Láng giềng Việt Nam vừa 'cứu' giá dầu thế giới: Họ đã làm gì?

Gần 100 ngày sau khi chiến sự ở Trung Đông khiến eo biển Hormuz gần như bị tê liệt, thị trường dầu mỏ toàn cầu vẫn chưa rơi vào cú sốc nghiêm trọng như nhiều dự báo ban đầu.

Giá dầu vẫn giao dịch dưới 100 USD/thùng, dù thế giới đã mất khoảng 1/5 nguồn cung trong hơn 3 tháng và nhiều chuyên gia cảnh báo thị trường có thể sớm chạm điểm căng thẳng khi kho dự trữ cạn dần. Giới phân tích chỉ ra, một trong những nguyên nhân quan trọng nhất là nhu cầu nhập khẩu dầu của Trung Quốc đã giảm rất mạnh.

Tom Baker, lãnh đạo cấp cao tại hãng giao dịch dầu Vitol, cho biết việc Trung Quốc giảm mạnh mua dầu thô trong những tuần gần đây, với nhu cầu giảm khoảng 4-5 triệu thùng/ngày, đã giúp thị trường hấp thụ phần nào cú sốc mất 12 triệu thùng/ngày nguồn cung từ vùng Vịnh.

Martijn Rats, chiến lược gia hàng hóa trưởng của Morgan Stanley tại London, nhận định việc Trung Quốc giảm nhập khẩu dầu đã “che chắn” phần còn lại của thị trường dầu mỏ.

Theo ước tính của Morgan Stanley, lượng dầu đến Trung Quốc bằng đường biển trong 30 ngày gần đây đã giảm xuống còn 7,5 triệu thùng/ngày, so với khoảng 13 triệu thùng/ngày cùng kỳ năm ngoái.

Dữ liệu của S&P Global Energy cũng cho thấy tổng nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc trong tháng 4 giảm hơn 2 triệu thùng/ngày so với mức trung bình năm 2025, xuống còn 9,4 triệu thùng/ngày.

Tổ chức này dự báo nhập khẩu tháng 5 có thể tiếp tục giảm về khoảng 8 triệu thùng/ngày, còn quý II thấp hơn cùng kỳ năm ngoái khoảng 3 triệu thùng/ngày.

Một số hãng phân tích khác thậm chí đưa ra con số thấp hơn: Kpler ước tính nhập khẩu dầu qua đường biển của Trung Quốc chỉ đạt 6,4 triệu thùng/ngày trong tháng 5, giảm từ 8,1 triệu thùng/ngày tháng 4 và 10,1 triệu thùng/ngày tháng 3.

Nguyên nhân của cú giảm đột ngột này vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng, bởi Bắc Kinh không công khai chiến lược mua bán dầu. Phần lớn chuyên gia cho rằng Trung Quốc đang bắt đầu sử dụng lượng dầu dự trữ đã tích lũy trong gần một 1 qua, khi giá còn thấp.

Tuy nhiên, dữ liệu về tồn kho dầu của Trung Quốc luôn là một “hộp đen” đối với thị trường.

Theo Hu Min Min, chuyên gia phân tích về dầu thô, nhiên liệu và lọc dầu Trung Quốc tại S&P Global Energy, phản ứng của Bắc Kinh trước khủng hoảng Iran là có tính toán. Trung Quốc được cho là đã buộc các nhà máy lọc dầu giảm công suất, thường dưới danh nghĩa bảo trì, đồng thời chuyển từ tích trữ sang rút kho. S&P dự báo Trung Quốc sẽ rút dầu khỏi kho thương mại với tốc độ khoảng 700.000-800.000 thùng/ngày trong quý III.

Một yếu tố khác khiến nhu cầu nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc giảm là quyết định tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu như dầu diesel và nhiên liệu bay. Theo dữ liệu của S&P, xuất khẩu sản phẩm dầu tinh chế của Trung Quốc trong tháng 4 chỉ còn khoảng 300.000 thùng/ngày, gần mức thấp nhất trong một thập kỷ và giảm khoảng 65% so với cùng kỳ năm trước.

Việc hạn chế xuất khẩu giúp Bắc Kinh giữ nguồn cung trong nước, nhưng cũng khiến các đối tác từng phụ thuộc vào nhiên liệu Trung Quốc chỉ trích. Thay vì cho phép các tập đoàn lọc dầu quốc doanh tận dụng giá nhiên liệu cao để xuất khẩu, chính phủ Trung Quốc lại chọn cung cấp một số lô hàng dưới dạng viện trợ, như một hình thức ngoại giao dầu mỏ.

Theo Ye Lin, chuyên gia thị trường dầu châu Á tại Rystad Energy, toàn bộ phản ứng năng lượng của Trung Quốc trước chiến sự Iran có thể tóm gọn trong một từ: an ninh. Khi xung đột chưa có lối thoát rõ ràng, Bắc Kinh ưu tiên bảo vệ nguồn cung trong nước hơn là tối đa hóa lợi nhuận thương mại.

Bên cạnh đó, Trung Quốc đang hưởng lợi từ sự chuyển dịch cơ cấu khỏi dầu mỏ. Đầu tư lớn vào xe điện, đường sắt điện hóa và năng lượng tái tạo đã tạo ra một “vùng đệm chiến lược”, giúp nước này đi qua khủng hoảng với ít đau đớn hơn mức độ phụ thuộc nhập khẩu dầu tưởng như phải gánh chịu.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo trạng thái này không thể kéo dài mãi. Khi Trung Quốc cần mua trở lại, giá dầu có thể phải tăng cao hơn và cách duy nhất để cân bằng thị trường khi đó là buộc nhu cầu ở nơi khác giảm xuống.

Theo FT