Dòng sông từng bị lãng quên trước ngày 'lột xác'

“Hồi sinh” sông Vinh

Từng là tuyến giao thương quan trọng gắn với chợ Vinh, sông Vinh dài khoảng 7,3km nối kênh Nhà Lê với sông Lam. Dòng sông từng chứng kiến cảnh “trên bến dưới thuyền”, góp phần làm nên sức sống của đô thị Vinh.

Theo thời gian, quá trình đô thị hóa khiến nhiều đoạn ven sông trở nên nhếch nhác, cây cối mọc um tùm, đất đai bị bỏ trống. Không gian từng gắn với giao thương, sinh kế dần trở thành những khoảng trống giữa lòng thành phố.

Diện mạo này đang đứng trước cơ hội thay đổi khi dự án Hạ tầng ưu tiên và phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu đô thị Vinh được triển khai.

Riêng hợp phần cải tạo sông Vinh và không gian công cộng hai bên bờ có tổng vốn khoảng 194,5 triệu USD, tương đương hơn 5.100 tỷ đồng, từ nguồn vốn vay Ngân hàng Thế giới và vốn đối ứng của địa phương.

Tháng 6/2026, dự án khởi động với gói thầu xây dựng cầu mới và mở rộng đường Cao Xuân Huy nối dài. Cây cầu hiện hữu chỉ đủ cho hai xe máy tránh nhau, ô tô không thể qua lại, trở thành điểm nghẽn giao thông của khu vực.

Với người dân sống hai bên sông, một cây cầu mới không chỉ giải quyết chuyện đi lại mà còn mở ra kỳ vọng thay đổi cả diện mạo khu vực. “Người dân chúng tôi rất kỳ vọng dự án sớm hoàn thành để việc đi lại thuận tiện hơn, đồng thời, khu vực này cũng sẽ khang trang, đẹp hơn”, một người dân sống phía Nam sông Vinh, nói.

Điểm đặc biệt, mục tiêu không dừng ở việc cải tạo dòng chảy hay xây dựng hạ tầng. Gần 103ha đất ven sông sẽ được tổ chức thành một không gian đô thị đa chức năng, với 5 phân khu gồm: làng sinh thái, khu di sản, chợ nổi, nút giao Lê Mao và khu du lịch tâm linh.

Tại khu làng sinh thái, từ ngã ba sông Vinh đến cầu đường sắt, quy hoạch các công viên nông nghiệp , đường dạo ven sông, điểm chèo kayak, tuyến du lịch trải nghiệm và không gian nghệ thuật ngoài trời. Cùng với đó, hệ thống trạm bơm tiêu úng được đầu tư nhằm tăng khả năng thoát nước, góp phần giảm ngập cho khu vực trung tâm Vinh.

Nếu các hạng mục được hoàn thành theo quy hoạch, sông Vinh sẽ không còn chỉ là một dòng nước chảy giữa phố thị. Không gian hai bên bờ có thể trở thành nơi người dân vui chơi, đi bộ, trải nghiệm và tiếp cận các hoạt động văn hóa, du lịch.

Theo Ban Quản lý dự án nông nghiệp và môi trường Nghệ An, 6 gói thầu của dự án sẽ được triển khai trong năm 2026 - 2027 và hoàn thành trước năm 2030, theo cam kết với Ngân hàng Thế giới. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong cách khai thác không gian sông nước của đô thị Vinh, từ chỗ xem sông như một phần hạ tầng thoát nước sang coi đây là tài nguyên cảnh quan và động lực phát triển.

Mở trục phát triển mới bên sông Lam

Cùng với sông Vinh, không gian ven sông Lam cũng đang được đặt vào một hướng phát triển mới với dự án tuyến đường ven sông từ cầu Bến Thủy 2 đến Cửa Hội.

Dự án có tổng mức đầu tư gần 4.971 tỷ đồng, được đưa vào kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030. Tuyến đường dài khoảng 21,5 km, đi qua các phường Cửa Lò, Vinh Lộc và Trường Vinh.

Theo quy hoạch, tuyến có mặt cắt rộng 45,5m, gồm 4 làn xe cơ giới, dải phân cách giữa rộng 10m, vỉa hè cảnh quan ven sông rộng 10 m và vỉa hè phía đối diện rộng 5m. Khoảng 9km tường chắn cũng được xây dựng kết hợp chỉnh trang cảnh quan.

Với quy mô này, tuyến đường không đơn thuần nhằm tăng năng lực giao thông. Công trình còn được kỳ vọng hình thành một trục cảnh quan liên hoàn, đưa đô thị Vinh tiếp cận gần hơn với sông Lam và mở thêm không gian cho thương mại, dịch vụ, du lịch.

Những khu vực bãi bồi, đất ven sông còn thưa thớt hoặc chưa được khai thác hiệu quả sẽ có thêm cơ hội kết nối với mạng lưới đô thị. Sông Lam từ một ranh giới tự nhiên có thể trở thành một phần “mặt tiền” cảnh quan mới của Vinh.

Cùng với tuyến đường, mạng lưới kết nối qua sông Lam cũng đang được bổ sung. Hiện khu vực Vinh - Hà Tĩnh có 3 cây cầu. Trong thời gian tới, cầu Bến Thủy 3 dự kiến được xây dựng, nối phường Trường Vinh của Nghệ An với xã Đan Hải của Hà Tĩnh.

Công trình dài khoảng 3,5km, gồm cầu vượt sông dài 1,3km và đường dẫn dài 2,2km, rộng 23,5m. Khi hoàn thành, cầu Bến Thủy 3 sẽ tăng khả năng kết nối phía Đông đô thị Vinh, đồng thời tạo thêm liên kết giao thông giữa Nghệ An và Hà Tĩnh.

Hai dự án với tổng vốn hơn 10.000 tỷ đồng đang tạo nên một hướng tiếp cận mới trong quá trình phát triển đô thị Vinh. Thay vì chỉ mở rộng theo những trục đường hiện hữu, đô thị được định hướng khai thác mạnh hơn giá trị của sông nước, cảnh quan và không gian công cộng.

Xa hơn những con số đầu tư, điều được kỳ vọng là sự trở lại của hai dòng sông trong đời sống đô thị. Những dòng nước từng gắn với lịch sử, giao thương và sự hình thành của Vinh có cơ hội trở thành điểm nhấn cảnh quan, không gian sinh hoạt cộng đồng và động lực mới cho kinh tế đô thị. Đó cũng là bước chuyển từ một đô thị nằm bên sông sang một đô thị hướng ra sông, sống cùng sông và tạo thêm giá trị từ sông.