Chuyên gia chỉ nguyên nhân cốt lõi gây lũ quét, sạt lở ở miền núi phía Bắc

Liên tiếp những ngày qua, nhiều tỉnh miền núi phía Bắc như Sơn La, Lào Cai và Lai Châu xảy ra lũ quét, sạt lở đất, gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản. Lý giải về nguyên nhân của diễn biến thiên tai này, ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia cho rằng yếu tố đáng chú ý nhất là tình trạng mưa kéo dài trong nhiều tuần liên tiếp ở khu vực Tây Bắc.

Theo ông Hưởng, số liệu theo dõi cho thấy từ đầu tháng 6 đến nay, khu vực Tây Bắc gồm Lai Châu, Điện Biên và Sơn La hầu như luôn có mưa. Trong tổng số 48 ngày, chỉ có 5 ngày không ghi nhận mưa, tức là có tới 43 ngày xuất hiện mưa.

Tại Lai Châu, từ 4/7 đến nay, gần như ngày nào cũng xuất hiện mưa rào và dông, lượng mưa phổ biến dao động từ 20 đến 40 mm mỗi ngày. Mưa kéo dài khiến đất liên tục ngấm nước, không có thời gian khô trở lại.

Theo ông Hưởng, khi nền đất đã bão hòa nước, chỉ cần xuất hiện thêm một đợt mưa vừa hoặc mưa to cũng có thể làm mất ổn định các mái dốc, tạo điều kiện phát sinh lũ quét và sạt lở đất. Đây là nguyên nhân khiến thời gian qua nhiều điểm sạt lở liên tiếp xuất hiện tại Sơn La, Lào Cai rồi Lai Châu.

Đề cập đến vụ sạt trượt nghiêm trọng xảy ra tại xã Mường Than ngày 17/7, ông Nguyễn Văn Hưởng cho biết có ba yếu tố chính dẫn đến sự cố này.

Trước hết là lượng mưa kéo dài trong nhiều ngày. Tại trạm đo Phúc Than, lượng mưa tích lũy từ đầu tháng 7 đến hết ngày 17/7 đạt gần 800 mm, khiến đất đá trên các sườn dốc ngấm no nước và giảm khả năng liên kết.

Yếu tố thứ hai là đặc điểm địa hình và địa chất của khu vực. Mường Than có nhiều sườn dốc, taluy tự nhiên và taluy nhân tạo, xen kẽ các khe suối nhỏ, trong khi nền đất đá bị phong hóa mạnh. Đây vốn là khu vực nhạy cảm với nguy cơ lũ quét và sạt lở khi xảy ra mưa lớn kéo dài.

Yếu tố cuối cùng là đợt mưa rất lớn từ đêm 16/7 đến ngày 17/7. Chỉ trong hơn một ngày, lượng mưa đo được khoảng 262,6 mm đã trở thành tác nhân kích hoạt, khiến khối đất đá vốn đã mất ổn định đồng loạt sạt xuống với quy mô lớn.

Theo ông Hưởng, trong các bản tin cảnh báo lũ quét, sạt lở đất của cơ quan khí tượng, Lai Châu liên tục nằm trong vùng cảnh báo màu tím, tương ứng mức nguy cơ cao nhất.

Về diễn biến thời tiết những ngày tới, ông Hưởng cho biết vùng xoáy thấp gây mưa ở miền Bắc vẫn hoạt động. Từ 18/7 đến khoảng 20/7, các tỉnh Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Lào Cai, Tuyên Quang và khu vực phía tây Phú Thọ tiếp tục có mưa vừa, mưa to.

Trong bối cảnh lượng mưa còn kéo dài, nguy cơ lũ quét và sạt lở đất không chỉ duy trì tại Lai Châu mà còn ở nhiều tỉnh miền núi và trung du phía Bắc.

Chuyên gia khí tượng khuyến cáo người dân cần theo dõi sát các bản tin dự báo, nhanh chóng rời khỏi khu vực nguy hiểm nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường như xuất hiện vết nứt trên sườn đồi, nền nhà, nước suối đổi màu hoặc dòng chảy đột ngột mạnh lên.

Chính quyền địa phương cần chủ động rà soát các điểm có nguy cơ, tổ chức sơ tán người dân và kiểm soát chặt các khu vực nguy hiểm nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại về người và tài sản.

Mưa lớn, lũ quét, ngập lụt và sạt lở đất tại các tỉnh miền núi phía Bắc từ 15-18/7 khiến 4 người thiệt mạng, 4 người mất tích và 9 người bị thương (đều thuộc tỉnh Lai Châu).

Thiên tai làm 21 căn nhà bị sập, 144 căn hư hỏng, 275 hộ phải di dời khẩn cấp và 64 căn nhà khác bị ảnh hưởng do ngập lụt, sạt lở.

Gần 700 ha lúa, hoa màu bị thiệt hại, nhiều tuyến quốc lộ và tỉnh lộ ở Lai Châu, Sơn La, Điện Biên bị sạt lở, một số vị trí vẫn chưa thể thông xe.

Tổng thiệt hại ước khoảng 255 tỷ đồng, trong đó Lai Châu chịu ảnh hưởng nặng nhất với khoảng 190 tỷ đồng.

Các lực lượng quân đội, công an đã huy động hơn 2.100 lượt cán bộ, chiến sĩ cùng hàng trăm phương tiện để tìm kiếm cứu nạn và khắc phục hậu quả.