Nữ PGS người Việt dạy AI ở ĐH top đầu TQ: Sinh viên Việt Nam hoàn toàn có đủ năng lực cạnh tranh quốc tế

Trong thời gian gần đây, Việt Nam đang tích cực thúc đẩy phát triển AI và đưa các công nghệ AI vào ứng dụng thực tiễn. Nhiều cuộc thi và chương trình thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực AI được tổ chức. Đơn cử như AI thực chiến và Chương trình Giải pháp Đổi mới sáng tạo Việt Nam (Viet Nam AI Innovation Challenge - VAIC 2026).

VAIC 2026 được đồng tổ chức bởi Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC, thuộc Bộ Tài chính), Tập đoàn Meta, Tổ chức AI for Vietnam, Tập đoàn FPT và Trường Đại học Duy Tân, cùng sự đồng hành của nhiều tập đoàn công nghệ và tổ chức quốc tế.

Bên lề vòng chung kết của VAIC 2026 (ngày 19/7), PV đã có cuộc trao đổi nhanh với PGS. TS Nguyễn Cẩm Tú, giảng viên Trường Trí tuệ nhân tạo (ĐH Nam Kinh, Trung Quốc), về cuộc thi cũng như tiềm năng phát triển của AI tại Việt Nam.

“Giáo dục AI hiện giờ không bị giới hạn bởi biên giới”

-Trên thế giới hiện nay, xu hướng đào tạo AI nào phù hợp để Việt Nam nghiên cứu, học hỏi, thưa PGS?

Theo tôi, hiện nay Mỹ và Trung Quốc là hai quốc gia dẫn đầu về phát triển AI, nhưng theo đuổi hai định hướng có phần khác biệt. Mỹ sở hữu một môi trường năng động, thu hút nguồn nhân tài từ khắp nơi trên thế giới, nhờ đó có nhiều lợi thế trong việc thúc đẩy nghiên cứu cơ bản, đầu tư mạo hiểm cho đổi mới sáng tạo AI. Trong khi đó, Trung Quốc lại có ưu thế hơn trong hiệu quả ứng dụng, các mô hình mở, và các bài toán khi đưa AI vào thực tiễn ở quy mô lớn.

Hai hướng tiếp cận này mang đến những bài học đáng tham khảo cho Việt Nam trong việc xác định định hướng đào tạo nguồn nhân lực AI phù hợp với điều kiện và nhu cầu phát triển của đất nước.

Ví dụ, chúng ta cần luôn nắm bắt những xu hướng mới từ Mỹ, học hỏi và kế thừa các mô hình AI nguồn mở từ Trung Quốc, đồng thời tập trung đào tạo nguồn nhân lực cho những lĩnh vực Việt Nam còn thiếu, như hạ tầng nền tảng cho AI, các phương pháp phát triển AI hiệu quả với chi phí thấp, cũng như AI an toàn, phù hợp với văn hóa và pháp luật Việt Nam.

Vì vậy, phát triển AI không chỉ là câu chuyện của công nghệ mà còn cần có sự đồng hành của các học giả trong lĩnh vực khoa học xã hội, lịch sử và văn hóa để bảo đảm AI được phát triển theo hướng phù hợp với bối cảnh Việt Nam.

Ngoài ra, tôi muốn bổ sung là giáo dục AI hiện nay không còn bị giới hạn bởi biên giới quốc gia. Ngay cả sinh viên ở Việt Nam cũng có thể tiếp cận những kiến thức tiên tiến thông qua các khóa học và bài giảng trực tuyến từ các trường đại học hàng đầu trên thế giới. Vì vậy, theo tôi, hướng đi phù hợp là kết hợp giữa việc trang bị cho sinh viên nền tảng kiến thức theo chuẩn quốc tế và tạo nhiều cơ hội để họ tham gia xây dựng, triển khai các dự án AI gắn với những bài toán thực tế của Việt Nam.

-Với kinh nghiệm giảng dạy và nghiên cứu tại một trong những trung tâm AI hàng đầu tại Trung Quốc, bà đánh giá như thế nào về mức độ sẵn sàng và chất lượng về nguồn nhân lực AI hiện nay của Việt Nam?

Tôi hoàn toàn tin tưởng vào nguồn nhân lực của Việt Nam. Tôi tin rằng các bạn hoàn toàn có khả năng bắt kịp những xu hướng phát triển AI của thế giới.

Qua quá trình hướng dẫn sinh viên Việt Nam, tôi nhận thấy các bạn có rất nhiều điểm tương đồng với sinh viên Trung Quốc, đặc biệt là nền tảng toán học tốt và kiến thức cơ bản được xây dựng vững chắc từ bậc phổ thông. Bên cạnh tố chất học tập, sinh viên Việt Nam nhìn chung cũng rất chăm chỉ, chịu khó và có tinh thần cầu tiến.

-Vậy, theo nhận định của PGS, các chương trình đào tạo AI tại Việt Nam cần thay đổi ra sao để cạnh tranh được với các quốc gia trong khu vực, cũng như những nước lớn như Mỹ và Trung Quốc?

Theo tôi, khoảng cách hiện nay không còn quá lớn. Như tôi đã chia sẻ, sinh viên Việt Nam hoàn toàn có thể tiếp cận nền giáo dục quốc tế thông qua các khóa học và bài giảng trực tuyến. Bên cạnh đó, các thầy cô ở Việt Nam cũng rất nhanh nhạy trong việc cập nhật chương trình đào tạo theo những xu hướng mới.

Mặc dù chưa thực sự nắm rõ toàn bộ chương trình đào tạo AI tại Việt Nam, nhưng qua quá trình làm việc với sinh viên Việt Nam và quan sát năng lực của các bạn, tôi nhận thấy chúng ta đang đi đúng hướng.

Tuy nhiên, theo quan sát của tôi, hiện nay nguồn nhân lực của Việt Nam vẫn tập trung nhiều vào phát triển và ứng dụng AI, trong khi còn thiếu nhân lực ở những lĩnh vực như xây dựng cơ sở hạ tầng cho AI, vận hành và duy trì các hệ thống AI quy mô lớn một cách hiệu quả và an toàn, cũng như tối ưu chi phí triển khai.

Việt Nam đang đi đúng hướng trong việc phát triển môi trường ứng dụng AI

-Với những bước đi quyết liệt của Việt Nam về AI trong thời gian gần đây, PGS đánh giá ra sao về tác động tới sự phát triển AI của đất nước?

Tôi cho rằng những bước đi của các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan ở Việt Nam đang rất kịp thời trong việc nắm bắt xu hướng phát triển của thế giới cũng như nhu cầu của đất nước, đồng thời tận dụng tốt những lợi thế sẵn có về nguồn nhân lực.

Theo tôi, Việt Nam đang từng bước xây dựng một môi trường ứng dụng AI năng động. Chẳng hạn, chương trình VAIC 2026 là một nỗ lực rất đáng ghi nhận trong việc tạo ra một sân chơi để những người đam mê AI có cơ hội giao lưu, học hỏi và phát triển.

-Quay trở lại với VAIC 2026, PGS đánh giá như thế nào về tiềm năng của chương trình?

Tôi cảm thấy thực sự ấn tượng với khả năng làm việc trong thời gian ngắn như vậy. Các bạn thi sinh rất vững chắc về cơ sở chuyên môn và nắm bắt được để giải quyết các bài toán thực tế chỉ trong vòng 48 giờ. Đây là kết quả khá ấn tượng. Tôi thấy thực tế có rất nhiều đội tiềm năng. Tôi mong muốn có thêm nhiều cuộc thi như vậy để giúp các bạn trẻ có cơ hội tham gia và thử sức mình.

- Theo PGS, thời gian tới, Việt Nam nên tập trung vào khía cạnh nào trong lĩnh vực AI để phát triển?

Theo tôi, Việt Nam đang đi theo con đường rất đúng hướng. Đơn cử như gần đây tôi thấy cũng có nhiều cuộc thi trong đó BTC đã đưa ra những bài toán thực tế của doanh nghiệp và để các bạn thí sinh có thể nắm được. Tôi nghĩ là nên có nhiều sự hợp tác hơn nữa giữa doanh nghiệp và các đơn vị đào tạo giáo dục về AI để các bạn trẻ có nhiều cơ hội để luyện tay nghề. Tuy nhiên, chúng ta có thể tập trung hơn đào tạo, vận hành mô hình AI lớn, cũng như AI an toàn.

-Ở Trung Quốc hiện có các cuộc thi AI không và nếu được tổ chức thì có gì khác so với ở Việt Nam, thưa PGS?

Ở Trung Quốc cũng có khá nhiều những cuộc thi như vậy. Ví dụ như ở bên trường tôi (ĐH Nam Kinh – PV), có các cuộc thi như AI+ được tổ chức hàng năm, các bạn phải làm các dự án, ứng dụng AI vào các bài toán khác nhau như một phần của chương trình đào tạo.

Tiềm năng của sinh viên Việt Nam là rất lớn

- Theo PGS, tố chất về AI của sinh viên Việt Nam và Trung Quốc có gì giống và khác nhau?

Về tố chất, tôi cho rằng sinh viên Việt Nam hoàn toàn có khả năng cạnh tranh với các nước khác. Thực tế, các bạn có nền tảng toán học rất tốt, vì vậy tiềm năng phát triển là rất lớn.

Tuy nhiên, so với Trung Quốc, sinh viên Việt Nam hiện vẫn có ít cơ hội và môi trường thực hành hơn. Chẳng hạn, tại Trung Quốc, sinh viên có nhiều cơ hội tham gia thực tập tại những doanh nghiệp tiên phong trong việc ứng dụng và phát triển AI, có sức ảnh hưởng lớn như Alibaba hay ByteDance. Những trải nghiệm này giúp các bạn được tiếp cận với các bài toán thực tế và tích lũy kinh nghiệm dày dặn.

-PGS có được tiếp cận nhiều thông tin về các dự án mà Nhà nước kêu gọi hay thu hút nhân tài từ nước ngoài về không? Hoặc PGS từng nghĩ đến việc cần có những liên minh hoặc tổ chức nào đó để tham gia?

Thực ra, tôi không có nhiều thời gian để tham gia quá nhiều hoạt động kết nối, nhưng tôi vẫn đang duy trì một số hợp tác như bạn vừa nhắc đến. Tôi luôn có động lực để hợp tác và tin rằng nhiều người Việt Nam ở nước ngoài cũng có mong muốn như vậy.

Hiện nay, tôi vẫn đang làm việc với một số đơn vị trong nước. Mong muốn của tôi là có thể đóng góp, dù chỉ một phần nhỏ, vào việc đào tạo nguồn nhân lực AI cho Việt Nam.

-Là người theo đuổi lĩnh vực AI trong nhiều năm, PGS có lời khuyên cụ thể nào dành cho sinh viên Việt Nam, các bạn đang đam mê về AI giống như PGS?

Tôi nghĩ rằng hiện nay các bạn sinh viên có rất nhiều cơ hội để học hỏi, trải nghiệm và thử sức. Thực sự, khi có đam mê với một lĩnh vực nào đó, các bạn sẽ có thêm động lực để vượt qua những khó khăn trong quá trình theo đuổi.

Lời khuyên của tôi dành cho các bạn trẻ là nếu thực sự đam mê AI thì hãy mạnh dạn dấn thân. Hãy nỗ lực hết mình và đừng ngại những thất bại ban đầu. Theo tôi, chỉ cần kiên trì theo đuổi mục tiêu, các bạn sẽ dần gặt hái được kết quả và cơ hội cũng sẽ đến.

Về phía các cơ quan quản lý và các trường đại học, qua những gì tôi quan sát được từ năng lực của sinh viên, tôi cho rằng các chương trình đào tạo AI ở Việt Nam đang được xây dựng tốt.

Ngoài ra, chúng ta nên tăng cường hơn nữa sự hợp tác giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp công nghệ lớn, để tạo thêm nhiều cơ hội cho sinh viên được học tập, thực hành và phát triển trong những môi trường gắn với các bài toán thực tế trong triển khai AI.

-Xin cảm ơn PGS đã chia sẻ!