Chót vót Đài không lưu Long Thành

Nhớ lần đầu đến với sân bay, tôi đã được người của Trung tâm quản lý bay giải thích như này.

Đài không lưu (Air Traffic Control Tower – ATC tower) là một bộ phận quan trọng trong hệ thống kiểm soát không lưu (Air Traffic Control – ATC), đảm nhiệm việc điều phối và hướng dẫn hoạt động máy bay.

Tóm lại Đài không lưu là “trung tâm chỉ huy” ở mỗi sân bay, đảm bảo mọi chuyến bay diễn ra an toàn, chính xác và hiệu quả.

Lần mò mãi mà vẫn chưa dò kịp chính xác tên tác giả Đài không lưu Nội Bài lẫn Điện Biên. Lẩn thẩn nghĩ thêm Đài không lưu Nội Bài thời mới (xây dựng năm 1988 đưa vào sử dụng năm 1992) chắc cũng hơi vồi vội sao đó, nếu có dư dả thời gian trau chuốt chỉnh trang về thiết kế thì dứt khoát Đài ấy phải có hình dáng bắt mắt hơn cái tháp cao 95 mét nhưng hơi bị đuồn đuỗn như bây giờ? Còn Đài sân bay Điện Biên hơi bị độc đáo với hình ảnh bông hoa ban cách điệu đưa vào sử dụng năm 2024 dịp 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ từ tít xa nom khá đã mắt.

Sân bay Điện Biên có từ thời Mùa lạc đầu năm 60 của nhà văn Nguyễn Khải cũng đuồn đuỗn hình tháp. Nhớ không phải chỉ một lần mà nhiều bận công cán phăm phăm ô tô ra sân bay. Đùng cái hoãn không bay được do thời tiết vì hệ thống mặt đất trong đó có Đài không lưu chưa có chức năng hiện đại để hướng dẫn chỉ đường an toàn bay và tiếp nhận loại máy bay cỡ lớn hiện đại có thể hạ, cất cánh bay trong mọi thời tiết phức tạp! Vậy đành ngậm ngùi về xuôi bằng xe khách. Vậy nên cảm giác bám theo cái eo uyển chuyển đong đưa của cô gái Thái bồng bềnh thang máy bữa khánh thành Đài không lưu dáng dấp Hoa Ban của sân bay Điện Biên có thể hướng dẫn điều hành bay lẫn tiếp nhận các loại máy bay hiện đại sao mà đã! Đài Kiểm soát không lưu Điện Biên mới được xây dựng với tổng diện tích 6.150m². Bên trong là không gian làm việc cho các lực lượng điều hành bay của cả hàng không dân dụng và quân sự. Tháp điều khiển không lưu cao 36m có diện tích 62,5m², được thiết kế với 5 cạnh vững chãi, thân tháp chia làm 5 cánh, cách điệu từ hình tượng hoa Ban - loài hoa mang vẻ đẹp thuần khiết nơi núi rừng Tây Bắc là điểm nhấn về kiến trúc, cảnh quan tại khu vực sân bay.

Khu nhà điều hành dưới chân tháp gần 735 m ² , có hình mái vòm, cách điệu mô hình hầm chỉ huy của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, tạo nên tổng thể hài hòa với phong cảnh núi, đồi quanh sân bay Điện Biên.

Cũng cần nói thêm, hệ thống đài không lưu ở các sân bay Việt Nam phát triển theo quá trình mở rộng hàng không dân dụng từ cuối thế kỷ 20 đến nay, trong đó có Điện Biên luôn cập nhật công nghệ để quản lý lưu lượng bay tăng nhanh và đảm bảo an toàn bay.

Và bây giờ tôi đang may mắn ngồi trong thang máy tuốt luốt lên độ cao 123 mét của Đài không lưu sân bay Long Thành! Đài cao 123 mét, được coi là đài không lưu cao nhất Việt Nam và Đông Nam Á tính đến 2025 — vượt trội hơn tất cả các đài khác ở nước ta.

Đài không lưu Điện Biên, thiết kế lấy cảm hứng từ cánh hoa Ban. Còn Long Thành là nụ hoa sen- biểu tượng văn hoá Việt. Lại cũng chưa kịp tầm đích xác cái tên tác giả thiết kế nụ sen khổng lồ này?

Tôi đã đến muộn không có cái may mắn được chứng kiến quân của nhà thầu cự phách thuộc Tổng Công ty 36 tạo dựng chân móng tháp búp sen khổng lồ này. Vậy nên phải cố căng tai ra nghe thêm kỹ sư Nguyễn Mạnh Hải, tổng chỉ huy xây dựng Đài không lưu Long Thành cho nghe lại những thời điểm gian nan xây Đài.

Chuyện Tổng công ty 36 của Anh hùng Lao động, đại tá Nguyễn Đăng Giáp, các phương tiện truyền thông đã nói nhiều. Tổng công ty 36 là một trong những doanh nghiệp xây dựng hàng đầu của Quân đội hiện nay, được thành lập theo quyết định số 3036 QĐ-BQP ngày 23/8/2011 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng trên cơ sở chuyển đổi từ Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Đầu tư Xây lắp và Thương mại 36 (tiền thân là Xí nghiệp Xây lắp 36 thành lập tháng 4/1996). Ngành nghề chính là Xây dựng các công trình dân dụng, công nghiệp, công trình cấp thoát nước... Tôi biết 36 của Đại tá Giáp muộn. Mãi đến thời điểm năm 2007, Quốc hội quyết định lấy trụ sở Bộ Quốc phòng làm nhà họp tạm (thời điểm đó Hội trường Ba Đình đang phá dỡ để xây mới). Tôi cứ nghĩ lẩn thẩn rằng đến một lúc nào đó, Hội trường Bộ Quốc phòng (BQP) sẽ được mở cửa cho các khách tham quan để thiên hạ thưởng lãm tài trí dựng xây khéo léo của các chiến sĩ QĐND Việt Nam của Công ty 36 Bộ Quốc phòng do Đại tá Nguyễn Đăng Giáp chỉ huy.

Ba năm sau thời điểm QH mượn Công trình Hội trường BQP làm nhà họp, đại tá Nguyễn Đăng Giáp năm 2010 được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Vị đại tá tài hoa này có lẽ đương xoắn bện khá nhiều huyền thoại, nhiều tò mò mà chả dễ gì để giải mã? Rất nhiều công trình tầm cỡ về dân dụng, quốc phòng 36 trúng thầu và đảm trách đã giăng khắp từ Nam chí Bắc.

Đại tá Giáp đa tài. Ông làm thơ viết văn, sáng tác ca khúc, làm từ thiện. Và chi tiết ông không lên tướng vẫn là một chuyện bí ẩn?

Bí ẩn như chuyện chọn mặt gửi… công trình! 36 được giao việc xây dựng Đài không lưu bề thế nhất Đông Nam Á là cả một câu chuyện dài.

Chuyện của kỹ sư Nguyễn Mạnh Hải đưa tôi về thời điểm trước Tết Tỵ (năm ngoái). Ngọn tháp búp sen không lưu đã thi công xong phần thô. Rồi những ngày căng thẳng tiến độ, hàng trăm kỹ sư, công nhân tập trung lắp đặt kết cấu thép để hoàn tất trong tháng 4/2025. Song song là việc triển khai cơ điện, hoàn thiện các thiết bị bên trong thân tháp. Tiếp theo là lắp kết cấu thép phần mở rộng của thân tháp từ độ cao của tầng 16 đến mái hoàn thiện không gian điều hành. Hoàn thiện tiếp nội thất thiết bị của các phòng làm việc kỹ thuật, gian lánh nạn, phòng họp, cabin kiểm soát, thiết bị theo dõi thời tiết, phục vụ điều hành bay, lối lên radar…

Việc thi công nhôm kính, sơn bả và ốp lát một số hạng mục để khoác cho cái thân tháp búp sen khổng lồ có một dáng hình bắt mắt là nghề của… chàng, của thợ 36.

Kỹ sư Hải kể vanh vách bao nhiêu là những trận mưa trong các tháng. Và như thứ phù thủy phải có ngay các biện pháp thi công để ứng phó với mùa mưa phương Nam. Thời tiết, đặc thù lao động, công việc địa bàn thi công… dường như là những thử nghiệm, những cọ xát mới với những người quản lý của 36. Chưa kể sức ép của tiến độ bên A – (Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam - ACV) những săm soi khe khắt về kỹ thuật mỹ thuật này khác. Riêng đội hình thợ hàng trăm người, tập trung rồi di chuyển đến hiện trường thi công mấy chục cây số, bố trí sao cho hiệu quả hợp lý trên địa bàn thi công chật hẹp. Thợ của các “ Bê phẩy” đã quá quen với các ngày nghỉ, ngày lễ chưa quen với việc ép tiến độ làm thêm. Quen với việc thanh toán ngay tuýt suỵt chứ không dây dưa chậm trễ việc lương thưởng… Lao động thủ công chân tay công việc phát sinh họ đòi non triệu/ ngày, thợ hàn 3, 4 triệu/ ngày luôn là những thử thách phải đối diện phải khắc phục hằng ca, hằng ngày! Làm sao để giữ được thợ, giữ hòa khí để bám công việc và tiến độ.

Rồi cũng đến thời khắc vận hành thử nghiệm toàn diện, các lực lượng thi công Đài không lưu đã khớp nối đảm bảo các điều kiện hạ tầng nhịp nhàng với Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV). Các hệ thống cấp điện, cấp nước, kết nối kỹ thuật đã sẵn sàng để kéo dây liên kết giữa các đài trạm. Đó là một thách thức lớn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị liên quan.

Đúng 8 giờ sáng ngày 19/12/2025, Qua Đài không lưu sân bay Long Thành, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam đã điều hành dẫn dắt thành công chuyến bay thử nghiệm chính thức đầu tiên của tàu bay Boeing 787 Vietnam Airlines (chở đại biểu) đã nhẹ nhàng hạ cánh xuống Cảng HKQT Long Thành. Sau đó là hai chuyến Airbus A320/321 của Vietjet và Bamboo Airways (chỉ có tổ bay và kỹ thuật) hạ cánh thành công lúc 8h30 và 8h35.

… Từ nóc nhà Đài không lưu chót vót của điểm cao 123 mét, tôi sải những bước thật dài, những bước xoải thoải mái không gò bó như Đài Nội Bài lẫn Điện Biên. Chưa cần thiết bị gì trợ giúp mà đã thấy dưới chân mình, trong tầm mắt mình những bao la tít tắp của không gian trời Nam.

Cảng hàng không quốc tế Long Thành được xem là dự án trọng điểm quốc gia với tổng mức đầu tư khoảng 5 tỷ USD cho giai đoạn 1, tổng mức đầu tư 16 tỷ USD cho 2 giai đoạn, sẽ là sân bay lớn nhất Việt Nam.

Dưới chân tôi là khoảng bao la của công trình sân bay với diện tích 5.364ha. Rất nhiều hạng mục quan trọng cấu thành đồng bộ tên gọi sân bay đang được khẩn trương xây dựng. Nhưng có lẽ Đài không lưu Long Thành đây là hạng mục quan trọng điểm nhấn của siêu sân bay quốc tế Long Thành đã được hoàn thành ngoạn mục sớm nhất!

Ba chuyến bay đầu tiên hạ cánh xuống sân bay Long Thành, đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình đưa sân bay này vào khai thác. Các chuyến bay đầu tiên khai thác đường bay Nội Bài-Long Thành-Nội Bài và Tân Sơn Nhất-Long Thành-Tân Sơn Nhất, báo hiệu sân bay Long Thành sẵn sàng khai thác thương mại, giảm tải cho sân bay Tân Sơn Nhất.

Rồi mai kia với công suất 100 triệu lượt hành khách mỗi năm và được kỳ vọng nằm trong nhóm 16 “siêu sân bay” hiện đại hàng đầu thế giới, trở thành trung tâm trung chuyển quốc tế của khu vực Đông Nam Á.