Nhiều người ngoài 40 tuổi hiện nay bắt đầu nghĩ đến chuyện nghỉ việc sớm, rời guồng quay công việc áp lực để “sống chậm” hơn. Trên mạng xã hội, không ít người gọi vui lựa chọn này là “nghỉ hưu sớm”. Tuy nhiên, theo quy định pháp luật, việc nghỉ việc sớm không đồng nghĩa với việc được nhận lương hưu ngay. Những thay đổi mới từ Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cho thấy, nếu không hiểu rõ, người lao động có thể đánh đổi cả những quyền lợi an sinh lâu dài.
Ảnh minh họa
Không phải cứ đủ 15 năm đóng BHXH là được nhận lương hưu
Theo Luật BHXH 2024 (có hiệu lực từ 1/7/2025), người lao động chỉ cần tối thiểu 15 năm đóng BHXH bắt buộc để được xét hưởng lương hưu, thay vì 20 năm như trước đây. Đây được xem là một trong những thay đổi quan trọng nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận lương hưu.
Tuy nhiên, điều kiện này không đồng nghĩa với việc có thể nhận lương hưu ngay khi nghỉ việc. Người lao động vẫn phải đáp ứng yêu cầu về độ tuổi nghỉ hưu theo lộ trình (hiện tăng dần lên 62 tuổi với nam và 60 tuổi với nữ), trừ khi thuộc các trường hợp được nghỉ hưu sớm theo quy định.
Theo Bảo hiểm xã hội Việt Nam, các nhóm có thể nghỉ hưu trước tuổi gồm: người làm nghề nặng nhọc, độc hại; làm việc tại vùng kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn; khai thác than hầm lò; hoặc bị suy giảm khả năng lao động theo kết luận giám định y khoa. Trong những trường hợp này, người lao động có thể nghỉ sớm hơn nhưng thường bị giảm trừ tỷ lệ hưởng lương hưu, khoảng 2% cho mỗi năm nghỉ trước tuổi.
Ảnh minh họa
Nghỉ sớm có thể được hưởng gì, và có thể mất gì?
Khi đủ điều kiện hưởng lương hưu, người lao động sẽ có nguồn thu nhập hàng tháng ổn định, được cấp thẻ bảo hiểm y tế do quỹ BHXH chi trả và có thể nhận trợ cấp một lần nếu thời gian đóng vượt mức tương ứng với tỷ lệ hưởng tối đa 75%.
Tuy nhiên, không phải ai nghỉ việc sớm cũng giữ được đầy đủ các quyền lợi này. Trên thực tế, pháp luật quy định một số trường hợp lương hưu có thể bị tạm dừng hoặc thu hồi, như khi hồ sơ hưởng có sai sót, kê khai không trung thực hoặc hưởng sai chế độ. Khi bị phát hiện, người hưởng có thể phải hoàn trả số tiền đã nhận không đúng quy định.
Ngoài ra, nếu lựa chọn rút BHXH một lần thay vì chờ hưởng lương hưu, người lao động sẽ không còn cơ hội nhận lương hưu hàng tháng và cũng mất quyền được cấp thẻ BHYT miễn phí khi về già. Đây là yếu tố được nhiều chuyên gia đánh giá là thiệt thòi lớn trong dài hạn, đặc biệt khi chi phí y tế ngày càng gia tăng.
Chuẩn bị gì trước khi quyết định “nghỉ hưu” sớm?
Nghỉ việc sớm có thể giúp giảm áp lực trong ngắn hạn, nhưng lại là quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến 20–30 năm tiếp theo. Vì vậy, người lao động cần chuẩn bị kỹ trên nhiều phương diện.
Trước hết là kiểm tra chính xác thời gian tham gia BHXH và điều kiện hưởng lương hưu. Việc này có thể thực hiện qua ứng dụng VssID hoặc tại cơ quan BHXH địa phương. Một sai lệch nhỏ về dữ liệu cũng có thể ảnh hưởng đến quyền lợi sau này.
Tiếp theo là bài toán tài chính dài hạn. Người lao động nên tính toán cụ thể mức lương hưu dự kiến nếu nghỉ sớm, đồng thời chuẩn bị khoản dự phòng đủ chi tiêu trong ít nhất 2–3 năm đầu. Tuổi thọ trung bình ngày càng tăng đồng nghĩa với việc thời gian sống sau nghỉ hưu kéo dài hơn, đòi hỏi nguồn tài chính ổn định.
Vấn đề sức khỏe và bảo hiểm y tế cũng cần được cân nhắc. Khi còn làm việc, nhiều người có thêm bảo hiểm bổ sung từ doanh nghiệp. Sau khi nghỉ hưu, thẻ BHYT theo diện hưu trí là quyền lợi quan trọng giúp giảm gánh nặng chi phí khám chữa bệnh. Nếu từ bỏ lương hưu, người lao động cũng đồng thời mất đi “tấm đệm” này.
Cuối cùng là kế hoạch cho cuộc sống sau khi rời công việc. Nghỉ sớm không đồng nghĩa với việc dừng lại. Nhiều người lựa chọn làm việc bán thời gian, kinh doanh nhỏ hoặc tham gia hoạt động cộng đồng để duy trì thu nhập và cân bằng tinh thần.
