Trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn với Iran đang thực thi, tập đoàn Lockheed Martin – nhà thầu chính của chương trình tiêm kích F-35 – vừa được trao gói sửa đổi hợp đồng trị giá 11,4 triệu USD. Khoản kinh phí này nhằm phát triển các phần mềm bổ sung cho phi đội F-35 của Israel, cụ thể là sản xuất ba gói dữ liệu phần mềm được gọi là “productionized plus builds”.
Các bản nâng cấp này sẽ được phát triển dựa trên nền tảng phần mềm doanh nghiệp hiện có. Đây là một phần trong nỗ lực thuộc Giai đoạn II về Thiết kế và Phát triển Hệ thống của Israel, bao gồm cả các hoạt động kỹ thuật hệ thống và phát triển phần mềm.
Thời điểm công bố chương trình đã làm dấy lên những đồn đoán rằng việc nâng cấp nhằm tinh chỉnh các máy bay chiến đấu này dựa trên kinh nghiệm thực chiến từ các chiến dịch cường độ cao chống lại lực lượng Iran và Hezbollah tại Lebanon, sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc tấn công quân sự quy mô lớn vào Iran ngày 28/2 vừa qua.
Đặc quyền "độc bản" của Không quân Israel
Không quân Israel (IAF) hiện là lực lượng nước ngoài duy nhất được cấp phép tùy chỉnh sâu rộng phi đội F-35 và tích hợp các hệ thống điện tử hàng không nội địa. Bộ Quốc phòng Israel đã kiên quyết yêu cầu đặc quyền này vì lo ngại rằng chỉ dựa vào khả năng tàng hình của máy bay là chưa đủ để đảm bảo khả năng sống sót trong các kịch bản tác chiến phức tạp.
Mặc dù các nhân sự Israel không thể truy cập hoàn toàn hoặc sửa đổi mã nguồn gốc của máy bay, nhưng họ có quyền "cài cắm" thêm các mã lệnh bổ sung lên trên nền tảng đó. Điều này bao gồm cả việc tích hợp các hệ thống tác chiến điện tử tự thân, khiến những chiếc F-35 của Israel trở nên độc nhất vô nhị.
Trước đó, Bộ Quốc phòng Israel đã đặt hàng lô 19 chiếc F-35 đầu tiên vào ngày 7/10/2010, sau đó là các đơn hàng bổ sung vào tháng 2/2015 và tháng 8/2017, nâng tổng số lượng lên 50 chiếc – đủ để trang bị cho hai phi đội đồn trú tại Căn cứ Không quân Nevatim.
Ông Benni Cohen, Tổng Giám đốc Chi nhánh Lahav thuộc Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Vũ trụ Israel (IAI), đã ví von quy trình tùy chỉnh F-35 cho các yêu cầu của Israel như sau:
“Đây là một kiến trúc mở chạy trên hệ thống trung tâm của F-35, tương tự như một ứng dụng trên iPhone của bạn. Nó không làm thay đổi bản thân máy bay, nhưng mang lại cho Không quân Israel khả năng xử lý tiên tiến nhất, linh hoạt nhất và có sự độc lập tương đối đối với nhà sản xuất thiết kế gốc.”
Ông Cohen kết luận rằng cơ chế này mang lại "một mức độ tự do mới cho IAF", mở đường cho các tính năng tiên tiến hơn nữa được tích hợp vào dòng F-35I trong tương lai. Để hỗ trợ các sửa đổi phần mềm tại địa phương, Israel đã yêu cầu phát triển các phần mềm chuyên dụng cả trong nước lẫn tại Mỹ, đồng thời chế tạo một máy bay thử nghiệm riêng biệt.
Thử thách từ thực chiến và đối thủ mới
Mặc dù đã được thử nghiệm rộng rãi trong điều kiện chiến đấu, nhưng việc thiếu hụt gói phần mềm Block 4 do sự chậm trễ kéo dài đã hạn chế đáng kể khả năng tác chiến cường độ cao của F-35 Israel. Trong các chiến dịch chống lại Iran vào năm 2025, dòng máy bay này chủ yếu đóng vai trò cung cấp tin tức tình báo cho các tiêm kích thế hệ thứ tư đời cũ nhờ vào hệ thống cảm biến và đường truyền dữ liệu đặc trưng.
Nếu không có phần mềm Block 4, các tiêm kích này không thể triển khai nhiều loại tên lửa không đối đất, bao gồm cả tên lửa chống bức xạ AGM-88 – loại vũ khí thiết yếu cho các nhiệm vụ áp chế phòng không đối phương.
Từng giữ vị thế "vô đối" tại khu vực Trung Đông và Bắc Phi khi không có đối thủ cùng thế hệ, nhưng lợi thế của F-35 Israel đã thay đổi vào cuối năm 2025 khi Algeria chính thức đưa vào vận hành các tiêm kích Su-57 của Nga.
Sau thông tin từ các nguồn tin Nga về việc một quốc gia Trung Đông đã đặt mua Su-57, nhiều đồn đoán đang đổ dồn vào khả năng Iran chính là khách hàng tiềm năng này. Việc nâng cấp phần mềm hiện tại được xem là bước đi chiến lược của Israel nhằm duy trì lợi thế trên bầu trời trước những biến động khó lường của khu vực.
