HQ-9B - "quân át chủ bài" mới
Không lâu sau khi xuất hiện trong lễ duyệt binh tại thủ đô Baku, tổ hợp phòng không tầm xa HQ-9B của Trung Quốc đã chính thức gia nhập biên chế Không quân Azerbaijan. Đây là dấu mốc quan trọng khi quốc gia vùng Kavkaz này - vốn duy trì mối quan hệ chiến lược với phương Tây, Israel và Thổ Nhĩ Kỳ, lại chọn Trung Quốc làm đối tác tái trang bị lực lượng phòng không.
Trước đó, Azerbaijan từng đặt mua tiêm kích JF-17 Block III để thay thế phi đội MiG-29 già cỗi và nay HQ-9B được kỳ vọng sẽ thay thế vai trò của hệ thống S-300PMU-2 mà nước này mua từ Nga trong những năm 2000, đồng thời bổ sung năng lực cho các tổ hợp tầm trung như Tor-M2 và Barak-8 đang vận hành.
Theo giới phân tích, quyết định của Baku không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn thể hiện xu hướng chuyển dịch trong chiến lược quốc phòng. Hệ thống David's Sling của Israel và S-400 của Nga đều từng được Azerbaijan cân nhắc, song cuối cùng HQ-9B được lựa chọn, minh chứng cho sức hút ngày càng lớn của công nghiệp quốc phòng Trung Quốc trên thị trường toàn cầu.
HQ-9B "chen chân" vào lãnh địa Nga
HQ-9B được đánh giá là một trong những hệ thống phòng không tầm xa mạnh nhất hiện nay, với năng lực được giới chuyên gia cho là vượt trội so với S-300PMU-2 và Patriot của Mỹ, thậm chí tiệm cận S-400 về tầm bắn và khả năng đối phó mục tiêu đa dạng.
Trong năm 2021, Trung Quốc xác nhận đã bắt đầu bàn giao HQ-9B cho Pakistan - quốc gia lần đầu tiên sở hữu năng lực phòng không tầm xa, sau khi đã biên chế HQ-16 tầm trung. Cũng trong thập kỷ 2020, nhiều nguồn tin từ Algeria cho biết nước này đã bổ sung HQ-9B bên cạnh S-300 và S-400, hình thành mạng lưới phòng không mạnh nhất châu Phi và thế giới Hồi giáo. Một số báo cáo không chính thức còn tiết lộ Morocco cũng âm thầm theo bước, dù chưa có xác nhận chính thức.
Bước sang giữa thập niên 2020, HQ-9B tiếp tục tiến vào các thị trường từng là "sân sau" của Moskva. Turkmenistan và Uzbekistan đều đã tiếp nhận tổ hợp này, thay thế dần các hệ thống thời Liên Xô.
Ưu thế tương thích giữa công nghệ Trung Quốc và nền tảng vũ khí Xô viết cũ được xem là yếu tố then chốt giúp HQ-9B nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường các quốc gia hậu Xô viết. Tháng 4/2025, các nguồn tin quân sự Ai Cập tiết lộ Cairo cũng đã đặt mua HQ-9B, động thái phản ánh sự chuyển hướng khi nước này ngày càng xa rời phương Tây và tìm đến Bắc Kinh để hiện đại hóa năng lực phòng không.
HQ-9B tiến vào Iran
Tháng 7/2025, nhiều báo cáo cho biết Trung Quốc đã chuyển giao hệ thống phòng không tầm xa cho Iran, trong đó HQ-9B được xem là ứng viên gần như chắc chắn. Động thái này diễn ra ngay sau loạt không kích quy mô lớn của Israel vào lãnh thổ Iran hồi tháng 6, khiến nhiều tổ hợp nội địa Bavar-373 bị phá hủy. Việc bổ sung HQ-9B giúp Iran tái lập lớp phòng không chiến lược, đồng thời tương thích với phi đội Su-35 mới được đặt mua từ Nga, tạo thành "lá chắn - lưỡi kiếm" hoàn chỉnh trước các mối đe dọa trên không.
Giới quan sát nhận định, việc HQ-9B được triển khai tại Azerbaijan, Ai Cập và Iran không chỉ nâng tầm sức mạnh của ba quốc gia này, mà còn mở ra "hiệu ứng domino" thúc đẩy thị trường máy bay chiến đấu Trung Quốc. Nhiều nguồn tin cho rằng Ai Cập đã đặt hàng tiêm kích J-10C, trong khi Uzbekistan đang xem xét thay thế toàn bộ phi đội MiG cũ bằng dòng chiến đấu cơ Trung Quốc mới.
HQ-9B sở hữu tầm tiêu diệt tối đa 250 km, có thể bao phủ vùng không gian gần 200.000 km². Hệ thống radar quét 360 độ cùng cơ chế phóng lạnh giúp tên lửa có thể khai hỏa theo mọi hướng, kể cả trong điều kiện nhiễu điện tử mạnh. HQ-9B sử dụng nhiều loại đạn tên lửa với tầm bắn khác nhau, tạo thành "lá chắn nhiều tầng" trước các mục tiêu bay thấp, hành trình hoặc đạn đạo. Trong quá trình huấn luyện và thử nghiệm, hệ thống đã chứng minh khả năng chống chịu tốt trước các đòn tấn công mô phỏng bằng tên lửa và xung điện từ.
Tháng 9/2025, Trung Quốc chính thức ra mắt biến thể kế nhiệm HQ-9C, mở ra khả năng nâng cấp các hệ thống HQ-9B hiện có bằng gói công nghệ mới. Sự kiện này được đánh giá là bước tiến lớn giúp Bắc Kinh thu hẹp khoảng cách công nghệ với Moskva - quốc gia từng thống trị thị trường phòng không toàn cầu trong nhiều thập kỷ.
Tuy việc các đồng minh chiến lược của Nga như Iran hay Algeria sở hữu HQ-9B có thể mang lại một số lợi ích an ninh cho Moskva, song về kinh tế, ngành công nghiệp quốc phòng Nga lại chịu thiệt hại nặng nề khi mất dần thị phần xuất khẩu vào tay Trung Quốc.