Không quân Ấn Độ (IAF) vừa chính thức tiếp nhận thêm một trung đoàn hệ thống phòng không tầm xa S-400 từ Nga. Các nguồn tin sở tại cho biết, theo kế hoạch, quốc gia Nam Á này sẽ nhận trung đoàn thứ năm – cũng là đơn vị cuối cùng trong hợp đồng cũ – trước khi năm nay kết thúc. Đây được coi là dấu mốc quan trọng trong chương trình hiện đại hóa, hứa hẹn tạo nên một cuộc "cách mạng" cho năng lực phòng thủ bầu trời của Ấn Độ.
Được biết, năm trung đoàn S-400 này nằm trong hợp đồng trị giá 5,43 tỷ USD ký kết vào tháng 10/2018. Theo cấu trúc biên chế, mỗi trung đoàn bao gồm hai tiểu đoàn; mỗi tiểu đoàn triển khai 8 bệ phóng tên lửa cùng hệ thống radar hỗ trợ, trung tâm chỉ huy và xe nạp đạn đồng bộ.
Sau khi S-400 trải qua đợt thử lửa thực chiến cường độ cao đầu tiên ngoài lãnh thổ Nga vào tháng 5/2025 – với màn trình diễn ấn tượng trước lực lượng Pakistan – Hội đồng Mua sắm Quốc phòng thuộc Bộ Quốc phòng Ấn Độ vào tháng 3/2026 đã phê duyệt mua thêm 5 trung đoàn nữa. Quyết định này nâng tổng quy mô kho vũ khí dự kiến lên tới 20 tiểu đoàn.
Vai trò trụ cột trong chiến lược phòng thủ của Nga và bài kiểm tra thực chiến
Kể từ sau khi Liên Xô tan rã, sự suy giảm của ngành hàng không quân sự Nga và việc chấm dứt chương trình tiêm kích thế hệ thứ năm MiG 1.42 đã khiến lực lượng vũ trang nước này phải phụ thuộc nặng nề vào các hệ thống phòng không mặt đất. Trong ba thập kỷ qua, Bộ Quốc phòng Nga đã đầu tư cho việc mua sắm S-400 nhiều gấp đôi so với tổng kinh phí dành cho tất cả các loại máy bay chiến đấu cộng lại.
Nhận định về hiệu quả của "Rồng lửa" S-400, ông Yan Novikov - CEO của Tập đoàn Almaz-Antey (đơn vị phát triển hệ thống) – trong một bài phỏng vấn hồi tháng 12/2025 đã nhấn mạnh:
"Các thông số hiệu quả của hệ thống đã được chứng minh qua thực chiến. Cho đến nay, chưa có hệ thống phòng không ngoại quốc nào cùng phân khúc có thể đối đầu được với S-400. Tiềm năng hiện đại hóa khổng lồ cho phép chúng tôi nhanh chóng vô hiệu hóa các mối đe dọa mới phát sinh. Nhờ tiềm năng này, 'Triumph' đã sở hữu những năng lực và đặc tính mới mà thông thường các hệ thống phòng không khác không có được."
Sức mạnh công nghệ: Từ Mach 14 đến khả năng săn tìm mục tiêu tàng hình
Những đặc điểm ưu việt nhất của S-400 bao gồm tính cơ động cao, tầm bắn cực xa lên tới 400 km và khả năng bắn hạ các mục tiêu bay ở tốc độ cực lớn bằng tên lửa có vận tốc vượt Mach 14. Hệ thống này thậm chí đã từng bắn hạ các tên lửa đất đối không thuộc hệ thống MIM-104 Patriot do Mỹ cung cấp trên chiến trường Ukraine.
Được phát triển từ cuối những năm 1990 để đáp trả các thách thức từ máy bay và tên lửa tàng hình thế hệ mới, S-400 sử dụng nhiều loại radar hoạt động trên các băng tần bổ trợ cho nhau.
Điều này giúp hệ thống duy trì mức độ nhận thức tình huống cao, ngay cả đối với các mục tiêu có diện tích phản xạ radar (RCS) cực nhỏ. Cảm biến chính của hệ thống – radar giám sát toàn cảnh 91N6 ‘Big Bird’ – có phạm vi phát hiện lên tới 600 km và khả năng bám bắt đồng thời hàng trăm mục tiêu. Gần đây, việc tích hợp thêm hệ thống radar đa băng tần 3D Nebo-M đã tiếp tục nâng tầm khả năng quan sát cho các đơn vị S-400 đang phục vụ trong quân đội Nga.
Năng lực sản xuất khổng lồ và những rào cản từ địa chính trị
Việc xây dựng các nhà máy mới và hiện đại hóa các cơ sở cũ đã giúp Nga duy trì quy mô sản xuất S-400 rất lớn, cho phép xuất xưởng nhiều trung đoàn mỗi năm. Các cơ sở trọng yếu nhận được vốn đầu tư lớn để tăng sản lượng từ giữa thập niên 2010 bao gồm: phân khu mới của Nhà máy Obukhov ở St. Petersburg, Nhà máy Avitek ở Kirov và Nhà máy NMP ở Nizhniy Novgorod.
Tuy nhiên, bất chấp tốc độ sản xuất cao, nhu cầu cấp bách về các tiểu đoàn S-400 của quân đội Nga trong bối cảnh xung đột tại Ukraine và căng thẳng leo thang với NATO đã dẫn đến tình trạng chậm trễ kéo dài trong việc bàn giao thiết bị cho Ấn Độ theo kế hoạch ban đầu.
"Lưới lửa" S-400 tại Ấn Độ và triển vọng tiêm kích Su-57
Trong các cuộc đụng độ với lực lượng Pakistan vào tháng 5/2025, các đơn vị S-400 của Ấn Độ được ghi nhận đã bắn hạ ít nhất 5 tiêm kích đối phương và một máy bay cỡ lớn (được cho là máy bay trinh sát điện tử ELINT hoặc hệ thống cảnh báo sớm AEW&C). Đáng chú ý, mục tiêu giá trị cao này bị tiêu diệt ở khoảng cách lên tới 300 km, minh chứng cho sức mạnh của dòng tên lửa 40N6 độc bản.
Kế hoạch nhân đôi số lượng S-400 của Ấn Độ diễn ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán khác cũng đang đi đến giai đoạn cuối: nâng cấp sâu phi đội tiêm kích tầm xa Su-30MKI và mua sắm tiêm kích thế hệ thứ năm Su-57. Việc các nguồn tin chính phủ Nga xác nhận đã có khách hàng mới ký hợp đồng mua Su-57 càng làm dấy lên những đồn đoán rằng New Delhi có thể đã chính thức đặt bút ký mua dòng siêu tiêm kích này.
