Vì sao Lưu Bị trọng dụng Hoàng Trung, dè chừng Mã Siêu dù đều là hàng tướng?

Lưu Bị đặc biệt sắc sảo và thực tế khi thu phục, sử dụng hai mãnh tướng Hoàng Trung và Mã Siêu. Ông biết cách biến điểm yếu lịch sử của họ thành lòng trung thành tuyệt đối để phục vụ cho đại nghiệp Thục Hán.

Lão tướng Hoàng Trung

Hoàng Trung được sử sách Trung Quốc ghi nhận là vị tướng lĩnh dũng mãnh thời Tam quốc, nổi tiếng với chiến công chém chết đại tướng Hạ Hầu Uyên của quân Ngụy. Ông được người đời ca ngợi là một trong Ngũ hổ tướng của nhà Thục dưới trướng Lưu Bị.

Trước khi đầu hàng Lưu Bị, Hoàng Trung từng phục vụ Lưu Biểu, Hàn Huyền. Nhà văn La Quán Trung đã hư cấu một chuỗi tình tiết đầy kịch tính trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa để tôn vinh nghĩa khí, tài năng và lòng trung thành của Hoàng Trung.

Đầu tiên là trận đánh tại Trường Sa. Tại đây, Hoàng Trung đã đụng độ với Quan Vũ . Cả hai giao chiến hàng trăm hiệp bất phân thắng bại. Ngày chiến đấu thứ hai, ngựa của Hoàng Trung bị vấp ngã khiến ông rơi xuống đất. Quan Vũ trượng nghĩa không ra tay mà bảo đối thủ về thay ngựa khác để chiến tiếp.

Ngày thứ ba, Thái thú Hàn Huyền ra lệnh cho Hoàng Trung dùng tài bắn cung để giết Quan Vũ. Để trả ơn tha mạng hôm trước, Hoàng Trung bắn hai phát cung không có tên, đến phát thứ ba mới lắp tên nhắm vào chóp mũ của Quan Vũ để cảnh cáo.

Hàn Huyền cho rằng Hoàng Trung tư thông với giặc nên nổi giận lôi đình, hạ lệnh đem ông đi chém đầu. Lúc này, Ngụy Diên bất bình nổi dậy chém chết Hàn Huyền, mở cửa thành dâng đất cho Lưu Bị.

Dù thành đã hạ, Hoàng Trung vẫn đóng cửa ở ẩn vì thương tiếc chủ cũ. Lưu Bị phải đích thân đến tận nhà thuyết phục nhiều lần, bày tỏ tấm chân tình, vị lão tướng mới cảm động mà quy thuận.

Tuy vậy, trong chính sử, việc Hoàng Trung hàng Lưu Bị diễn ra đơn giản và thực tế hơn nhiều, hoàn toàn không có các màn đấu võ kịch tính giữa vị tướng này và Quan Vũ hay việc Ngụy Diên chém chết Hàn Huyền.

Hoàng Trung ban đầu làm Trung lang tướng dưới quyền Lưu Biểu. Sau khi Lưu Biểu mất, Tào Tháo chiếm Kinh Châu và để ông làm tỳ tướng, tiếp tục phục vụ dưới quyền Thái thú Trường Sa là Hàn Huyền.

Khi Lưu Bị dẫn đại quân từ phía Bắc tràn xuống đánh chiếm các quận miền Nam Kinh Châu, sức mạnh quân Thục quá áp đảo. Thái thú Hàn Huyền nhận thấy không thể kháng cự nên đã chủ động quy thuận và giao nộp thành trì. Hoàng Trung cùng các tướng khác tại Trường Sa đầu hàng theo chủ cũ. Lưu Bị nhận thấy tài năng, sự dũng cảm và lòng cương nghị của Hoàng Trung nên đặc biệt trọng dụng ông, cho đi theo trong chiến dịch Tây Xuyên sau đó.

Mã Siêu

Mã Siêu cũng là một trong Ngũ hổ tướng của nhà Thục Hán. Vị tướng này có xuất thân cực kỳ danh giá. Ông là hậu duệ của Phục Ba tướng quân Mã Viện, danh tướng thời Đông Hán. Cha của Mã Siêu là Mã Đằng, một quân phiệt nắm giữ lực lượng quân sự cực mạnh tại vùng Tây Lương.

Bản thân Mã Siêu cũng sở hữu tài năng và uy danh lừng lẫy. Ngay khi còn trẻ, ông đã được người dân Tây Lương tôn sùng gọi là “Thần Siêu”.

Tuy vậy, Mã Siêu có một vết nhơ lớn mà trong cả cuộc đời sau này ông không thể rửa sạch. Khi cha là Mã Đằng, hai em trai và 200 người trong tộc đang bị Tào Tháo giữ làm con tin, vì tham vọng của mình, Mã Siêu không ngại khởi binh dù biết rõ hậu quả mà người thân phải gánh chịu. Hành động này khiến Tào Tháo ra lệnh giết ba cha con Mã Đằng và tru di tam tộc. Cả một dòng họ lừng lẫy gần như bị xóa sổ.

Sau khi thua Tào Tháo, Mã Siêu chiếm vùng Lương Châu nhưng cai trị một cách tàn bạo. Ông ta giết chết thứ sử Vi Khang dù người này đã đầu hàng. Sự tàn nhẫn của Mã Siêu khiến các tướng dưới quyền như Dương Phụ, Khương Tự nổi dậy chống lại. Trên đường bỏ trốn, Mã Siêu tức giận giết chết mẹ già của Khương Tự và con nhỏ của các tướng này.

Khi chạy trốn sang Trương Lỗ rồi đầu hàng Thục, Mã Siêu bỏ lại vợ (Dương thị) và con trai khiến họ bị kẻ thù sát hại dã man.

Vết nhơ phản cha hại tộc của Mã Siêu đeo bám ông suốt những năm tháng sau đó, khiến vị tướng này sống cô độc và bị xem thường.

Trong Tam quốc diễn nghĩa, vì muốn tô hồng cho các nhân vật quan trọng của Thục Hán, tác giả La Quán Trung sửa đổi nhiều sự kiện để tẩy trắng cho Mã Siêu. Ông viết rằng Tào Tháo lừa cha Mã Siêu vào kinh đô rồi ra tay sát hại. Mã Siêu vì căm phẫn mới liên minh với Hàn Toại để khởi binh chống lại Tào Tháo, trả mối thù giết cha.

Hoàng Trung được trọng dụng, Mã Siêu bị dè chừng

Hoàng Trung và Mã Siêu đều là tướng hàng, vốn phục vụ chủ khác, sau mới về với Lưu Bị. Họ đều lập được những chiến công hiển hách, đều được phong tước vị rất cao trong quân đội, nhưng sự tín nhiệm của Lưu Bị dành cho hai người lại rất khác biệt.

Với Hoàng Trung, Lưu Bị dành cho sự tin tưởng tuyệt đối, không ngại chuyện tuổi tác quá lớn và giúp ông tỏa sáng ở giai đoạn cuối đời. Lưu Bị chủ động trao cho Hoàng Trung quyền lực tối đa. Trong chiến dịch đoạt Ích Châu và Hán Trung, Lưu Bị liên tục cử Hoàng Trung làm tiên phong. Điều này giúp vị tướng già lập nên đại công chém chết Hạ Hầu Uyên ở trận Định Quân Sơn.

Khi Lưu Bị phong Hoàng Trung làm Hậu tướng quân (ngang hàng với Quan Vũ), Quan Vũ ở Kinh Châu tức giận nói: “Đại trượng phu không thèm đứng chung hàng với lão binh!“. Lưu Bị đã cử phái viên đến giải thích, kiên quyết giữ nguyên chức tước và danh dự cho Hoàng Trung.

Ngược với sự tin tưởng dành cho Hoàng Trung, Lưu Bị có thái độ dè chừng và hết sức cảnh giác với Mã Siêu. Ông sử dụng nghệ thuật chính trị trao phần thưởng cực cao nhưng lại hạn chế tối đa quyền lực thực tế của vị tướng này.

Cụ thể, khi Mã Siêu đường cùng đến hàng, Lưu Bị tỏ ra vui mừng khôn xiết. Khi xưng vương, Lưu Bị phong Mã Siêu làm Tả tướng quân. Đến khi ông lên ngôi hoàng đế, Mã Siêu được thăng làm Phiêu kỵ tướng quân - chức vụ võ quan cao nhất Thục Hán lúc bấy giờ (hơn cả Trương Phi, Triệu Vân).

Tuy nhiên, Lưu Bị chủ yếu dùng Mã Siêu như một vũ khí tâm lý để dọa hàng đối thủ và để răn đe, giữ yên bộ tộc thiểu số vùng Tây Bắc, tuyệt nhiên không giao nắm giữ huyết mạch quân sự cốt lõi của nhà Thục.

Tại sao Hoàng Trung và Mã Siêu cùng là tướng đầu hàng nhưng Lưu Bị lại phân biệt rõ ràng trong cách đối xử? Theo các nhà nghiên cứu, cách dùng người này của Lưu Bị thể hiện rõ sự kết hợp của việc trọng dụng tài năng quân sự thực tế lẫn mưu đồ chính trị chiến lược sâu sắc.

Về mặt quân sự, Hoàng Trung dù tuổi cao nhưng có sức chiến đấu dũng mãnh, thể lực phi thường. Sách Tam quốc chí mô tả ông : “Bàn việc binh, gánh vác trách nhiệm, xung phong vào trận, dũng cảm đứng đầu ba quân”. Hoàng Trung có kinh nghiệm chiến đấu phong phú từ thời theo Lưu Biểu, rất am hiểu địa hình Kinh Châu và có khả năng chỉ huy quân tiên phong cực tốt.

Lưu Bị trọng dụng Hoàng Trung vì ông luôn biết cách tỏa sáng và định đoạt trận đấu vào những thời khắc quyết định. Trong chiến dịch đoạt Ích Châu (Đông Xuyên), Hoàng Trung luôn là tướng đi đầu, lập công nhiều nhất, giúp Lưu Bị lấy được địa bàn cốt lõi để lập quốc.

Trận Định Quân Sơn (219), Hoàng Trung nghe theo mưu kế của Pháp Chính, từ trên cao đánh xuống thúc trống hò reo, chém chết đại tướng Hạ Hầu Uyên của Tào Ngụy. Chiến công này trực tiếp giúp Lưu Bị chiếm được Hán Trung và tự tin xưng vương.

Về mặt chính trị, Hoàng Trung có vị trí quan trọng trong chiến lược của Lưu Bị. Ông là cựu thần của Lưu Biểu và có uy tín rất cao tại vùng Kinh Châu. Việc Lưu Bị trọng dụng, thăng chức cho một hàng tướng già như Hoàng Trung là thông điệp mạnh mẽ gửi đến thiên hạ. Nó cho thấy Lưu Bị dùng người chỉ trọng tài năng và lòng trung thành, không phân biệt xuất thân hay tuổi tác. Điều này khiến các sĩ phu và tướng lĩnh khác hết lòng quy phục.

Mặt khác, Hoàng Trung thuần túy là một võ tướng. Ông không có tham vọng chính trị, không có phe cánh riêng và tuyệt đối trung thành. Việc sử dụng lão tướng này chỉ mang lại cái lợi cho nhà Thục Hán.

Còn Mã Siêu thì ngược lại. Vị tướng này vốn là một quân phiệt có dã tâm và thế lực riêng nguy hiểm. Vì mưu đồ riêng, Mã Siêu không ngại phản cha hại tộc. Là thiên tài trong việc dùng người, Lưu Bị quá hiểu dã tâm của một con hổ dữ, nếu giao cho binh quyền lớn thì sẽ là mối họa khôn lường cho giang sơn.

Thêm vào đó, vết nhơ phản cha hại tộc khiến Mã Siêu không được lòng nhiều người. Tuy nhiên, sức mạnh của “Thần Siêu” lại luôn khiến các đối thủ của Lưu Bị e ngại và có sức trấn áp những bộ tộc thiểu số vùng Tây Bắc.

Do đó, với Mã Siêu, Lưu Bị luôn giữ thái độ dè chừng, sử dụng danh tiếng của vị tướng này để uy hiếp địch, trấn giữ biên cương nhưng tuyệt đối không giao cho quyền điều động đại quân.