Giữa bối cảnh những cú sốc năng lượng do căng thẳng tại Trung Đông đang lan rộng khắp châu Phi, một nhà máy lọc dầu khổng lồ tại Lagos – thành phố lớn nhất Nigeria – thuộc sở hữu của người giàu nhất châu lục này, đã xuất hiện như một "vị cứu tinh" kịp thời.
Hoạt động với công suất tối đa lên tới 650.000 thùng mỗi ngày, đây là nhà máy lọc dầu một dây chuyền lớn nhất thế giới. Cơ sở này hiện đang cung cấp nhiên liệu cho hàng loạt quốc gia châu Phi vốn trước đây phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nhập khẩu qua eo biển Hormuz, trải dài từ Senegal ở phía Tây cho đến Mozambique ở phía Đông Nam.
Được xây dựng với tổng kinh phí khoảng 20 tỷ USD, hành trình 8 năm từ khi khởi công đến lúc đi vào vận hành của Nhà máy lọc dầu Dangote (Dangote Petroleum Refinery) ghi dấu ấn đậm nét của các nhà thầu EPC (thiết kế, thu mua và xây dựng) Trung Quốc với chi phí tối ưu. Theo ông Aliko Dangote, nhà sáng lập, Chủ tịch nhà máy và cũng là tỷ phú giàu nhất châu Phi, sự hợp tác này đóng vai trò quyết định cho thành công của dự án.
"Mối quan hệ giữa châu Phi và Trung Quốc giống như câu chuyện khi tất cả mọi người đều quay lưng với bạn, thì có một người bước đến và nói: 'Được rồi, chúng tôi sẽ đồng hành cùng bạn'", ông Dangote chia sẻ tại hội nghị của Tổng công ty Tài chính Châu Phi (AFC) diễn ra tại thủ đô Nairobi, Kenya vào tháng 4 vừa qua. "Chúng tôi nhận được các hạn mức tín dụng từ Trung Quốc và họ luôn bàn giao đúng hạn."
Sự hiện diện của các "ông lớn" kỹ thuật Trung Quốc
Hiện tại, Nhà máy lọc dầu Dangote đang lên kế hoạch mở rộng công suất lên mức 1,4 triệu thùng/ngày. Vào tháng 2, đơn vị này đã ký kết hợp đồng trị giá 400 triệu USD với Tập đoàn Máy xây dựng XCMG của Trung Quốc để bắt đầu giai đoạn mở rộng.
Trước đó, Tổng công ty Kỹ thuật Hóa chất Quốc gia Trung Quốc (CNCEC) đã đóng vai trò then chốt khi thực hiện gói thầu trị giá 520 triệu USD, bao gồm các hạng mục kỹ thuật và xây dựng quy mô lớn, tạo nên khung sườn nguyên bản cho nhà máy. Song song đó, công ty Hangxiao Steel Structure cũng đã cung cấp khoảng 150.000 tấn thép tiền chế để phục vụ quá trình lắp ráp.
Đáng chú ý hơn cả là vai trò của Tập đoàn dầu khí Sinopec (Bắc Kinh) trong việc chế tạo và lắp đặt tháp chưng cất khí quyển lớn nhất thế giới. Thiết bị khổng lồ này chính là "trái tim" giúp nhà máy đạt được công suất xử lý tối đa 650.000 thùng/ngày. Theo Sinopec, sự hiện diện của tòa tháp này đã đưa Dangote trở thành nhà máy lọc dầu một dây chuyền lớn nhất thế giới tại thời điểm lắp đặt.
Ưu thế tuyệt đối về chi phí và thời gian
Theo ông Dan Kunle từ DDK Business Strategy Limited, một đơn vị tư vấn tại Nigeria, các doanh nghiệp Trung Quốc thống trị quá trình xây dựng nhà máy nhờ vị thế dẫn đầu trong ngành công nghiệp nặng toàn cầu. Họ đã vượt qua các đối thủ truyền thống từ Hàn Quốc, Nhật Bản cũng như các cường quốc phương Tây như Mỹ và châu Âu.
Ông Kunle nhận định, chìa khóa nằm ở chi phí thấp, thời gian giao hàng thần tốc và chất lượng đảm bảo.
"Nếu bạn đặt hàng từ Đức hoặc Mỹ, họ sẽ yêu cầu 24 tháng để giao hàng. Nhưng với các công ty Trung Quốc, con số này chỉ từ 6 đến 10 tháng, và chất lượng công việc vẫn rất tốt", ông Kunle cho biết.
Minh chứng rõ nhất là sau khi hoàn thành nhà máy, ông Dangote cần mua hơn 10.000 xe tải phân phối chạy bằng khí nén thiên nhiên (CNG). Thay vì phải chờ đợi 18 tháng để nhận hàng từ Mỹ, một nhà cung cấp Trung Quốc đã hoàn tất việc bàn giao 10.250 chiếc xe chỉ trong vòng vỏn vẹn 7 tháng.
Thay đổi bản đồ năng lượng châu Phi
Vào tháng 3 vừa qua, Nigeria đã lần đầu tiên trong lịch sử trở thành nước xuất siêu các sản phẩm dầu mỏ tinh chế. Cột mốc lịch sử này có được nhờ việc Nhà máy lọc dầu Dangote đi vào vận hành toàn diện trong năm 2024 và đạt công suất tối đa vào đầu năm nay.
Các quốc gia Tây Phi như Senegal, Bờ Biển Ngà, Ghana, Togo và Cameroon hiện đã tiếp nhận nguồn nhiên liệu từ nhà máy này. Tại khu vực Đông Phi, Tanzania và Mozambique cũng đã nhận được các lô hàng đầu tiên, trong khi nhiều quốc gia khác đang khẩn trương đặt hàng.
Không chỉ dừng lại ở nhiên liệu, với sản lượng 3 triệu tấn phân urê mỗi năm, nhà máy còn giúp các nước châu Phi giải quyết tình trạng khan hiếm phân bón do lệnh phong tỏa thực tế tại eo biển Hormuz trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran.
Những khách hàng tiêu thụ urê chính hiện nay bao gồm Bờ Biển Ngà, Cameroon, Ghana, Tanzania và Togo. Dù trước đây chủ yếu xuất khẩu sang Nam Mỹ, nhưng hiện tại nhà máy đã sẵn sàng đẩy mạnh cung ứng cho toàn bộ các khu vực Đông, Tây và Trung Phi.
Tầm nhìn mở rộng sang Đông Phi
Dựa trên mô hình thành công rực rỡ tại Nigeria, tỷ phú Dangote tiết lộ ông đang thảo luận với chính phủ một số nước Đông Phi để xây dựng thêm một nhà máy lọc dầu khác có quy mô tương đương. Thành phố cảng Tanga của Tanzania hiện được xem là địa điểm tiềm năng để xây dựng cơ sở chế biến dầu thô cho toàn khu vực.
Vào tháng 3, Dangote Group – công ty mẹ của nhà máy – cũng đã ký thỏa thuận cung cấp khí đốt tự nhiên trị giá 4,2 tỷ USD với tập đoàn năng lượng GCL của Trung Quốc. Nguồn khí đốt này sẽ được dùng để vận hành một nhà máy phân bón tại Ethiopia, tương tự như mô hình mà Dangote đã triển khai thành công tại Lagos.
