Sự hợp tác giữa công ty quản lý và ca sĩ/rapper/nhạc sĩ/nhà sản xuất trên thị trường thường chia theo 3 cấp bậc. Đầu tiên là công ty tìm kiếm các gương mặt mới toanh, đưa về để xây dựng hình ảnh, sự nghiệp từ đầu. Sau đó là sự cộng tác kiểu "win-win" giữa công ty và nghệ sĩ, khi nghệ sĩ đó đã có chỗ đứng/thành tựu nhất định, đôi bên cùng tựa vào nhau để đi lên. Cuối cùng là những nghệ sĩ nổi tiếng, tìm đến đối tác để lo liệu các công việc bên lề.
Mai Phương và công ty quản lý đang xảy ra tranh chấp nằm ở trường hợp đầu tiên. Nữ nghệ sĩ đột ngột rẽ ngang từ hoa hậu sang cầm micro đi hát. Công ty quản lý phải cùng Mai Phương xây dựng từ đầu, đã phát hành MV đầu tay và album lớn đầu tiên cho sự nghiệp của giọng ca này. Dù vậy, khi Mai Phương chưa kịp khẳng định điều gì ở thị trường nhạc Việt, cô khởi đầu cho vụ ồn ào đang gây xôn xao dư luận.
Chuyện "như cơm bữa" ở nhạc Việt
Một công ty đầu tư vào gương mặt mới, có thể là thực tập sinh, hoặc nghệ sĩ từ địa hạt khác lấn sang âm nhạc là "ván cược". Vì thế, điều khoản hợp đồng giữa công ty quản lý và nghệ sĩ theo hình thức này thường rối rắm. Các công ty sẽ đầu tư gần như mọi khâu và đòi hỏi của họ đối với nghệ sĩ trực thuộc cũng lớn hơn.
Ở chiều ngược lại, nghệ sĩ thường chấp nhận ký vào nhiều điều khoản phức tạp có thể "trói chân" họ trong nhiều năm - đây là một cách để công ty quản lý hạn chế rủi ro. Vậy nên những cú giao kèo theo hình thức này thường có tỷ lệ đổ vỡ rất cao, vì ngay từ đầu, giữa họ đã có quá nhiều điều kiện để làm việc với nhau. Chỉ cần xảy ra trục trặc, điển hình như sự đầu tư từ công ty không đưa về doanh thu, trật tự ngay lập tức xáo trộn.
Mai Phương vướng tranh cãi đấu tố công ty.
Vụ tranh chấp kiểu như Mai Phương và công ty quản lý vốn không đếm xuể trên thị trường nhạc Việt. Cứ sau một năm đến vài năm, lại xuất hiện tranh cãi kiểu này. Phía nghệ sĩ thường là bên "kích nổ" khủng hoảng truyền thông khi lên tiếng tố công ty quỵt tiền, cắt xén doanh thu hoặc bóc lột sức lao động.
Mọi vụ việc tranh cãi đều xảy ra theo cùng một kịch bản: Phía nghệ sĩ tố có vấn đề về quyền lợi nhận được (tiền lương, doanh thu theo thỏa thuận). Phía công ty sẽ phản bác theo hướng ngược lại - họ là bên chi tiền đầu tư cho nghệ sĩ từ con số 0, như chi phí làm sản phẩm, MV, tiền đầu tư trang phục, hình ảnh, truyền thông.
Các công ty lập luận rằng, nghệ sĩ chưa mang về doanh thu để hoàn lại khoản đầu tư, bị vướng mắc một số điều khoản nên đôi bên trục trặc về chuyện tiền nong. Nghệ sĩ thì phản bác ngược lại, họ được cam kết từ đầu là nhận khoản đầu tư ấy, tiền lương... Cuối cùng, sự thật trong những cuộc tranh cãi, chỉ những người trong cuộc mới biết rõ.
Bên nào sai, bên nào đúng, chỉ được phơi bày cụ thể qua từng điều khoản trong hợp đồng đã ký. Và khán giả, người ngoài cuộc không được tiếp cận điều đó để xác định rõ ràng ai đúng - sai.
Muôn vàn câu chuyện dẫn đến tranh chấp
Trên lý thuyết, những nghệ sĩ mới, thực tập sinh tìm đến các công ty quản lý là phương án tối ưu. Ở chặng khởi đầu sự nghiệp, thứ họ cần nhất là một cá nhân/đơn vị định hướng đường đi nước bước: Đó là chiến lược truyền thông, xây dựng nền tảng mạng xã hội, tối ưu doanh thu nhạc số và nhờ vào các mối quan hệ để tìm đường tham gia sự kiện, đi diễn.
Nhìn từ góc độ công ty quản lý, các đơn vị này luôn muốn phát triển địa hạt tìm kiếm, nâng đỡ tên tuổi mới. Ở đó, vai trò đích thực của công ty quản lý được phát huy. Đó là "giai đoạn vàng" để họ tìm ra nghệ sĩ phù hợp về tài năng và tính cách, có tiềm năng đồng hành lâu dài. Và nếu phát triển thành công các nghệ sĩ này, công ty sẽ thu về nguồn lợi lớn nhất dựa trên điều khoản hợp đồng.
Theo tìm hiểu của Tiền Phong, những bản giao kèo giữa công ty và nghệ sĩ mới thường có tỷ lệ ăn chia doanh thu ít nhất 70-30 (nghiêng về công ty). Lý do vì phía công ty đầu tư mọi mặt, nặng tiền nhất nằm ở kinh phí làm hình ảnh và chấp nhận chuyện thời gian đầu sẽ không lấy về doanh thu từ chạy show, các bản hợp đồng thương mại.
Mai Phương chưa kịp tỏa sáng đã gặp trục trặc.
Đó là lý thuyết của kịch bản êm đẹp nhất: nghệ sĩ mới được công ty hỗ trợ về ê-kíp, tài chính để vượt qua giai đoạn khó khăn ở bước gầy dựng sự nghiệp. Công ty sẽ đầu tư sáng suốt, phát triển đúng mô hình và khai thác triệt để tiềm năng của nghệ sĩ. Còn thực tế thường khác xa, nhất là với cách vận hành của thị trường nhạc Việt luôn tiềm ẩn rủi ro cho mô hình này.
Anh M, một ca sĩ/producer từng suýt đền bù nửa tỷ đồng cho một công ty giải trí chia sẻ với Tiền Phong : "Khi bắt đầu hợp tác, con đường của ai cũng là màu hồng. Tôi ký vào hợp đồng có điều khoản công ty sẽ đầu tư trọn gói chi phí cho MV, sau đó khấu trừ dựa trên doanh thu nhạc số, chạy show, đến khi hoàn lại đầy đủ tiền sẽ chia doanh thu với tỷ lệ 70-30 nghiêng về công ty. Dù vậy, MV ra mắt và hiệu ứng kém, bước khởi đầu của đôi bên trục trặc".
"Và rồi, sau sự khởi đầu thất bại ấy, công ty e dè không đầu tư nữa. Hợp đồng của tôi kéo dài tận 3 năm nhưng chỉ sau vài tháng, hoạt động đóng băng. Công ty không đầu tư cho tôi nữa và không trả lương cứng, lấy lý do cần khấu trừ vào chi phí đầu tư cho MV. Tôi đề nghị được chấm dứt hợp đồng sớm để đôi bên rộng đường hoạt động nhưng công ty yêu cầu đền bù gấp đôi con số đã đầu tư".
Vài năm trước, thị trường nhạc Việt có một trường hợp "đứt gánh" theo cách ngược lại anh M. Đó là một ca sĩ, đầu quân về công ty để được quản lý toàn diện. Chỉ sau một năm, đôi bên xảy ra tranh chấp vì ca sĩ đó đã quá nổi tiếng trên thị trường và thành "con gà đẻ trứng vàng". Theo điều khoản đã ký từ đầu, thời hạn 2-3 năm, phần ăn chia doanh thu áp đặt cho một ca sĩ chỉ là tân binh, chưa nổi tiếng và cần đầu tư toàn diện.
Đến khi ca sĩ đó kiếm về tiền tỷ mỗi tháng, với doanh thu nhạc số cực khủng và chạy show dày đặc, giá trị anh mang lại công ty đã vượt rất xa bản giao kèo từ đầu. Và rồi, tranh cãi xảy ra, một bên nói về tình, bên còn lại dựa vào lý, vào giấy trắng mực đen đã ký. Đây chỉ là một ví dụ trong muôn vàn câu chuyện dẫn đến tranh chấp giữa công ty và nghệ sĩ.
Đôi bên tìm tới nhau bằng rất nhiều ràng buộc nhưng chỉ cần một vết xước nhỏ sẽ làm đổ bể tất cả. Từ những cộng sự của nhau, cùng nhau đi lên thành những kẻ đối địch, thậm chí lôi nhau ra tòa để giải quyết tường tận. Một lần nữa, đây là cảnh báo cho những nghệ sĩ trẻ có ý định đầu quân cho công ty giải trí. Và đồng thời là sự cảnh tỉnh để các công ty có phương án chuẩn hơn, cặn kẽ hơn để tránh xảy ra tranh chấp không đáng có.
Thêm SOHA trên Google
