Thêm SOHA trên Google
“Nếu bạn may mắn làm việc trong một công ty sản xuất xe tăng, mọi thứ vẫn ổn. Còn nếu không, bạn có lẽ đang gặp vấn đề”, Alex Kolyandr, Giám đốc phụ trách châu Âu tại Eurasia Group, nói với CNBC.
Nhận định này tóm tắt khá rõ bức tranh “hai tầng” của nền kinh tế Nga hiện nay.
Những tuần gần đây, các đòn tập kích tầm xa của Ukraine vào nhà máy lọc dầu và kho vận của Nga càng khiến điểm yếu này lộ rõ.
Dù các số liệu chính thức cho thấy kinh tế Nga vẫn tăng trưởng chậm, giới phân tích cho rằng đằng sau đó là nhiều vấn đề, bao gồm chi tiêu quân sự quá lớn, thuế tăng, tín dụng ưu đãi cho các lĩnh vực nhà nước chọn lựa và khu vực dân sự bị đẩy vào thế phòng thủ.
Trong quý II, GDP Nga tăng 1,3% so với cùng kỳ năm trước, đánh dấu lần đầu nền kinh tế quay lại tăng trưởng theo quý kể từ năm 2023. Tính chung nửa đầu năm, GDP tăng 0,6%, cao hơn dự báo của chính phủ và ngân hàng trung ương. Số liệu này cho thấy chi tiêu cho tổ hợp công nghiệp - quân sự, cùng cú tăng giá dầu khí do biến động Trung Đông, đã giúp kinh tế Nga trụ vững.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng 2 chỉ báo đáng chú ý hơn không phải GDP, mà là thâm hụt ngân sách và lạm phát.
Charles Lichfield, Giám đốc phân tích tại Trung tâm GeoEconomics thuộc Atlantic Council, cho rằng Nga đang trên đà ghi nhận mức thâm hụt cao hơn nhiều so với năm ngoái. Theo ông, thâm hụt năm 2025 đã gấp đôi năm 2024, và năm nay có thể tiếp tục tăng mạnh.
Nguồn thu năng lượng, vốn là trụ cột ngân sách Nga, không còn vững như trước. Trong nửa đầu năm 2026, doanh thu dầu khí chỉ bằng khoảng 64% so với cùng kỳ hai năm trước.
Các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine làm gián đoạn nhà máy lọc dầu, trong khi trừng phạt phương Tây siết dần vào đội tàu “bóng tối” và giá trần dầu Nga. Dù giá dầu có thời điểm tăng nhờ chiến sự Trung Đông, mức tăng này không đủ xóa đi sức ép tài khóa dài hạn.
Lạm phát là điểm nghẽn thứ 2. Nga từng kéo lạm phát về gần mục tiêu 4% vào cuối năm ngoái, một thành tích đáng kể trong bối cảnh chiến sự và trừng phạt.
Song, xu hướng này đang lung lay. Giá nhiên liệu tăng, chi tiêu công cao và thiếu hụt lao động khiến áp lực giá quay trở lại. Khi hộ gia đình có thêm tiền từ lương thời chiến nhưng nguồn cung hàng hóa, dịch vụ không tăng tương ứng, lãi suất cao cũng khó phát huy đầy đủ hiệu quả.
Dấu hiệu thắt chặt chi tiêu đã xuất hiện trong đời sống. Nhà bán lẻ lớn nhất Nga X5 Group từng cho biết người tiêu dùng ngày càng chuyển sang mua thực phẩm giá rẻ và hàng nhãn riêng của siêu thị.
Lãnh đạo tập đoàn này cho biết nhu cầu bánh quy tăng gần 2,5 lần, vì đây là món ngọt “dễ chịu” nhưng rẻ hơn chocolate và các loại bánh kẹo khác. Những chi tiết nhỏ trong giỏ hàng lại phản ánh khá rõ sức ép lên thu nhập thực tế của người dân.
Bài toán của Điện Kremlin là làm sao duy trì chiến sự mà không khiến kinh tế dân sự suy kiệt quá nhanh. Về lý thuyết, Moscow vẫn còn một số công cụ.
Chính phủ có thể tăng thuế với các công ty dầu khí, vay thêm, hoặc sử dụng phần dự trữ ngoại hối chưa bị phương Tây đóng băng. Sau khi xung đột bùng phát, khoảng 300 tỷ USD tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga bị phong tỏa, nhưng nước này được cho là vẫn còn một lượng dự trữ đáng kể trong nước hoặc tại các khu vực không tham gia trừng phạt.
Tuy nhiên, sử dụng dự trữ để “vá” ngân sách cũng có rủi ro. Nếu chính phủ rút quá mạnh nguồn lực này, niềm tin vào cam kết chống lạm phát của ngân hàng trung ương có thể bị suy yếu. Khi đó, người dân và doanh nghiệp sẽ càng kỳ vọng giá cả tăng, khiến bài toán lạm phát khó kiểm soát hơn.
Dù chịu sức ép lớn, các chuyên gia không cho rằng kinh tế sẽ sớm buộc Nga dừng chiến sự. Elina Ribakova, chuyên gia tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, nhận định tình hình phải xấu hơn nhiều mới có thể tác động đến quyết định của Moscow.
Nếu giá dầu rơi xuống 35-40 USD/thùng trong thời gian dài, câu chuyện có thể khác. Nhưng khi căng thẳng giữa Israel, Mỹ và Iran còn đẩy giá năng lượng lên, Nga vẫn có thêm nguồn lực để tiếp tục.
Một số nhà phân tích thậm chí cảnh báo kinh tế suy yếu có thể khiến Điện Kremlin muốn leo thang, thay vì lùi bước. Lý do là nếu tin rằng nguồn lực sẽ cạn dần trong tương lai, Moscow có thể muốn đạt được kết quả quân sự theo điều kiện của mình trước khi áp lực tài chính trở nên quá lớn.
Theo CNBC
