Thượng Hải chìm trong biển nước sau cơn mưa lịch sử: Liệu ‘thành phố thông minh’ có đủ để chống ngập?

Hàng nghìn doanh nghiệp công nghệ, hàng trăm mô hình AI cùng những thông điệp về "thành phố thông minh" và tương lai số đã đưa đô thị lớn nhất Trung Quốc trở thành biểu tượng của đổi mới.

Một trận mưa vượt xa bài toán thoát nước thông thường

Rồi hoàn lưu của bão Bavi kết hợp với một hệ thống thời tiết khác trút xuống thành phố lượng mưa rất lớn chỉ trong vài giờ.

Hàng nghìn chuyến bay bị hủy, giao thông gián đoạn, nhiều tuyến đường ngập sâu. Tại một số khu vực như Dương Phố (Yangpu), lượng mưa ghi nhận trong vài giờ đạt mức rất cao. Tại khu vực Ngũ Giác Trường (Wujiaochang) thuộc quận Dương Phố, lượng mưa đo được đạt tới 104,5 mm chỉ trong 1 giờ và lên tới 212,8 mm trong vòng 4,5 giờ, vượt xa ngưỡng cảnh báo mưa bão thông thường trong 24. Chính quyền thành phố đã huy động hơn 70.000 nhân viên tham gia công tác ứng phó, cứu hộ và khắc phục hậu quả.

Những hình ảnh lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội khiến nhiều người đặt ra cùng một câu hỏi: Vì sao một trong những đô thị hiện đại nhất châu Á vẫn có thể rơi vào tình trạng ngập diện rộng chỉ sau vài giờ mưa?

Không nên nhìn trận ngập ở Thượng Hải như bằng chứng cho thấy một đô thị "thất thủ trước mưa lũ". Trên thực tế, nhiều thành phố phát triển như Tokyo, Seoul, New York cũng từng chứng kiến những trận ngập nghiêm trọng khi lượng mưa vượt quá tiêu chuẩn thiết kế của hệ thống hạ tầng.

Theo các chuyên gia khí tượng, biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng mưa cực đoan. Khi mưa lớn trùng với ảnh hưởng của bão, triều cường hoặc mực nước sông dâng cao, áp lực lên hệ thống tiêu thoát nước sẽ tăng lên đáng kể.

Nói cách khác, đây không đơn thuần là câu chuyện của một trận mưa lớn, mà là bài toán về khả năng chống chịu của đô thị trước các hiện tượng thời tiết ngày càng cực đoan.

"Thành phố bọt biển" và bài học nhiều đô thị đang theo đuổi

Điều đáng suy ngẫm không nằm ở việc Thượng Hải có ứng dụng AI hay không. Thành phố này từ nhiều năm qua đã đầu tư mạnh vào hệ thống quan trắc thời tiết, cảm biến, dữ liệu lớn và các nền tảng hỗ trợ quản lý đô thị.

Những công nghệ đó giúp dự báo nhanh hơn, phát hiện điểm ngập sớm hơn và hỗ trợ điều phối lực lượng hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, các chuyên gia quy hoạch đô thị đều thống nhất rằng công nghệ không thể thay thế các yếu tố vật lý của hạ tầng.

Nếu lượng nước đổ xuống trong thời gian ngắn vượt quá khả năng chứa của hồ điều hòa, kênh rạch, cống thoát nước và các vùng đất có khả năng thấm tự nhiên, thì dù hệ thống cảnh báo có hiện đại đến đâu, nguy cơ ngập vẫn rất lớn.

Nói cách khác, AI có thể giúp thành phố biết nước sẽ đến lúc nào, nhưng không thể tạo ra thêm không gian để giữ nước.

Sau nhiều đợt ngập lớn trong thập niên trước, Trung Quốc đã triển khai chương trình "Sponge City" (thành phố bọt biển) nhằm tăng khả năng hấp thụ nước mưa thông qua hồ điều hòa, công viên ngập nước, mái xanh, vật liệu thấm nước và các không gian mở.

Triết lý của mô hình này khá đơn giản: thay vì tìm cách đưa nước ra khỏi thành phố nhanh nhất, hãy để thành phố có thể giữ lại, thấm và điều tiết một phần lượng nước ngay tại chỗ.

Đây cũng là xu hướng mà nhiều quốc gia đang áp dụng trong quy hoạch đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tuy vậy, việc chuyển đổi một đô thị đã phát triển với mật độ xây dựng cao không phải là điều có thể hoàn thành trong vài năm. Những hạ tầng được xây dựng từ nhiều thập kỷ trước vẫn phải đối mặt với các hiện tượng thời tiết ngày càng vượt ngoài kịch bản thiết kế ban đầu.

Điều đáng học không chỉ là công nghệ

Nhìn từ Thượng Hải, bài học có lẽ không nằm ở việc một "thành phố thông minh" vẫn bị ngập.

Điều đáng chú ý hơn là ngay cả những đô thị đầu tư rất mạnh cho công nghệ cũng đang phải tiếp tục điều chỉnh quy hoạch để thích ứng với biến đổi khí hậu và mưa cực đoan.

Trong quy hoạch hiện đại, khả năng chống chịu của đô thị không chỉ được đo bằng số lượng camera, cảm biến hay nền tảng AI, mà còn được đánh giá qua những yếu tố tưởng như rất truyền thống: còn bao nhiêu không gian cho nước, bao nhiêu diện tích thấm tự nhiên, bao nhiêu hồ điều hòa và bao nhiêu vùng trữ nước khi thời tiết trở nên bất thường.

Những hình ảnh từ Thượng Hải vì thế không nên chỉ được nhìn như một hiện tượng gây chú ý trên mạng xã hội. Chúng cũng là lời nhắc rằng trước áp lực của biến đổi khí hậu, mọi đô thị – dù hiện đại đến đâu – đều cần song hành giữa đầu tư cho công nghệ và đầu tư cho hạ tầng xanh.

Thành phố thông minh không chỉ là nơi biết mưa sẽ đến khi nào. Quan trọng hơn, đó là thành phố đã chuẩn bị sẵn không gian để đón lượng nước ấy một cách an toàn và bền vững.