Hai chuẩn dầu quan trọng nhất của thị trường năng lượng
Brent và WTI là hai loại dầu thô được sử dụng rộng rãi làm chuẩn định giá trên thị trường quốc tế.
Dầu Brent là chuẩn giá dựa trên một rổ dầu khai thác tại khu vực North Sea, nằm giữa Anh và Na Uy, bao gồm các loại dầu như Brent, Forties, Oseberg, Ekofisk và Troll. Do được khai thác ngoài khơi và vận chuyển chủ yếu bằng tàu biển, Brent trở thành chuẩn giá thuận lợi cho các giao dịch dầu mỏ quốc tế.
Ngược lại, WTI là loại dầu được khai thác chủ yếu tại Mỹ, đặc biệt ở các bang Texas, New Mexico và North Dakota. Dầu WTI được giao nhận tại trung tâm lưu trữ và phân phối dầu lớn của Mỹ là Cushing, Oklahoma, nơi kết nối nhiều hệ thống đường ống dầu của nước này.
Hiện nay, Brent được sử dụng làm chuẩn tham chiếu cho khoảng 2/3 lượng dầu giao dịch trên thị trường quốc tế, trong khi WTI chủ yếu phản ánh thị trường dầu của Mỹ, dù ảnh hưởng của nó trên thị trường toàn cầu ngày càng tăng.
Chất lượng dầu: WTI thực ra tốt hơn Brent
Về mặt kỹ thuật, WTI được đánh giá có chất lượng cao hơn Brent. Cả hai đều thuộc nhóm “light sweet crude” - tức dầu nhẹ và có hàm lượng lưu huỳnh thấp - nhưng WTI có hàm lượng lưu huỳnh thấp hơn.
Mật độ API (chỉ số dùng trong ngành dầu khí để đo độ “nhẹ” hay “nặng” của dầu thô so với nước) của WTI thường khoảng 39-40 độ, trong khi Brent khoảng 38 độ. Hàm lượng lưu huỳnh của WTI khoảng 0,24%, thấp hơn so với khoảng 0,37% của Brent.
Dầu càng nhẹ và càng ít lưu huỳnh thì càng dễ tinh chế thành xăng, diesel và nhiên liệu hàng không. Vì vậy, xét về chất lượng tinh chế, WTI được coi là dầu có chất lượng nhỉnh hơn.
Tuy nhiên, giá của WTI thường thấp hơn Brent không phải vì chất lượng, mà chủ yếu do yếu tố logistics và cấu trúc thị trường.
Vì sao Brent thường đắt hơn WTI?
Một trong những nguyên nhân lớn nhất khiến Brent thường có giá cao hơn là do khả năng vận chuyển.
Giá dầu WTI vẫn thường thấp hơn dầu Brent
Dầu Brent được khai thác ngoài khơi và có thể dễ dàng vận chuyển bằng tàu biển đến nhiều khu vực trên thế giới. Điều này giúp Brent trở thành chuẩn giá tham chiếu phổ biến cho dầu xuất khẩu từ châu Âu và châu Phi, đồng thời được sử dụng rộng rãi làm điểm tham chiếu trong nhiều hợp đồng dầu từ Trung Đông.
Trong khi đó, WTI được giao nhận tại Cushing, một trung tâm nằm sâu trong nội địa Mỹ. Trước đây, việc vận chuyển dầu từ đây ra thị trường quốc tế phụ thuộc nhiều vào hệ thống đường ống và cơ sở hạ tầng, khiến nguồn cung WTI có lúc bị “kẹt” trong nội địa Mỹ. Điều này thường khiến WTI rẻ hơn Brent.
Ngoài ra, Brent được giao dịch rộng rãi trên sàn Intercontinental Exchange (ICE), trong khi hợp đồng tương lai WTI chủ yếu được giao dịch trên sàn NYMEX thuộc CME Group, với khối lượng giao dịch rất lớn và tính thanh khoản cao.
Sự thay đổi khi Mỹ trở thành cường quốc dầu mỏ
Cán cân giữa Brent và WTI bắt đầu thay đổi từ sau năm 2015, khi Mỹ dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu dầu thô.
Nhờ cuộc cách mạng dầu đá phiến, Mỹ nhanh chóng trở thành một trong những quốc gia sản xuất dầu lớn nhất thế giới. Khối lượng dầu xuất khẩu của Mỹ tăng mạnh, đặc biệt sang châu Âu và châu Á.
Khi dầu Mỹ được giao dịch nhiều hơn trên thị trường quốc tế, WTI không còn chỉ phản ánh thị trường nội địa mà ngày càng mang tính toàn cầu hơn. Điều này khiến khoảng cách giá giữa Brent và WTI dần thu hẹp so với giai đoạn trước.
Những thời điểm hiếm hoi WTI ngang hoặc cao hơn Brent
Trong lịch sử thị trường dầu mỏ, WTI đôi khi giao dịch ngang bằng hoặc cao hơn Brent, nhưng điều này khá hiếm. Trước năm 2010, do chất lượng cao hơn, WTI thường có giá nhỉnh hơn Brent.
Tuy nhiên, sau cuộc cách mạng dầu đá phiến tại Mỹ từ đầu thập niên 2010, nguồn cung dầu tăng mạnh trong nội địa khiến WTI thường xuyên giao dịch thấp hơn Brent.
Trong những giai đoạn biến động mạnh của thị trường, chẳng hạn khi nhu cầu đối với dầu Mỹ tăng cao hoặc tồn kho tại trung tâm Cushing giảm mạnh, khoảng cách giữa hai chuẩn dầu có thể thu hẹp đáng kể.
Giá dầu WTI đã tiệm cận với giá dầu Brent trước diễn biến chiến sự Trung Đông
Ngoài ra, yếu tố tồn kho tại Cushing cũng có thể tác động lớn đến giá WTI. Khi tồn kho tại trung tâm này giảm mạnh do dầu được xuất khẩu hoặc vận chuyển đến các nhà máy lọc dầu, nguồn cung tại điểm giao nhận trở nên khan hiếm, khiến giá WTI tăng nhanh.
Vai trò của Trung Đông trong cấu trúc giá dầu
Dù Trung Đông là khu vực sản xuất dầu lớn nhất thế giới, nhiều loại dầu từ khu vực này lại được định giá tham chiếu theo Brent trên thị trường quốc tế.
Một lý do quan trọng là dầu Trung Đông chủ yếu được vận chuyển bằng tàu biển qua các tuyến hàng hải quan trọng như Eo biển Hormuz, nơi khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua.
Do Brent gắn với thương mại dầu vận chuyển bằng đường biển, nó trở thành chuẩn giá phù hợp cho nhiều giao dịch dầu xuất khẩu.
Bên cạnh đó, một số thị trường châu Á còn sử dụng các chuẩn giá khác như Dubai crude hoặc Oman crude, nhưng Brent vẫn là chuẩn tham chiếu phổ biến nhất trên thị trường dầu quốc tế.
Thị trường dầu ngày càng nhạy cảm với địa chính trị
Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu phụ thuộc mạnh vào nguồn cung từ Trung Đông, bất kỳ căng thẳng địa chính trị nào tại khu vực này cũng có thể khiến giá dầu biến động mạnh.
Khi nguồn cung từ khu vực này bị gián đoạn, các nhà máy lọc dầu trên thế giới thường tìm đến nguồn dầu thay thế từ Mỹ. Điều này có thể khiến giá WTI tăng nhanh hơn bình thường và thu hẹp khoảng cách với Brent.
Ngoài ra, chi phí vận chuyển, bảo hiểm tàu dầu và rủi ro an ninh hàng hải cũng có thể làm thay đổi cấu trúc giá giữa hai chuẩn dầu.
Xu hướng tương lai của Brent và WTI
Trong dài hạn, Brent nhiều khả năng vẫn giữ vai trò chuẩn giá dầu toàn cầu nhờ mạng lưới thương mại quốc tế rộng lớn.
Tuy nhiên, với việc Mỹ trở thành nhà xuất khẩu dầu lớn và ngày càng có ảnh hưởng trong thị trường năng lượng, WTI đang dần tăng vai trò trong hệ thống định giá dầu toàn cầu.
Sự thay đổi này khiến khoảng cách truyền thống giữa Brent và WTI ngày càng thu hẹp, đặc biệt trong những giai đoạn thị trường chịu cú sốc địa chính trị hoặc nguồn cung bị gián đoạn.