Bà Merkel dự đoán rằng nếu xung đột Nga - Ukraine thực sự bắt đầu, toàn bộ châu Âu sẽ phải gánh chịu hậu quả, đặc biệt là các quốc gia lớn như Đức vốn phụ thuộc vào ngành công nghiệp; điều đó sẽ giống như "nhảy vào hố lửa".
Cựu Thủ tướng Đức Angela Merkel. Ảnh: Getty
Vào thời điểm đó, cựu Thủ tướng Đức Merkel đã rất sáng suốt khi nhận định rằng huyết mạch công nghiệp của Đức thực sự phụ thuộc vào nguồn khí đốt tự nhiên và dầu mỏ giá rẻ của Nga. Hơn một nửa lượng khí đốt tự nhiên của Đức đến từ đường ống Nord Stream qua biển Baltic.
Bà Merkel đã phải chịu áp lực như thế nào để thúc đẩy việc xây dựng đường ống Nord Stream nhằm đảm bảo nguồn cung này?
Đó là nỗi lo rằng nếu nguồn cung bị gián đoạn vào một ngày nào đó, tất cả các nhà máy của Đức sẽ phải đóng cửa.
Kết quả là, xung đột Nga - Ukraine bùng nổ vào tháng 2/2022 đã hoàn toàn phá tan giấc mơ năng lượng mà bà Merkel đã dày công vun đắp trong nhiều năm.
Hành động của chính phủ Đức kế nhiệm bà Merkel khá khó hiểu. Theo sau EU, họ đã quay lưng lại với Nga, áp đặt một loạt lệnh trừng phạt. Dự án Nord Stream 2 (đường ống dẫn khí đốt tự nhiên từ Nga sang Đức qua biển Baltic) vừa hoàn thành đã bị dừng cấp phép hoạt động. Và Đức cũng từ bỏ dầu khí của Nga mà không hề báo trước.
Người Mỹ đã nắm bắt cơ hội và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ nước này trở thành "cứu cánh" cho nền kinh tế Đức, nhưng giá lại cao vọt.
Chi phí khủng khiếp đến mức nào?
Theo Baijiahao, GDP của Đức dự kiến sẽ tăng trưởng 5,4% trong năm 2021, và ngành sản xuất của nước này đang sẵn sàng cho một bước phát triển mạnh mẽ sau đại dịch Covid-19.
Tuy nhiên, khi xung đột Nga - Ukraine bùng nổ, tốc độ tăng trưởng năm 2022 của Đức đã giảm xuống chỉ còn 1,8%, và giá trị sản lượng của ngành công nghiệp chế tạo giảm mạnh.
Viện nghiên cứu Kinh tế IFO có trụ sở tại Munich ước tính rằng Đức sẽ thiệt hại số tiền khổng lồ lên tới 240 tỷ euro trong giai đoạn 2022-2025 do cuộc xung đột này. Khi chia đều cho mỗi gia đình người Đức, số tiền đó lên tới hàng chục nghìn euro.
Giá khí đốt tự nhiên đã tăng vọt từ 50 euro/megawatt-giờ (MWh) lên hơn 300 euro/MWh, và chi phí sản xuất đã tăng hơn gấp 4 lần trong ba năm.
Khi BASF - một công ty hàng đầu trong ngành công nghiệp hóa chất của Đức - nhận thấy tình hình kinh doanh không khả quan, họ đã đóng cửa các nhà máy ở châu Âu và chuyển dây chuyền sản xuất sang Trung Quốc.
Những tập đoàn khổng lồ của Đức như Volkswagen, Siemens và Schaeffler cũng đang tích cực hành động, khởi động "cuộc di cư lớn ra nước ngoài" để thoát khỏi cái bẫy chi phí cao này.
Ngành công nghiệp sản xuất của Đức hiện đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng chưa từng có. Các dây chuyền sản xuất thường xuyên ngừng hoạt động, và công nhân lo lắng về việc mất việc làm hàng ngày.
Năm 2023, các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng như hóa chất và luyện kim chứng kiến sự sụt giảm mạnh về giá trị sản lượng, giảm lần lượt gần 18% và 11%.
Nhìn sâu hơn, bảng cân đối năng lượng của Đức thực sự đáng báo động.
Trước đây, nguồn cung khí đốt tự nhiên rất ổn định và giá dưới 3 cent. Giờ đây, giá đã tăng hơn gấp đôi, ở mức 7,75 cent vào năm 2023. Giá điện công nghiệp đã đạt mức cao kỷ lục.
Nhân danh "sự đúng đắn về chính trị", Đức cũng đã cắt giảm 80% sản lượng điện hạt nhân, và tổng sản lượng điện trong nước giảm 10%. Kết quả là, quốc gia từng là nhà xuất khẩu điện lớn nay buộc phải dựa vào nhập khẩu.
Chỉ số PMI (chỉ số kinh tế quan trọng đo lường sức khỏe của ngành sản xuất và dịch vụ dựa trên khảo sát các nhà quản lý mua hàng) đã duy trì ở mức thấp kể từ năm 2022. Năm 2023, chỉ số này thậm chí còn giảm xuống 38,3 - mức thấp chưa từng có trong một thập kỷ qua.
Theo Baijiahao, các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng chiếm hơn 20% giá trị gia tăng của ngành sản xuất và hỗ trợ 1/4 lực lượng lao động của Đức, những người trước đây từng có thu nhập cao.
Hiện nay, giá điện công nghiệp ở Đức cao gấp gần 3 lần so với ở Mỹ, vì vậy không có gì ngạc nhiên khi các ông lớn công nghệ Đức đang đổ xô sang Trung Quốc và Mỹ.
Sau khi đường ống dẫn khí Nord Stream bị phá hủy, thời kỳ vận chuyển khí đốt bằng đường ống giá rẻ đã chấm dứt, và LNG với giá cao trở thành gánh nặng lớn.
Đến nửa đầu năm 2025, 11.900 công ty tại Đức đã phá sản, và xuất khẩu - động lực của nền kinh tế Đức - bắt đầu chững lại.
Nông dân Đức mang máy cày tập trung về thủ đô Berlin biểu tình ngày 15/1/2024. Ảnh: Reuters
Sự phẫn nộ của công chúng lên đến đỉnh điểm
Giá rau củ và thịt trong siêu thị ở Đức biến động mỗi ngày, và dù người tiêu dùng Đức tính toán ngân sách gia đình thế nào đi nữa, vẫn không bao giờ đủ.
Nông dân là những người đầu tiên phản đối, họ đã phong tỏa Berlin bằng máy kéo để phản đối việc hủy bỏ trợ cấp dầu diesel trong nông nghiệp.
Các công nhân cũng từ chối hợp tác, và các cuộc đình công liên tiếp diễn ra.
Ai cũng đang hỏi, bao giờ thì chuyện này mới kết thúc?
Chính phủ Đức đã do dự và liên tục thay đổi chính sách. Lúc thì họ thúc đẩy năng lượng xanh, lúc khác lại phải đối mặt với thực tế thiếu hụt khí đốt công nghiệp.
Nhìn vào bản báo cáo năm 2025, nước Đức đối mặt với khoản lỗ 240 tỷ USD trong ba năm và tốc độ tăng trưởng kinh tế khiêm tốn chỉ 0,2%.
Điều bất ngờ hơn nữa là chính phủ Đức vẫn đang ra sức tăng chi tiêu quốc phòng, tuyên bố muốn nâng lên mức 3,5% GDP để xây dựng các căn cứ quân sự mới. Nhưng còn ngân sách dành cho đời sống người dân thì sao?