Thêm SOHA trên Google
Ngày 24/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố vòng trừng phạt mới nhằm vào Iran. Gói trừng phạt nhắm vào hơn 60 thực thể và đe dọa các nước làm ăn với Tehran, nhưng vẫn chưa động đến các ngân hàng lớn của Trung Quốc. Bắc Kinh trở thành bên chịu tác động lan tỏa rõ nhất. Lý do rất đơn giản. Trung Quốc mua khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran, phần lớn qua các nhà máy lọc dầu độc lập ở tỉnh Sơn Đông.
Tác động đầu tiên nằm ở nguồn cung dầu thô. Nhập khẩu dầu Iran của Trung Quốc đã giảm 48% kể từ khi chiến sự Iran nổ ra. Lượng dầu Iran về Trung Quốc qua eo biển Hormuz chỉ còn trung bình khoảng 530.000 thùng/ngày trong tháng 7 và 8, theo Kpler, giảm 36% so với nửa đầu năm 2026 và thấp hơn 72% so với đỉnh tháng 10/2024.
Mức độ phụ thuộc của Bắc Kinh rất lớn. Trung Quốc là nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, khoảng 12,4 triệu thùng/ngày trong năm 2025, trong đó Trung Đông cung cấp gần một nửa. Trung Quốc lấy 50% năng lượng từ khu vực vùng Vịnh.
Tác động thứ hai rơi vào khối lọc dầu tư nhân. Dầu Iran giá rẻ vốn là nguồn nguyên liệu chính của các "teapot" (nhà máy lọc dầu độc lập). Mỹ đang đánh trực diện vào nhóm này. Tháng 4/2026, Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt một nhà máy lọc dầu độc lập lớn của Trung Quốc cùng gần 40 tàu và chủ tàu liên quan.
Nhà điều hành cảng dầu Qingdao Haiye cũng bị trừng phạt vì nhập hàng chục triệu thùng dầu Iran. Chi phí của khối này đang tăng. Theo viện nghiên cứu Bruegel, các teapot phải đối mặt với giá nguyên liệu thay thế cao trong một thị trường vốn đã căng thẳng.
Tác động thứ ba liên quan đến thương mại và tài chính. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn thứ hai của Iran trong năm 2025. Dòng tiền cũng không nhỏ. Riêng tháng 9/2025, Iran ước tính xuất khẩu lượng dầu trị giá 3,9-4,2 tỷ USD, và Trung Quốc mua phần lớn. Hệ thống thanh toán song phương chủ yếu dùng đồng nhân dân tệ và mạng lưới trung gian để né đồng USD cùng cơ quan quản lý Mỹ.
Rủi ro lớn nhất còn ở phía trước. Chuyên gia Neil Quilliam của Chatham House nhận định điểm đáng chú ý nằm ở những gì Washington chưa làm: chưa trừng phạt các ngân hàng lớn của Trung Quốc. Nếu bước đó xảy ra, hệ thống tài chính Trung Quốc sẽ đối mặt nguy cơ bị cắt khỏi đồng USD ở quy mô rộng hơn.
Tuy vậy, tác động tức thời có giới hạn. Chuyên gia Tianyue Hu của Rystad đánh giá việc dừng hoàn toàn nhập dầu Iran có lẽ chỉ ảnh hưởng hạn chế đến an ninh dầu mỏ của Trung Quốc, vì lượng nhập đã giảm mạnh và tồn kho dầu thô còn tương đối lớn. Bắc Kinh cũng phản ứng cứng rắn. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lâm Kiếm tuyên bố Trung Quốc phản đối trừng phạt đơn phương và sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ lợi ích của mình.
Trung Quốc chưa mất nguồn dầu giá rẻ ngay lập tức. Nhưng chi phí năng lượng, rủi ro tài chính và sức ép ngoại giao đều đang tăng cùng lúc.
