Mỹ - Israel và Iran "ăn miếng trả miếng"
Các cuộc xung đột leo thang nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu khí ở Vịnh Ba Tư đang đe dọa làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Israel hôm thứ Tư đã tấn công cơ sở trọng yếu của ngành năng lượng Iran, mỏ khí đốt khổng lồ South Pars mà Iran cùng khai thác với Qatar và cũng là mỏ lớn nhất thế giới. Iran đáp trả bằng hai cuộc tấn công vào một trung tâm khí đốt lớn tại Qatar bên kia Vịnh, đồng thời phóng loạt tên lửa vào thủ đô Riyadh của Saudi Arabia, với mảnh vỡ rơi gần một nhà máy lọc dầu.
Israel và Iran trước đó đã tấn công các cơ sở năng lượng trong suốt gần ba tuần xung đột, nhưng các đòn đánh hôm thứ Tư nhằm vào những trung tâm quan trọng hàng đầu thế giới, làm dấy lên nguy cơ các đợt "ăn miếng trả miếng" nhằm vào cơ sở dầu khí.
Nguy cơ ăn miếng trả miếng nhằm vào các cơ sở năng lượng giữa Israel và Iran tăng cao
Cuộc xung đột đã khiến eo biển Hormuz, "yết hầu" chiến lược nối Vịnh Ba Tư với thế giới bên ngoài, gần như bị đóng cửa, trong khi tuyến này bình thường vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu.
Tổng thống Mỹ tiếp tục cảnh báo rằng nếu Iran tiếp tục tấn công trung tâm khí đốt của Qatar, Mỹ "sẽ phá hủy toàn bộ mỏ khí South Pars với sức mạnh và quy mô chưa từng có mà Iran chưa bao giờ chứng kiến".
Cuộc tấn công hôm thứ Tư đã nhắm vào các cơ sở xử lý khí khai thác từ mỏ này. Nhiều vụ nổ đã xảy ra tại một số đơn vị trong khu phức hợp.
Cuộc tấn công tên lửa của Iran sau đó nhằm vào Ras Laffan - nơi Qatar có các cơ sở xử lý khí từ phần mỏ - đã gây thiệt hại nghiêm trọng và châm ngòi các đám cháy sau khi bốn tên lửa bị đánh chặn và một quả lọt qua.
Qatar là một trong những nước xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất thế giới, dạng khí được làm lạnh sâu để vận chuyển toàn cầu. Qatar lên án vụ tấn công là hành động leo thang nguy hiểm và là mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh quốc gia.
Cuộc xung đột bước vào giai đoạn "nguy hiểm mới"
Sau vụ tấn công, giá dầu Brent chuẩn đã tăng vọt lên gần 110 USD/thùng, trong khi giá khí đốt tại châu Âu tăng 6% chỉ trong vài giờ. Các nhà giao dịch đang định giá rủi ro Iran tiếp tục tấn công hạ tầng năng lượng vùng Vịnh và làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nguồn cung vốn đã khiến hàng triệu thùng dầu bị rút khỏi thị trường.
"Điều này mở ra cánh cửa cho nhiều cuộc tấn công hạ tầng hơn trong khu vực", Neil Crosby tại công ty phân tích thị trường Sparta Commodities có trụ sở tại Geneva nhận định.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng tuyên bố hôm thứ Tư rằng các nhà máy lọc dầu, cơ sở hóa dầu và mỏ khí tại Saudi Arabia, UAE và Qatar đã trở thành mục tiêu trực tiếp và hợp pháp sau cuộc tấn công của Israel vào South Pars.
Các nhà vận hành đã bắt đầu sơ tán tại những địa điểm nằm trong danh sách mục tiêu cũng như các cơ sở năng lượng khác trong khu vực như một biện pháp phòng ngừa, theo các quan chức dầu mỏ vùng Vịnh.
Việc tấn công các cơ sở này sẽ tạo ra "một cấp độ tác động năng lượng mới từ cuộc chiến, vượt xa việc đóng eo biển Hormuz, khi thời gian sửa chữa thiệt hại có thể kéo dài hơn cả cuộc chiến", Martin Senior, Giám đốc định giá LNG tại Argus Media, cho biết.
Mỹ đã tấn công đảo Kharg - nơi đặt cảng xuất khẩu dầu chính của Iran
Các chính phủ Arab tỏ ra phẫn nộ trước cuộc tấn công của Israel và việc Mỹ không ngăn chặn, theo các quan chức. Họ đã vận động mạnh mẽ chính quyền Trump ngăn các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng Iran và hiện cảm thấy mình trở thành mục tiêu.
"Việc Israel nhắm vào các cơ sở liên quan tới mỏ South Pars của Iran, phần mở rộng của mỏ North Field của Qatar, là bước đi nguy hiểm và vô trách nhiệm trong bối cảnh leo thang quân sự hiện nay", Majed Al Ansari, cố vấn Thủ tướng Qatar, viết trên mạng xã hội.
UAE cho biết việc nhắm mục tiêu vào mỏ này là mối đe dọa đối với an ninh năng lượng toàn cầu.
Giá năng lượng đã tăng trước đó sau khi Iran gần như đóng eo biển Hormuz nhằm gây áp lực buộc Mỹ và Israel chấm dứt xung đột. Iran cũng đã tấn công các cơ sở năng lượng chủ chốt khắp vùng Vịnh, buộc một số cơ sở phải tạm dừng hoạt động, bao gồm Ras Laffan của Qatar.
Các quốc gia vùng Vịnh nhiều lần cảnh báo Mỹ về nguy cơ leo thang trong ngành công nghiệp sống còn đối với sinh kế của họ và nền kinh tế toàn cầu. Lo ngại gia tăng mạnh vào đầu tháng 3 khi Israel mở rộng mục tiêu sang các kho nhiên liệu và nhà máy lọc dầu tại Tehran.
Cuối tuần qua, Mỹ đã tấn công đảo Kharg - nơi đặt cảng xuất khẩu dầu chính của Iran. Dù cuộc tấn công tập trung vào mục tiêu quân sự và tránh hạ tầng năng lượng nhưng vẫn làm gia tăng lo ngại tại vùng Vịnh.
Iran đã cắt nguồn cung khí cho Iraq sau vụ tấn công, và nguồn cung cho Thổ Nhĩ Kỳ cũng có nguy cơ bị gián đoạn.
Việc cắt giảm nguồn cung cho Thổ Nhĩ Kỳ có thể gây thiếu hụt lan rộng ra thị trường toàn cầu, theo Tom Marzec-Manser của Wood Mackenzie. Nếu dòng khí này dừng lại, Thổ Nhĩ Kỳ có thể phải mua thêm khí từ Nga hoặc tăng đấu thầu LNG.
