Thế tiến thoái lưỡng nan của Patriot
Tình trạng khan hiếm tên lửa đánh chặn cho hệ thống Patriot không chỉ là nỗi lo của riêng Ukraine – quốc gia vốn đang ráo riết tìm kiếm đối tác để nội địa hóa việc sản xuất các giải pháp thay thế cho dòng PAC-3 MSE của Mỹ.
Thực tế, một loạt quốc gia châu Âu đã xây dựng thế trận phòng thủ tên lửa xoay quanh "hệ sinh thái" của Hoa Kỳ. Điều này đồng nghĩa với việc họ không chỉ lệ thuộc vào năng lực sản xuất của tập đoàn Lockheed Martin, mà còn phải chịu sự chi phối từ các ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Washington.
Tại lục địa già, cấu hình Patriot PAC-3 hiện là nòng cốt trong biên chế quân đội Hà Lan, Đức, Ba Lan, Thụy Điển và Romania. Thụy Sĩ cũng đã đặt bút ký hợp đồng vào năm 2022, nhưng hiện đang rơi vào trạng thái "tiến thoái lưỡng nan" do những bất định về thời hạn bàn giao, buộc nước này phải khởi động các quy trình chính thức để tìm kiếm giải pháp dự phòng.
Trong khi đó, Tây Ban Nha đã đặt hàng 4 đại đội Patriot PAC-3 vào năm 2024, bất chấp mối quan hệ giữa Madrid và Washington đang rạn nứt sâu sắc. Nguyên nhân bắt nguồn từ quan điểm của Tây Ban Nha đối với cuộc chiến chống Iran và việc nước này kiên quyết từ chối cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ trên lãnh thổ cho các chiến dịch đó.
Như vậy, có tới 7 quốc gia châu Âu đang đứng trước nhu cầu thực tế trong việc tìm kiếm một giải pháp song hành, hoặc thậm chí là thay thế, nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào Mỹ. Ngoại trừ Thụy Sĩ, tất cả các quốc gia còn lại đều duy trì thái độ cởi mở trong hợp tác quốc phòng với Ukraine và đã có những đóng góp đáng kể cho Kiev.
Tuy nhiên, rào cản lớn nhất nằm ở chỗ: không quốc gia nào trong số này sở hữu nền tảng phát triển tên lửa phòng thủ nội địa đủ tầm. Đức có "ông lớn" Diehl Defence với dòng IRIS-T danh tiếng, nhưng ngay cả biến thể SLX tầm xa hiện đại nhất đang được phát triển cũng chưa thể khẳng định khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo.
Thụy Điển và Ba Lan cũng có thế mạnh riêng, nhưng chỉ dừng lại ở các hệ thống phòng không vác vai như RBS 70 hay hệ thống tầm ngắn Perun. Tây Ban Nha và Hà Lan dù sở hữu các nhà sản xuất thiết bị điện tử quân sự hàng đầu, song lại thiếu vắng năng lực chế tạo tên lửa.
Không có giải pháp thay thế
Đáng nói hơn, các nước như Hà Lan, Đức, Ba Lan, Thụy Điển, Romania và Tây Ban Nha dường như không hề có ý định đặt vấn đề về một giải pháp thay thế Patriot.
Ngược lại, họ đang lún sâu hơn vào các khoản đầu tư "tỷ đô" cho hệ thống của Mỹ. Đơn cử như Hà Lan, vào tháng 4 vừa qua, nước này vẫn quyết định đặt mua thêm một đại đội Patriot bất chấp cuộc khủng hoảng thiếu hụt tên lửa và những áp lực của Mỹ đối với khối NATO. Romania cũng đã đặt hàng một đại đội với hai bệ phóng vào tháng 5/2025 để bù đắp khoảng trống hỏa lực sau khi chuyển giao hệ thống cho Ukraine.
Mạnh tay nhất phải kể đến Ba Lan và Đức. Năm 2023, Warsaw đã chi khoảng 13,3 tỷ USD để mua thêm 6 đại đội với cấu hình sức mạnh gấp đôi (tương đương 12 đơn vị hỏa lực). Đức cũng không hề kém cạnh khi liên tục nâng cấp năng lực Patriot và dự kiến bắt đầu sản xuất dòng tên lửa PAC-2 GEM-T tại cơ sở COMLOG vào tháng 9 tới.
Tuy nhiên, GEM-T vốn không phải là dòng tên lửa có thế mạnh về đánh chặn tên lửa đạn đạo. Dẫu vậy, 250 triệu Euro đã được đổ vào để xây dựng nhà máy này, cùng khoảng 4,7 tỷ Euro ngân sách dự chi để sản xuất 1.000 tên lửa phục vụ các nhà vận hành Patriot tại châu Âu.
Những quốc gia này đã đặt trọn niềm tin và cả ngân sách vào "ván bài" Patriot. Vì vậy, bất kỳ đề xuất nào về một giải pháp thay thế hay song song vào lúc này đều cần những luận điểm cực kỳ đanh thép. Bởi lẽ, việc tìm hướng đi mới chẳng khác nào một sự thừa nhận ngầm về sai lầm trong tính toán chiến lược — một rủi ro chính trị mà rất ít nhà cầm quyền nào đủ can đảm để đối mặt.
Đó chính là lý do vì sao việc tìm kiếm đối tác tại châu Âu để phát triển các giải pháp phòng thủ tên lửa thay thế là một bài toán vô cùng nan giải, ngay cả với những quốc gia lẽ ra phải là người khao khát thay đổi nhất.
