Giờ cao điểm buổi tối kéo dài, cách nào ‘né’ giá điện đắt?

Giảm mạnh tiền điện lúc cao điểm

Trước đây, nhiều doanh nghiệp chỉ quan tâm tổng tiền điện mỗi tháng. Nhưng với biểu giá điện theo thời gian sử dụng (TOU - tức giá điện khác nhau theo từng khung giờ), bài toán đã thay đổi dùng điện vào giờ nào quan trọng không kém dùng bao nhiêu điện.

Hiện nay, giá điện giờ cao điểm đang cao gấp khoảng 2-3 lần so với giờ thấp điểm. Việc Bộ Công Thương điều chỉnh kéo dài giờ cao điểm sang buổi tối (từ 17h30-22h30 các ngày từ thứ Hai đến thứ Bảy) khiến nhiều doanh nghiệp có thể đối mặt với chi phí điện tăng cao khi hoạt động sản xuất vẫn diễn ra trong khung giờ đắt đỏ nhất. Tác động này đặc biệt ảnh hưởng tới các ngành có đặc thù sản xuất liên tục hoặc tiêu thụ điện lớn vào buổi chiều tối như thép, chế biến thực phẩm, khách sạn, trung tâm thương mại.

Nghiên cứu của GIZ vừa công bố cho rằng, giải pháp tối ưu nhất hiện nay mà doanh nghiệp có thể giảm chi phí tiền điện là sử dụng hệ thống điện mặt trời mái nhà kèm pin lưu trữ (BESS).

Theo phân tích của GIZ, điện mặt trời mái nhà có đặc điểm sản xuất mạnh nhất vào buổi trưa, trong khi nhu cầu điện của doanh nghiệp lại tập trung vào buổi chiều tối trùng với giờ cao điểm, do đó nếu sử dụng pin lưu trữ, đến buổi tối, khi giá điện tăng cao, điện từ pin sẽ được sử dụng thay vì mua từ lưới. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể dịch chuyển tiêu thụ điện, né được các khung giờ điện đắt đỏ.

Nghiên cứu của GIZ tại hàng nghìn doanh nghiệp đang sử dụng điện mặt trời mái nhà cho thấy hiệu quả kinh tế của từng phương án rất khác nhau. Theo đó, nếu nếu chỉ lắp điện mặt trời mái nhà, tỷ suất sinh lời sẽ đạt khoảng 31% - 49% sau thời gian hoàn vốn. Nếu chỉ lắp pin lưu trữ hiện chưa hiệu quả, vì chi phí còn cao, tỷ suất sinh lời sẽ từ âm 1% đến âm 6,7%. Song nếu kết hợp cả hai, tỷ suất sinh lời đạt khoảng 20-25%, ổn định và bền vững hơn

Đặc biệt, nếu giá điện giờ cao điểm tăng mạnh hơn, kịch bản “siêu cao điểm”, hiệu quả tăng rõ. Hệ thống điện mặt trời mái nhà kèm pin lưu trữ có thể đạt lợi nhuận tới 35% - hơn 40%. Nói một cách đơn giản, chênh lệch giá điện giữa các khung giờ càng lớn, giá trị của việc lưu trữ điện càng cao.

Giảm phụ tải đỉnh, hỗ trợ vận hành hệ thống điện

Với các lĩnh vực tiêu thụ điện lớn và thường xuyên, GIZ cho rằng, trong ngành thép, nếu 50% doanh nghiệp lắp điện mặt trời kèm pin lưu trữ có thể giúp giảm phụ tải giờ cao điểm tới 15-25%. Con số này cũng tương tự với ngành chế biến thực phẩm.

Trong khi đó, các ngành như khách sạn hay bán lẻ có mức độ hưởng lợi thấp hơn, do nhu cầu điện không tập trung quá mạnh vào giờ cao điểm. Tuy vậy, hệ thống lưu trữ vẫn giúp giảm phụ tải ở mức khoảng 1,6-2%, ngành cơ khí giảm 11-20% góp phần tối ưu chi phí vận hành.

Đặc biệt, mô hình này còn có ý nghĩa đối với hệ thống điện quốc gia. Theo GIZ, nếu điện mặt trời mái nhà được phát triển ở quy mô lớn, công suất ban ngày có thể đạt tới khoảng 18.500 MW. Tuy nhiên, nếu không có lưu trữ, điều này không giúp giảm áp lực vào giờ cao điểm buổi tối.

Khi có thêm hệ thống lưu trữ, phụ tải đỉnh có thể giảm thêm khoảng 1,6-2% trong một số kịch bản. Mức giảm này tuy không quá lớn, nhưng có ý nghĩa trong việc làm “phẳng” biểu đồ phụ tải và giảm áp lực vận hành hệ thống.

Tuy vậy, nghiên cứu cũng cảnh báo một rủi ro mới nếu nhiều doanh nghiệp cùng sạc pin vào một thời điểm khi giá điện giảm, có thể tạo ra một đỉnh phụ tải mới. Điều này đòi hỏi thiết kế biểu giá điện và cơ chế điều hành phải đủ linh hoạt để tránh hiệu ứng ngược.

GIZ cho rằng rằng hiệu quả của điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ phụ thuộc rất lớn vào cách thiết kế biểu giá điện; trong đó cần điều chỉnh khung giờ cao điểm phù hợp với thực tế phụ tải; nghiên cứu áp dụng mức giá “siêu cao điểm”; phân loại biểu giá theo từng nhóm khách hàng; đồng thời xây dựng cơ chế khuyến khích tài chính cho các doanh nghiệp giảm tiêu thụ điện vào giờ cao điểm.

Đặc biệt, cần cơ chế thưởng hoặc hoàn tiền cho những đơn vị giảm được phụ tải trong giờ cao điểm, cách làm đã được áp dụng tại một số quốc gia nhằm khuyến khích điều chỉnh hành vi sử dụng điện.