Hãng truyền thông Al Jazeera (Qatar) ngày 16/3 dẫn lời các chuyên gia cho biết, các cuộc tấn công phối hợp của Mỹ và Israel đã làm suy yếu nghiêm trọng khả năng phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Iran, nhưng nước này vẫn còn đủ khả năng để gây ra thiệt hại đáng kể.
“Năng lực phóng tên lửa đạn đạo của Iran về cơ bản đã bị phá hủy. Hải quân của họ được đánh giá là không hiệu quả trong chiến đấu. Chúng tôi [Mỹ và Israel] hoàn toàn chiếm ưu thế trên không trước Iran”, Nhà Trắng tuyên bố hôm 14/3. “Chiến dịch Epic Fury [Cuồng nộ] đang mang lại những kết quả to lớn”, tuyên bố cho biết thêm, đề cập đến chiến dịch quân sự do Israel và Mỹ phát động vào ngày 28/2.
Ngày 15/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố lực lượng Mỹ đã làm suy yếu nghiêm trọng năng lực sản xuất UAV của Iran.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tiến hành tập trận quân sự với tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái. Ảnh: Anadolu Agency
Tuy nhiên, đến chiều 16/3 (giờ địa phương), Qatar tuyên bố đã đánh chặn được tên lửa mới nhất trong loạt tên lửa được Iran bắn về phía nước này. Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Bahrain cũng đã đưa ra cảnh báo. Một tên lửa đã rơi trúng một chiếc xe ở Abu Dhabi, khiến một người thiệt mạng.
Vậy năng lực tên lửa của Iran đã bị suy giảm nghiêm trọng hay chưa? Và tại sao nước này vẫn có thể phóng tên lửa vào các nước láng giềng và Israel?
Iran hiện đang phóng ít tên lửa hơn?
Thực tế, số lượng tên lửa và UAV mà Iran phóng trả đũa nhắm vào các nước vùng Vịnh, Israel và các quốc gia khác trong khu vực đã giảm mạnh kể từ khi xung đột bắt đầu.
Theo thống kê do Al Jazeera tổng hợp dựa trên các tuyên bố của Bộ Quốc phòng UAE, trong 24 giờ đầu tiên của cuộc xung đột, Iran đã phóng 167 tên lửa (cả tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình) và 541 UAV vào UAE. Ngược lại, vào ngày thứ 15 của cuộc xung đột, Iran chỉ phóng 4 tên lửa và 6 UAV.
Theo Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, số vụ tấn công nhắm vào Israel cũng đã giảm, từ gần 100 vụ trong hai ngày đầu tiên xuống còn con số một chữ số trong vài ngày qua.
Tuần trước, Lầu Năm Góc cho biết số vụ phóng tên lửa đã giảm 90% so với ngày đầu giao tranh và số vụ tấn công bằng UAV đã giảm 86%.
Kho tên lửa của Iran lớn đến mức nào?
Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ (OND) đánh giá vào năm 2022 rằng Iran sở hữu kho tên lửa đạn đạo lớn nhất trong khu vực. Mặc dù không có số liệu chính thức về số lượng tên lửa của nước này, nhưng các báo cáo tình báo của Israel cho thấy Iran từng sở hữu khoảng 3.000 tên lửa, và con số này đã giảm xuống còn 2.500 sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày hồi tháng 6 năm ngoái.
Điểm mấu chốt trong chiến lược của Mỹ và Israel là truy lùng các bệ phóng tên lửa của Iran. Mỗi vụ phóng tên lửa đều tạo ra một dấu hiệu, chẳng hạn như một vụ nổ lớn, có thể được phát hiện bởi vệ tinh và hệ thống radar.
Theo một quan chức quân sự cấp cao Israel được Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở ở Washington dẫn lời, Israel đã làm ngừng hoạt động khoảng 290 bệ phóng tên lửa của Iran, trong tổng số ước tính từ 410 đến 440 bệ phóng.
Tuy nhiên, theo Phó giáo sư David Des Roches tại Đại học Quốc phòng Quốc gia ở Washington, Iran là một quốc gia rộng lớn, và nếu Mỹ và Israel không triển khai bộ binh, sẽ rất khó để loại bỏ hoàn toàn năng lực tên lửa của nước này, bất chấp việc Mỹ và Israel gần như kiểm soát hoàn toàn không phận Iran.
“Việc xác định các bệ phóng không hề dễ dàng”, Des Roches nói với Al Jazeera. “Những gì chúng ta thấy là các tên lửa được cất giấu ở những nơi bí mật hoặc những nơi không liên quan đến quân đội trước cuộc chiến, khi việc giám sát còn hạn chế”.
Theo ông Des Roches, việc giảm số vụ phóng tên lửa là do lực lượng Iran đã mất khả năng phóng nhiều loạt tên lửa; kết quả là, Iran chỉ có thể phóng một hoặc hai tên lửa một lúc.
“Xét về mặt quân sự, [hành động của Iran] không có ý nghĩa gì đáng kể – đây chỉ là hành động quấy rối bằng hỏa lực”, Des Roches nói.
Lửa khói bốc lên nghi ngút sau khi một UAV va chạm với một bể chứa nhiên liệu, buộc các chuyến bay phải tạm thời ngừng hoạt động gần Sân bay Quốc tế Dubai, UAE, vào sáng sớm ngày 16/3/2026. Ảnh: AP
Chiến lược của Iran là gì?
Theo Hamidreza Azizi - một chuyên gia về Iran và là nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Viện Nghiên cứu Quốc tế và An ninh Đức (SWB), tính toán trọng tâm của Tehran là các nước vùng Vịnh và Israel có thể cạn kiệt khả năng phòng thủ trước khi Iran hết tên lửa.
“Có thể sẽ có một số người muốn biến đây thành một cuộc chiến tiêu hao”, ông nói, đồng thời chỉ vào số vụ phóng từ Iran mỗi ngày, dù thấp hơn nhưng vẫn đều đặn.
Mặc dù Mỹ và Israel đã thành công trong việc vô hiệu hóa một số bệ phóng và căn cứ tên lửa lớn, nhưng Iran đã phân tán hoạt động phóng tên lửa, dựa nhiều hơn vào các bệ phóng di động, vốn khó phát hiện và nhắm mục tiêu hơn, Azizi cho biết. "Đây là một cuộc chạy đua với thời gian."
Và trong cuộc đua đó, Iran tin rằng họ có cơ hội, các chuyên gia nhận định.
“Không quan trọng phóng bao nhiêu, miễn là duy trì được mối đe dọa đủ lớn,” Muhanad Seloom - trợ lý giáo sư về nghiên cứu an ninh trọng yếu tại Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha - nói với Al Jazeera. “Chỉ cần một UAV [vượt qua hệ thống phòng thủ] thành công là đủ để cảm thấy mất an toàn.”
