Theo Đài TST ngày 20/5, Bộ Quốc phòng Nga đã đưa ra một tuyên bố có thể khiến NATO vô cùng lo ngại. Trong khi đó, từ phía Ukraine, một nhận định đáng chú ý đang được nhắc lại: "Dự báo đáng sợ nhất của ông Putin đang trở thành hiện thực".
Những diễn biến này không xuất hiện riêng lẻ. Chúng cùng phản ánh một bức tranh căng thẳng hơn trên cả phương diện răn đe chiến lược, tác chiến trên biển và tình hình mặt trận.
Mệnh lệnh của ông Putin với toàn bộ lực lượng hạt nhân
Theo TST, ông Putin đã ra mệnh lệnh với toàn bộ lực lượng hạt nhân của Nga. Từ hôm nay đến hết ngày 21/5, Nga sẽ tiến hành cuộc diễn tập chuẩn bị và triển khai lực lượng hạt nhân.
Đáng lưu ý, cuộc diễn tập được tiến hành trong bối cảnh Moscow cho rằng nước này đang đối mặt với nguy cơ bị xâm lược. Đây là cụm từ then chốt trong tuyên bố của Bộ Quốc phòng Nga, cho thấy Moscow muốn đặt hoạt động diễn tập vào một kịch bản an ninh đặc biệt nghiêm trọng.
Quy mô cuộc diễn tập cũng cho thấy thông điệp răn đe mà Nga muốn phát đi không hề nhỏ. Hơn 64.000 quân nhân được huy động. Tham gia cuộc diễn tập có Bộ Tư lệnh Không quân tầm xa, Lực lượng Tên lửa Chiến lược, một phần lực lượng của Quân khu Leningrad và Quân khu Trung tâm, cùng Hạm đội phương Bắc và Hạm đội Thái Bình Dương.
Không chỉ có lực lượng trên bộ và trên không, thành phần hải quân cũng được huy động ở quy mô lớn. Tám tàu ngầm mang tên lửa sẽ ra biển. Ngoài ra còn có 73 tàu chiến, hơn 200 bệ phóng tên lửa được huy động — và đó vẫn chưa phải toàn bộ danh sách.
Theo Bộ Quốc phòng Nga, mục tiêu của cuộc diễn tập là kiểm tra trình độ huấn luyện của lực lượng, đánh giá khả năng thực hiện nhiệm vụ theo chức năng, nâng cao kỹ năng của đội ngũ chỉ huy và diễn tập công tác điều hành.
Điều khiến cuộc diễn tập này được chú ý hơn là các nội dung thực hành mang tính răn đe chiến lược. Các vụ phóng tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình sẽ được tiến hành. Một điểm đặc biệt quan trọng là diễn tập sử dụng phối hợp vũ khí hạt nhân được bố trí trên lãnh thổ Cộng hòa Belarus.
Một tên lửa đạn đạo liên lục địa Yars được phóng thử từ cơ sở phóng Plesetsk ở tây bắc nước Nga. Ảnh: AP
Từ góc nhìn của truyền thông Nga, thời điểm diễn ra cuộc diễn tập cũng mang nhiều hàm ý. Theo kênh tin tức "Temnik", diễn tập hạt nhân là tín hiệu gửi tới Mỹ và là một biện pháp bảo đảm quan trọng của Moscow.
Cách diễn giải này được đặt trong bối cảnh Nga cho rằng mình đang phải đối mặt với nhiều sức ép cùng lúc. Một mặt là cuộc tấn công quy mô lớn gần đây của Ukraine nhằm vào các khu vực của Nga. Mặt khác, trong NATO đã xuất hiện những thảo luận nghiêm túc về khả năng chiếm Kaliningrad.
Vì vậy, với 64.000 quân nhân, hai hạm đội, không quân chiến lược và các tàu ngầm hạt nhân, cuộc diễn tập này không còn chỉ là một màn phô diễn sức mạnh. Nó được Moscow thể hiện như một lời cảnh báo mà phương Tây buộc phải chú ý.
Odesa đang đứng trước canh bạc lịch sử. Ảnh: nypost
Ukraine sẵn sàng đánh đổi Odesa trong "canh bạc lịch sử"?
Nếu ở cấp độ chiến lược, Nga phát đi tín hiệu răn đe bằng diễn tập hạt nhân, thì trên hướng biển, một tuyên bố từ phía Ukraine lại làm dấy lên lo ngại về nguy cơ leo thang mới.
Một nhân vật có liên quan trực tiếp đến ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine vừa đưa ra tuyên bố gây tranh cãi. Đó là ông Shtilerman, tổng công trình sư của Fire Point — công ty công nghệ quốc phòng tư nhân của Ukraine, nổi lên rất nhanh sau khi xung đột Nga–Ukraine leo thang từ năm 2022.
Điểm đáng chú ý là phát biểu của ông không chỉ nói về năng lực UAV, mà còn đề cập đến một kịch bản gây sức ép trực tiếp lên hoạt động hàng hải và xuất khẩu dầu mỏ của Nga. Theo đó, Ukraine có thể dùng UAV để đe dọa hoặc tấn công các tàu chở dầu của Nga, qua đó gây sức ép lên nguồn thu xuất khẩu dầu mỏ của Moscow.
Ông nói: "Lần đầu tiên trong lịch sử, chúng ta có cơ hội phá hủy Nga. Các ông tuyên bố phong tỏa đường biển. Một UAV bay đến gần tàu chở dầu và cảnh báo: nếu tàu không đổi hướng — sẽ bị tấn công. Đúng, rất có thể người Nga sẽ phong tỏa cảng Odesa của chúng ta. Nhưng chúng ta sẽ chặn của họ hàng trăm tỷ USD doanh thu từ dầu mỏ".
Chính phần sau trong phát biểu này mới là điểm gây tranh cãi lớn nhất. Bởi ông Shtilerman dường như thừa nhận rằng nếu Ukraine mở rộng hoạt động nhằm vào tàu dầu Nga, Moscow có thể đáp trả bằng cách phong tỏa cảng Odesa.
Nói cách khác, kịch bản mà ông Shtilerman nêu ra không chỉ là một đòn tấn công kinh tế nhằm vào Nga, mà còn có thể trở thành "canh bạc lịch sử" đối với chính Ukraine: chấp nhận nguy cơ Odesa bị phong tỏa, đổi lấy mục tiêu gây thiệt hại lớn cho nguồn thu dầu mỏ của Moscow.
Trong kịch bản này, Ukraine có thể phải đối mặt với nguy cơ bị cô lập khỏi các tuyến vận tải biển ở Biển Đen. Tuy nhiên, Kiev vẫn được cho là sẵn sàng chấp nhận rủi ro đó nếu đổi lại là thiệt hại kinh tế lớn đối với Nga.
Vấn đề càng trở nên phức tạp hơn khi kịch bản này không chỉ giới hạn ở Biển Đen. Kênh "ZeRada" sau đó đặt câu hỏi về tính khả thi của kế hoạch, đặc biệt nếu mục tiêu là phong tỏa hoạt động hàng hải của Nga ở biển Baltic.
Kênh này bình luận rằng ông Shtilerman "khéo léo không nói rõ" Ukraine sẽ phóng UAV từ đâu, bởi Ukraine không có lối ra biển Baltic. Chi tiết này làm dấy lên nghi vấn liệu một quốc gia khác, chẳng hạn Litva, có thể bị kéo vào kịch bản leo thang hay không.
Chính từ mối liên hệ giữa các hoạt động trên biển, nguy cơ Odesa bị phong tỏa và khả năng xung đột lan sang khu vực Baltic, một số ý kiến tại Ukraine cho rằng "dự báo đáng sợ nhất của ông Putin đang trở thành hiện thực".
Trước đó, Tổng thống Nga từng cảnh báo rằng nếu các cuộc tấn công nhằm vào hoạt động hàng hải không chấm dứt, lực lượng vũ trang Nga có thể cô lập hoàn toàn Ukraine khỏi Biển Đen.
Theo cách diễn giải của truyền thông Nga, phát biểu của ông Shtilerman cho thấy một bộ phận trong giới hoạch định chính sách Ukraine sẵn sàng đẩy xung đột lên mức rủi ro cao hơn: chấp nhận nguy cơ mất lợi thế tại Odesa và Nikolaev, miễn là có thể gây tổn thất kinh tế lớn cho Moscow.
Binh sĩ Ukraine. Ảnh: NY Times
Ukraine bắt đầu sơ tán, xuất hiện dấu hiệu rút lui ở Zaporizhzhia
Không chỉ trên hướng biển, tình hình trên bộ cũng đang xuất hiện thêm những tín hiệu đáng chú ý. Theo TST, tại tỉnh Zaporizhzhia, cục diện đang diễn biến phức tạp khi cả hai bên đều gia tăng hoạt động quân sự ở những khu vực then chốt.
Ở phía bắc, các đơn vị Nga được cho là đang đẩy mạnh tiến công về hướng Orekhov và xa hơn là thành phố Zaporizhzhia. Trong khi đó, tại một số khu vực phía nam, Ukraine vẫn tổ chức phản kích và gây sức ép lên các vị trí của Nga ở Stepnogorsk và Primorskoye.
Giữa bối cảnh đó, động thái sơ tán dân thường của Ukraine được truyền thông Nga đặc biệt chú ý. Chính quyền Ukraine đã công bố việc sơ tán bắt buộc toàn bộ trẻ em khỏi các cộng đồng Novoaleksandrovskaya và Novonikolayevskaya thuộc tỉnh Zaporizhzhia.
Một số blogger quân sự Nga nhận định động thái này là dấu hiệu cho thấy Kiev lo ngại nguy cơ lực lượng Nga đột phá vào khu vực. Dù vậy, việc sơ tán dân thường cũng có thể được hiểu là biện pháp phòng ngừa trong bối cảnh giao tranh có nguy cơ lan rộng.
Trên hướng Đông Zaporizhzhia, Cụm quân "Vostok" của Nga được cho là tiếp tục tiến công nhằm kiểm soát các khu dân cư Verkhnyaya Tersa, Vozdvizhevka và Komsomolskoye.
Nếu các mũi tiến công này đạt kết quả, mục tiêu xa hơn được nhắc tới là tiến ra Orekhov từ bên sườn, qua đó tạo sức ép trực tiếp lên tuyến phòng thủ của Ukraine tại khu vực này.
Tuy nhiên, tình hình trên toàn mặt trận Zaporizhzhia chưa hoàn toàn nghiêng về một phía. Nguồn tin Nga cũng thừa nhận Ukraine đã giành thêm một phần Primorskoye và đưa lực lượng tăng viện vào Stepnogorsk.
Điều này cho thấy, dù xuất hiện dấu hiệu sơ tán và nguy cơ rút lui ở một số khu vực, Ukraine vẫn đang cố gắng duy trì khả năng phản kích tại những điểm then chốt. Nói cách khác, Zaporizhzhia hiện không chỉ là nơi phản ánh sức ép quân sự từ phía Nga, mà còn là khu vực cho thấy Kiev vẫn tìm cách giữ thế chủ động cục bộ trên chiến trường.
