Vũ khí mới của Iran lắp trên Su-30SM
Cấu hình vũ khí mới dành cho dòng tiêm kích tầm xa Su-30SM, được hé lộ vào ngày 28/5 vừa qua, đã lần đầu tiên xuất hiện các loại bom lượn do Iran sản xuất. Đây là minh chứng đầu tiên cho thấy vũ khí của Tehran được tích hợp thành công lên một dòng chiến đấu cơ thế hệ hậu Chiến tranh Lạnh của Nga.
Các máy bay này thuộc biên chế Không quân Armenia và đã thực hiện màn bay biểu diễn qua Quảng trường Cộng hòa tại thủ đô Yerevan trong một cuộc duyệt binh quy mô lớn.
Loại đạn dược được đề cập được xác định là bom lượn dẫn đường chính xác lớp Yasin, thứ cho phép các chiến đấu cơ tấn công mục tiêu ngoài tầm nhìn trực quan với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với tên lửa dẫn đường truyền thống.
Từ lâu, Nga đã nỗ lực tiếp thị Su-30SM như một dòng tiêm kích tiêu chuẩn cho phần lớn các quốc gia thuộc không gian hậu Liên Xô; ngoài việc được biên chế trong quân đội Belarus, Kazakhstan hiện là quốc gia nước ngoài vận hành dòng máy bay này với số lượng lớn nhất.
Vào năm 2025, Bộ Quốc phòng Iran được xác nhận đã đặt mua 48 tiêm kích Su-35 cho lực lượng không quân nước này. Thỏa thuận này mang lại tính đồng bộ nhất định giữa Su-35 với dòng Su-30, đặc biệt là biến thể mới nhất Su-30SM2, cũng như với các phi đội Su-35 đang phục vụ trong Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga.
Thực tế này mở ra khả năng các cuộc thử nghiệm tích hợp bom lượn nội địa lên Su-30SM sẽ là cơ sở dữ liệu quan trọng cho các quyết định tích hợp vũ khí tương tự lên Su-35 sau này. Bên cạnh các đơn hàng mua sắm chiến đấu cơ Nga với số lượng lớn, giới phân tích nhận định việc xuất khẩu đạn dược cho các dòng máy bay này là bước đi hướng tới sự hội nhập sâu hơn vào không gian quốc phòng hậu Liên Xô.
Hợp tác quân sự trực tiếp giữa Nga và Iran đã chứng kiến bước mở rộng đáng kể kể từ khi xung đột diện rộng bùng phát tại chiến trường Ukraine vào tháng 2/2022. Cho đến nay, Iran đã nổi lên là nhà cung cấp quốc phòng lớn nhất của Nga, chỉ sau Triều Tiên.
Nhiều giả thuyết cho rằng quá trình phát triển bom lượn mới và các loại đạn dược khác của Iran đã được hưởng lợi từ việc chuyển giao công nghệ từ phía Nga — động thái được cho là để đáp lễ cho các hợp đồng xuất khẩu quốc phòng quy mô lớn từ Tehran.
Đội Su-30 nhỏ nhất thế giới
Xét về quy mô, Không quân Armenia hiện là bên vận hành Su-30 nhỏ nhất thế giới khi chỉ sở hữu vỏn vẹn 4 chiếc. Số máy bay này được bàn giao vào tháng 12/2019 theo các thỏa thuận ràng buộc trong Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO) do Nga dẫn đầu và được tài trợ thông qua các gói tín dụng quân sự của Moscow.
Khi đó, nhiều quan chức cấp cao trong ban lãnh đạo Armenia đã ca ngợi sự xuất hiện của dòng tiêm kích này là cột mốc lịch sử đối với an ninh quốc gia và tiến trình hiện đại hóa hợp tác quân sự.
Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Armenia Davit Tonoyan từng tuyên bố 4 chiếc máy bay đầu tiên này là bước đệm để tiến tới thành lập một phi đoàn hoàn chỉnh gồm 12 chiếc. Dù vậy, kế hoạch trên đã vĩnh viễn không thể hoàn thành sau khi Yerevan quyết định hạ cấp quan hệ với Moscow để xoay trục sang NATO.
Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan sau đó cũng thừa nhận, các tiêm kích này được mua về mà không đi kèm gói tên lửa không đối không hoàn chỉnh. Đây chính là nguyên nhân cốt lõi khiến phi đội Su-30SM không thể đóng góp bất kỳ vai trò thực chất nào trong cuộc chiến Nagorno-Karabakh năm 2020 chống lại liên minh Azerbaijan và Thổ Nhĩ Kỳ.
Về mặt thông số, Su-30SM thuộc nhóm những tiêm kích có tầm hoạt động xa nhất, sở hữu hệ thống cảm biến mạnh mẽ nhất và hiệu suất bay hàng đầu thế giới. Do đó, việc Không quân Armenia mua sắm dòng máy bay này ban đầu được kỳ vọng sẽ làm thay đổi cục diện cán cân quyền lực tại khu vực.
Nếu kết hợp với các hệ thống tên lửa đạn đạo chiến thuật Iskander-M mua từ Nga, phi đội 12 chiếc Su-30SM theo kế hoạch được cho là sẽ cung cấp cho Armenia năng lực răn đe, phòng ngừa các cuộc tấn công tiềm tàng từ quốc gia láng giềng Thổ Nhĩ Kỳ.
Cần lưu ý rằng Thổ Nhĩ Kỳ — một thành viên của khối NATO — hiện vẫn phải dựa vào các biến thể lỗi thời của dòng tiêm kích F-16C/D (vốn nhẹ hơn và kém tiên tiến hơn rất nhiều) để làm lực lượng nòng cốt.
Bên cạnh đó, mối hiềm khích lâu đời giữa Iran và Thổ Nhĩ Kỳ đã trở thành nền tảng vững chắc thúc đẩy mối quan hệ đối tác chiến lược chặt chẽ giữa Iran và Armenia.
