Khâu Xứ Cơ trong truyện kiếm hiệp Kim Dung khác nhân vật lịch sử thế nào?

Để phục vụ cho cốt truyện kiếm hiệp ly kỳ và kịch tính của Anh hùng xạ điêu, nhà văn Kim Dung thay đổi toàn diện hình tượng của Khâu Xứ Cơ (Khưu Xứ Cơ). Ông đã biến một vị chân nhân lịch sử vốn ôn hòa, từ bi, dùng đạo đức và lý luận để cảm hóa lòng người thành một vị đại hiệp có tính cách nóng nảy, cố chấp nhưng võ công thuộc hàng cao cường bậc nhất giang hồ.

Khâu Xứ Cơ trong tiểu thuyết Kim Dung

Trong thế giới kiếm hiệp Kim Dung (chủ yếu là bộ tiểu thuyết Anh hùng xạ điêu và một phần của Thần điêu đại hiệp ), nhân vật Khâu Xứ Cơ được xây dựng là hiệp khách có võ công cao cường, tính cách nóng nảy, cố chấp nhưng một lòng hành hiệp trượng nghĩa và ái quốc.

Về võ thuật, Khâu Xứ Cơ (đạo hiệu Trường Xuân Tử) là đệ tử xuất sắc nhất của Vương Trùng Dương. Tuy võ công của ông chưa đạt đến cảnh giới tối cao của “Thiên hạ ngũ tuyệt” (Đông Tà, Tây Độc, Nam Đế, Bắc Cái, Trung Thần Thông - tức Vương Trùng Dương), nhưng dưới những người này, ông gần như không có đối thủ ở Trung Nguyên. Ông sử dụng Toàn Chân kiếm pháp xuất thần nhập hóa, kết hợp với nội công chính tông Thần túc công và Tiên thiên công của phái Toàn Chân.

Khâu Xử Cơ sở hữu sức mạnh kinh người. Ngay chương đầu Anh hùng xạ điêu, Kim Dung đã mô tả ông một mình phá quân Kim, một tay nâng chiếc đỉnh đồng nặng hàng trăm cân chứa đầy rượu tại Túy Tiên Lầu để đấu nội công với Giang Nam Thất Quái.

Võ công cái thế nhưng Khâu Xứ Cơ trong truyện có khuyết điểm rất lớn là nóng nảy, bộp chộp và vô cùng kiêu ngạo. Hễ thấy chuyện bất bình là ông ra tay bạo lực, chưa rõ trắng đen đã động thủ.

Chính sự nóng nảy này đã dẫn đến cuộc giao đấu vô nghĩa giữa ông và Giang Nam Thất Quái tại chùa Khảo Hoa, suýt chút nữa khiến đôi bên lưỡng bại câu thương. Cuối cùng, họ lập ra vụ cá cược: Giang Nam Thất Quái đi tìm mẹ con Quách Tĩnh để dạy võ, còn Khâu Xứ Cơ tìm cứu mẹ con Dương Khang để truyền nghệ. Sau 18 năm, Quách Tĩnh và Dương Khang sẽ đấu võ tại lầu Túy Tiên để phân định xem sư phụ của ai giỏi hơn.

Kim Dung xây dựng nhân vật này với tinh thần dân tộc cực đoan. Khâu Xứ Cơ trong truyện coi người Kim, người Mông Cổ là kẻ thù không đội trời chung, luôn tìm cách ám sát các quan lại nhà Kim và một lòng muốn khôi phục giang sơn nhà Tống.

Mặc dù là người trượng nghĩa, yêu nước nhưng Khâu Xứ Cơ lại là người thầy thất bại. Ông chỉ chú trọng truyền dạy võ công, để mặc Dương Khang lớn lên trong nhung lụa của vương phủ nhà Kim, dẫn đến việc hắn nhận giặc làm cha, phản quốc cầu vinh.

Sau này, khi chứng kiến Quách Tĩnh trở thành một đại hiệp vì nước vì dân, còn Dương Khang phải chết thảm trong ô nhục, Khâu Xứ Cơ vô cùng đau đớn, tự nhận lỗi về mình. Ông khắc lên mộ Dương Khang dòng chữ: “Mộ của người học trò bất hiếu Dương Khang. Người thầy bất tài Khâu Xứ Cơ lập”.

Chi tiết này cũng cho thấy rất rõ tính cách của Khâu Xứ Cơ. Dù Dương Khang phạm phải muôn vàn tội ác, phản quốc cầu vinh, nhưng việc Khâu Xứ Cơ tìm đến tận nơi để chôn cất tử tế và lập bia mộ cho y chứng tỏ ông chưa bao giờ từ bỏ đứa học trò này. Thay vì để y làm một hồn ma vất vưởng không ai thờ phụng dưới danh nghĩa vương tử nhà Kim - Hoàn Nhan Khang, Khâu Xứ Cơ kéo y về đúng gốc gác người Hán bằng cái tên Dương Khang.

Chữ “bất hiếu” vừa là lời trách phạt nghiêm khắc, nhưng cũng là sự thừa nhận danh phận: Dương Khang vẫn là con cháu dòng họ Dương, vẫn là học trò của phái Toàn Chân

Khâu Xứ Cơ trong lịch sử

Khâu Xứ Cơ là một nhân vật hoàn toàn có thật trong lịch sử Trung Quốc. Ông mồ côi cha mẹ từ nhỏ, năm 19 tuổi xuất gia học đạo tại núi Côn Lôn (Ninh Hải). Năm sau, bái Vương Trùng Dương (tổ sư của Toàn Chân Đạo) làm thầy. Tên Xứ Cơ của ông là do Vương Trùng Dương đặt cho.

Khâu Xứ Cơ là một vị đạo sĩ lỗi lạc, nhà tư tưởng và chính trị gia có tầm ảnh hưởng vô cùng lớn vào cuối thời nhà Kim, đầu thời nhà Nguyên tại Trung Quốc (sống từ năm 1148 đến 1227).

Khâu Xử Cơ không biết võ công. Sức mạnh lớn nhất của ông là trí tuệ, đạo đức và lòng từ bi. Ông đã dùng những thứ đó để cứu giúp dân lành trong thời kỳ loạn lạc. Việc luyện tập của ông ở đời thực hoàn toàn là khí công dưỡng sinh và ngồi thiền tụng kinh theo giáo lý Đạo giáo, chứ không phải các chiêu thức chiến đấu.

Sự việc vĩ đại nhất đời thực của ông chính là cùng 18 đệ tử vượt trên 10.000 dặm đường, phần lớn là sa mạc ở tuổi 72 để đi gặp hoàng đế Mông Cổ Thành Cát Tư Hãn.

Mối quan hệ giữa hai người này là một trong những chương kỳ lạ và vĩ đại nhất trong lịch sử Trung Hoa cổ đại. Đó là cuộc gặp gỡ định mệnh giữa một bạo chúa khét tiếng mang vó ngựa chinh phạt khắp Á - Âu và một đạo sĩ già nua mang trái tim từ bi, không biết một chút võ công nào. Cuộc gặp gỡ này không chỉ làm thay đổi vận mệnh của Toàn Chân giáo mà còn gián tiếp cứu sống hàng triệu sinh linh người Hán trong chiến tranh.

Năm 1219, Thành Cát Tư Hãn đang dẫn quân viễn chinh ở Trung Á. Lúc này, ông đã ở đỉnh cao quyền lực nhưng bắt đầu cảm nhận được sự già nua và nỗi sợ cái chết. Nghe danh tiếng đạo đức và sự thông thái của Khâu Xứ Cơ, Thành Cát Tư Hãn đã phái thị thần Lưu Trọng Lộc mang một bức chiếu thư được viết với lời lẽ vô cùng khiêm tốn, hạ mình và khẩn khoản vượt vạn dặm đến Sơn Đông để mời đạo sĩ.

Trong thư, vị Khả hãn tối cao tự bạch mình là người có lối sống giản dị, chia ngọt sẻ bùi với binh lính nhưng đang bất lực vì thiếu hiền tài trị quốc. Ông khẩn cầu Khâu Xứ Cơ không ngại đường xá xa xôi, hãy đến ban cho ông bí quyết để “trị quốc và trường sinh”.

Trước đó, Khâu Xứ Cơ từng từ chối lời mời của hoàng đế nhà Kim và nhà Nam Tống vì biết họ chỉ muốn lợi dụng thanh danh của ông để phục vụ chiến tranh. Nhưng trước sự chân thành của Thành Cát Tư Hãn, và quan trọng hơn là nhìn thấy cơ hội có thể dùng đạo lý để can gián việc sát hại thường dân, vị đạo sĩ 72 tuổi đã quyết định lên đường.

Ông dẫn theo 18 người đệ tử thân tín (trong đó có Doãn Chí Bình), mất gần 3 năm ròng rã, băng qua sa mạc Gobi hiểm trở, vượt qua dãy núi Altai quanh năm tuyết phủ để đến nơi Đại Hãn đang đóng quân.

Vào năm 1222, cuộc gặp gỡ lịch sử diễn ra. Khi Thành Cát Tư Hãn vừa gặp đã nôn nóng hỏi về “thuốc trường sinh bất tử”, Khâu Xứ Cơ đã thẳng thắn trả lời một câu chấn động : “Trên đời này chỉ có phép dưỡng sinh để kéo dài tuổi thọ, chứ hoàn toàn không có thuốc trường sinh bất tử.”

Câu trả lời thành thật và dũng cảm này không những không khiến Thành Cát Tư Hãn tức giận, mà ngược lại còn khiến ông khâm phục sự chính trực của vị đạo sĩ. Trong suốt nhiều tháng sau đó, hai người đã có nhiều buổi đàm đạo.

Khâu Xứ Cơ không dùng giáo lý Đạo giáo cao siêu mà dùng những lý luận thực tế để cảm hóa vị hoàng đế Mông Cổ: Muốn kéo dài tuổi thọ thì phải “thanh tâm quả dục” (giảm bớt ham muốn, dục vọng), muốn cai trị được thiên hạ lâu dài thì phải “Kính trời yêu dân, lấy việc giảm bớt sát hại bừa bãi làm gốc”. Nghe lời Khâu Xử Cơ, từ đó Thành Cát Tư Hãn ra lệnh: Mỗi khi hạ thành, không được tự ý tàn sát bừa bãi thường dân nữa.

Thành Cát Tư Hãn kính trọng Khâu Xứ Cơ, tôn ông là “Thần tiên” và ban cho ông những đặc quyền tối thượng: Phong làm người đứng đầu toàn bộ những người xuất gia trong thiên hạ; Ban cho phái Toàn Chân tấm Hổ phù và Ngọc tỷ, miễn hoàn toàn thuế dịch và bất khả xâm phạm.

Trở về Trung Nguyên, Khâu Xứ Cơ đã tận dụng triệt để đặc quyền này để cứu người. Ông mở rộng cửa phái Toàn Chân, cho phép hàng vạn người dân nghèo, trí thức Hán tộc và binh lính bại trận cạo đầu bái sư.

Dưới tấm áo đạo bào Toàn Chân, quân Mông Cổ không chạm đến. Sử sách Trung Quốc gọi hành động vĩ đại này của ông là “Nhất ngôn chỉ sát” (Một lời nói chặn đứng việc giết chóc), cứu sống vô số sinh linh khỏi vó ngựa Mông Cổ.

Khâu Xứ Cơ qua đời vào ngày 23/7/1227 tại Trường Xuân Cung (nay là Bạch Vân Quán ở Bắc Kinh, Trung Quốc), hưởng thọ 79 tuổi. Hành trình của ông vượt đường xa tới gặp Thành Cát Tư Hãn được học trò trực tiếp tháp tùng ông là Lý Chí Thường ghi chép lại một cách tỉ mỉ trong tác phẩm ký sự lịch sử nổi tiếng mang tên Trường Xuân chân nhân Tây du ký.

Mặc dù vậy, sự hư cấu của nhà văn Kim Dung thành công đến mức ngày nay, nhiều người xem phim vẫn nghĩ Khâu Xứ Cơ là một đại hiệp vĩ đại, thay vì một bậc chân nhân ngồi thiền tụng kinh trong lịch sử.