Mới đây, dự án Kiến Tạo Hạnh Phúc của chúng tôi đã công bố báo cáo tháng 4/2026 về một bộ chỉ số hạnh phúc của người Việt, cho thấy một nghịch lý quen thuộc: tiền bạc vẫn rất quan trọng, nhưng không phải là yếu tố quyết định lâu dài đến sức khỏe tinh thần.
"Ảnh chụp nhanh" đáng tin cậy về sức khỏe tinh thần
Trao đổi về kết quả khảo sát, ThS. tâm lý Hoàng Quốc Lân (Hội Tâm lý Trị liệu Việt Nam, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông) cho rằng, nếu đặt trong bối cảnh quốc tế, kết quả này là phù hợp và có cơ sở khoa học rõ ràng.
Khảo sát sử dụng thang đo WHO-5 của Tổ chức Y tế thế giới, một công cụ đã được kiểm chứng rộng rãi trên nhiều quốc gia để đánh giá trạng thái hạnh phúc chủ quan và nguy cơ trầm cảm. Nhờ đó, dù mang tính tự nguyện và chưa đại diện toàn bộ dân số, dữ liệu vẫn có thể xem là một "ảnh chụp nhanh" đáng tin cậy về sức khỏe tinh thần.
Đáng chú ý, hơn 1/3 số người tham gia được khuyến nghị cần theo dõi thêm về tâm lý. Theo chuyên gia, con số này phản ánh một thực tế: các vấn đề tinh thần không hề hiếm gặp, nhưng thường bị "che giấu" trong đời sống hàng ngày. Xu hướng này cũng trùng khớp với nhiều nghiên cứu toàn cầu về wellbeing (hạnh phúc và sức khỏe tinh thần).
Mức độ sức khỏe tinh thần của hơn 3000 người làm khảo sát tự nguyện. Khoảng 1/3 số người cần theo dõi do mức điểm dưới 50 (trên thang điểm 100 của WHO).
Đặc biệt, khảo sát nhấn mạnh vai trò của giấc ngủ và hỗ trợ xã hội, hai yếu tố đã được khoa học chứng minh có liên hệ chặt chẽ với mức độ hạnh phúc trong dài hạn.
"Có thể nói, Việt Nam đang đi cùng quỹ đạo chung của thế giới trong các yếu tố quyết định hạnh phúc", chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân nhận định.
Tiền giúp "đỡ khổ", nhưng không tạo hạnh phúc bền vững
Vì sao nhiều người vẫn tin rằng có nhiều tiền sẽ hạnh phúc hơn? (PV) Theo ThS. Hoàng Quốc Lân, suy nghĩ này không sai, nhưng chưa đầy đủ.
"Khi còn áp lực về chi tiêu, sinh hoạt, thì thu nhập cao hơn chắc chắn giúp giảm căng thẳng. Nhưng tiền thường chỉ giải quyết phần 'đỡ khổ', chứ không tự động tạo ra niềm vui hay ý nghĩa lâu dài", ThS. Hoàng Quốc Lân phân tích.
Thực tế cho thấy, khi thu nhập tăng, con người thường cảm thấy hài lòng trong một khoảng thời gian ngắn, sau đó nhanh chóng thích nghi với mức sống mới. Từ đó, kỳ vọng lại tiếp tục tăng lên, kéo theo cảm giác "chưa đủ".
Tiền bạc không tạo ra hạnh phúc bền vững, ths Hoàng Quốc Lân.
Trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, nhịp sống nhanh và áp lực so sánh ngày càng lớn đặc biệt qua mạng xã hội khiến nhiều người rơi vào trạng thái liên tục chạy theo tiêu chuẩn vật chất. Dù điều kiện sống đã cải thiện, cảm giác thiếu hụt vẫn không biến mất.
"Tiền rất quan trọng, nhưng nếu chỉ trông chờ vào tiền để hạnh phúc thì thường sẽ không đủ", ThS. Hoàng Quốc Lân chia sẻ.
Khi vượt qua "ngưỡng đủ sống", điều gì quyết định hạnh phúc?
Theo dữ liệu khảo sát cũng như các nghiên cứu quốc tế, thiếu hụt tài chính chắc chắn làm tăng nguy cơ căng thẳng. Tuy nhiên, khi thu nhập đã đáp ứng nhu cầu cơ bản, các yếu tố khác mới thực sự chi phối mức độ hạnh phúc.
Đó là giấc ngủ, các mối quan hệ xã hội và cách mỗi người nhìn nhận cuộc sống, ThS. Hoàng Quốc Lân thông tin.
Điều này lý giải vì sao có những người không giàu nhưng vẫn duy trì trạng thái tinh thần tích cực, trong khi một số người thu nhập cao lại rơi vào kiệt sức hoặc cô đơn.
Ở góc độ rộng hơn, đây cũng phản ánh một sự chuyển dịch đáng chú ý trong xã hội: áp lực vật chất vẫn tồn tại, nhưng áp lực tâm lý và sự thiếu kết nối đang ngày càng nổi lên như những vấn đề lớn.
Giấc ngủ ngon giúp cân bằng cảm xúc.
Bảng thống kê từ dữ liệu khảo sát cho thấy: Giấc ngủ càng tốt (cột ngoài cùng bên trái) thì sức khỏe tinh thần và mức độ hạnh phúc càng tăng.
Bảng thống kê từ dữ liệu khảo sát cho thấy: Kết nối xã hội càng tốt (cột ngoài cùng bên trái) thì sức khỏe tinh thần và mức độ hạnh phúc càng tăng.
Theo ThS. Hoàng Quốc Lân những cải thiện quan trọng cho sức khỏe tinh thần thường không đòi hỏi chi phí cao hay thay đổi quá lớn.
Trước hết là giấc ngủ. Ngủ đủ và đều đặn giúp não bộ "cân bằng lại" cảm xúc, tăng khả năng chịu áp lực. Ngược lại, thiếu ngủ khiến con người dễ cáu gắt, mệt mỏi và bi quan hơn.
Thứ hai là các mối quan hệ. Không cần quá nhiều, nhưng mỗi người nên có ít nhất một vài người có thể trò chuyện chân thành, không cần giữ hình ảnh. Cảm giác được kết nối này được xem là một "yếu tố bảo vệ" mạnh mẽ cho sức khỏe tinh thần.
Ngoài ra, việc so sánh bản thân đặc biệt qua mạng xã hội cũng ảnh hưởng lớn đến tâm trạng. Khi chỉ nhìn thấy những phiên bản "đã chỉnh sửa" của người khác, nhiều người vô tình tự tạo áp lực không cần thiết. Giảm bớt điều này có thể giúp cải thiện đáng kể cảm giác hài lòng với cuộc sống.
Cuối cùng là những việc rất nhỏ như quản lý chi tiêu, sắp xếp thời gian. Dù đơn giản, chúng mang lại cảm giác kiểm soát yếu tố quan trọng giúp giảm lo âu.
Từ những phân tích trên, có thể thấy một thông điệp rõ ràng: hạnh phúc không nhất thiết đến từ những thay đổi lớn hay chi phí đắt đỏ.
Trong bối cảnh hiện đại với nhiều áp lực vô hình, việc quay về những nền tảng cơ bản ngủ đủ, duy trì kết nối, giảm so sánh và quản lý cuộc sống cá nhân có thể tạo ra khác biệt đáng kể. Nói cách khác, tiền có thể giúp cuộc sống dễ thở hơn, nhưng chính những điều giản dị, miễn phí mới là "trụ cột" giữ cho tinh thần ổn định và bền vững.
