trường đại học nghiên cứu và hơn 700 nhà khoa học, đồng thời vận hành 4 nền tảng lượng tử do chính họ phát triển là nền tảng bán dẫn, bẫy ion, nguyên tử trung hòa và quang tử”.

Vị chuyên gia phân tích, chúng ta đang sống trong một thế giới lượng tử. Các vật liệu xung quanh ta, chất bán dẫn hay các phản ứng hóa học đều là những hệ thống hoặc quá trình mang bản chất lượng tử.

“Trong nhiều thập kỷ qua, máy tính cổ điển đã hỗ trợ chúng ta tìm hiểu và nghiên cứu thế giới xung quanh. Tuy nhiên, các vấn đề cần giải quyết ngày càng trở nên phức tạp. Vì vậy, chúng tôi tin rằng điện toán lượng tử mở ra một phương thức mới để nghiên cứu thế giới, dù việc xây dựng công nghệ này không hề đơn giản”, ông Denis Avetisyan phân tích.

Theo ông, đối với ngành công nghiệp lượng tử, chỉ có phần cứng thôi là chưa đủ. Chúng ta không thể chỉ xây dựng một chiếc máy tính lượng tử hay dựa vào duy nhất một viện nghiên cứu hay trường đại học. Cần phải có một chiến lược lượng tử tổng thể và chiến lược này xác định định hướng chung cho cả quốc gia và toàn ngành, đồng thời bao gồm việc đào tạo đội ngũ giáo sư để bồi dưỡng các thế hệ kỹ sư mới.

Đó là những kỹ sư có khả năng vận hành các thiết bị phức tạp, những nhà nghiên cứu tìm ra giải pháp cho các vấn đề, và quan trọng hơn cả là những nhà lãnh đạo đưa ra các quyết định dài hạn. Tất cả đều là những yếu tố nằm trong chiến lược đó.

“Theo đó, chúng tôi nhận thấy ngành công nghiệp lượng tử bao gồm ít nhất 3 thành phần: Chiến lược, giáo dục và cơ sở hạ tầng” , ông Denis Avetisyan chia sẻ.

Tại Nga, Rosatom chịu trách nhiệm triển khai mô hình mẫu tại Nga. Thành phần thứ hai là giáo dục. Các chuyên giai vận hành 19 viện nghiên cứu tại Nga và hệ thống giáo dục này bao gồm nhiều cấp độ. Trong đó, cấp độ đầu tiên là chương trình dành cho lãnh đạo. Nhóm chuyên gia của Rosatom sẽ trang bị kiến thức để các nhà ra quyết định hiểu rõ tiềm năng cũng như những hạn chế của công nghệ lượng tử. Họ nắm rõ các yêu cầu về nguồn nhân lực và cơ sở hạ tầng.

Lớp thứ hai là các hệ thống. Theo đó, Rosatom trang bị kiến thức cho các kỹ sư thông qua các khóa học và phần giới thiệu về vật lý lượng tử, giúp họ hiểu về các khoảng lượng tử và vật lý thực nghiệm để có thể vận hành máy tính lượng tử cũng như các hệ thống điều khiển học, đồng thời nắm vững toán học cần thiết để phát triển mô hình từ nhiều lĩnh vực khác nhau.

“Phần thứ ba là cơ sở hạ tầng. Chúng tôi tiến hành phát triển máy tính của riêng mình cũng như thực hiện các nghiên cứu hợp tác quốc tế”, ông Denis Avetisyan chia sẻ.

Vậy làm thế nào để xây dựng một chiến lược quốc gia?

“Có nhiều cách thực hiện. Theo tôi, Việt Nam có thể tự mình làm như cách chúng tôi đã chọn, dù cách này có thể tốn nhiều thời gian và chi phí hơn. Hoặc các bạn có thể nhờ đến các công ty tư vấn quốc tế. Họ sẵn lòng tư vấn cho bạn về ngành công nghiệp lượng tử, nhưng lại thiếu cái nhìn thực tế về quá trình triển khai”, ông Denis Avetisyan cho biết.

(Ảnh: MH/NIC)