Mối quan hệ giữa Trương Lương và Hàn Tín là một trong những điều được bàn luận nhiều nhất về thời Hán Sở tranh hùng. Cùng với Tiêu Hà, họ được hậu thế tôn vinh là “Hán sơ tam kiệt” (ba người tài giỏi nhất giúp lập nên nhà Hán).
Quan hệ của Trương Lương và Hàn Tín không phải là bằng hữu thông thường, mà là mối quan hệ giữa bậc thầy chiến lược vĩ mô và thiên tài quân sự thực chiến. Giữa họ vừa có ơn tri ngộ, vừa có sự khác biệt sâu sắc về tư duy chính trị.
Tài năng và sự khác biệt về tính cách dẫn tới việc dù cùng giúp Lưu Bang lập nên nhà Hán nhưng kết cục của họ lại hoàn toàn khác biệt. Người được hưởng cuộc sống điền viên lúc tuổi già, người còn lại chịu cái chết tức tưởi và kéo theo họa tru di tam tộc.
Trương Lương được hậu thế tôn là Mưu thánh.
Người bày mưu, kẻ đánh trận
Theo sử sách, trước khi trở thành đại tướng quân của Lưu Bang, Hàn Tín chỉ là kẻ vô danh, từng phải chịu nỗi nhục chui qua háng gã bán thịt và làm lính vác kích gác cửa cho Hạng Vũ, không hề được biết đến hay trọng dụng.
Theo một số giai thoại lịch sử và dã sử (như Tây Hán diễn nghĩa ), Trương Lương là một trong những người đầu tiên nhận ra tài năng quân sự xuất chúng ẩn sau vẻ ngoài nghèo khổ của Hàn Tín khi cả hai còn ở nước Sở. Ông trao cho Hàn Tín một bức thư tiến cử bí mật, khuyên rời bỏ Hạng Vũ để đầu quân cho Lưu Bang.
Khi đến với quân Lưu Bang, Hàn Tín không lập tức trình bức thư này ra (vì muốn tự chứng tỏ tài năng và được Tiêu Hà tiến cử trước). Tuy nhiên, Trương Lương luôn dõi theo và đánh giá Hàn Tín là “quân bài chiến lược” duy nhất có thể đánh bại được Tây Sở Bá Vương Hạng Vũ.
Hàn Tín là thiên tài quân sự bách chiến bách thắng của nhà Hán.
Khi Lưu Bang lập đàn bái Hàn Tín làm đại tướng quân, sự kết hợp giữa Trương Lương và Hàn Tín đã tạo nên một bộ máy chiến tranh bất khả chiến bại.
Trương Lương ngồi trong màn trướng, phân tích cục diện chính trị, ngoại giao, liên kết các chư hầu và chỉ ra những điểm yếu cốt lõi trong tâm lý của Hạng Vũ. Hàn Tín cụ thể hóa những phân tích của Trương Lương bằng chiến thuật, biến ý tưởng vĩ mô thành những trận đánh kinh điển đi vào giáo trình quân sự như: “Tầm thanh kích tây”(lừa đánh hướng này nhưng thực chất đánh hướng khác), “bối thủy nhất chiến” (dàn trận quay lưng ra sông để binh sỹ liều chết)...
Hàn Tín được người đời sau tôn vinh là Binh tiên (vị tiên về dùng binh) nhờ khả năng cầm quân bách chiến bách thắng, thiên hạ vô địch. Cùng với Mưu tháng Trương Lương, ông có công lớn trong việc giúp Lưu Bang đánh bại Hạng Vũ, lập nên nhà Hán.
Kẻ bình an, người mắc họa tru di tam tộc
Đều rất tài năng nhưng giữa Trương Lương và Hàn Tín có sự khác biệt rất lớn về tính cách. Trương Lương chọn cách giữ mình, biết tiến biết lui đúng thời điểm. Ngược lại, Hàn Tín luôn tìm kiếm danh vọng, muốn chứng tỏ bản thân là đệ nhất tướng soái, biết mình tài nên kiêu ngạo.
Khi Hàn Tín đánh chiếm được nước Tề trù phú, ông viết thư gửi Lưu Bang (lúc đó đang bị Hạng Vũ vây khốn ở Huỳnh Dương) xin được phong làm “giả Tề vương” (vua hờ nước Tề) để trấn giữ đất này.
Nhận được thư, Lưu Bang nổi giận đập bàn mắng: “ Ta đang bị vây khốn ở đây, ngày đêm mong nó đến cứu, vậy mà nó lại muốn tự lập làm vua!”.
Ngồi cạnh Lưu Bang, Trương Lương lập tức nhìn ra nguy cơ Hàn Tín làm phản nếu bị từ chối. Ông bí mật giẫm vào chân Lưu Bang dưới gầm bàn và ghé tai nói nhỏ: “Hán quân đang bất lợi, làm sao cấm Hàn Tín làm vua được? Chi bằng nhân cơ hội này phong hẳn làm Tề Vương thực sự, để lấy lòng và trói buộc ông ta chết sống vì ta”.
Hiểu ý, Lưu Bang lập tức đổi giọng khen ngợi lấy lòng và phong Hàn Tín làm Tề Vương. Hàn Tín vui sướng và cảm kích, dốc toàn lực đem quân về, tiêu diệt hoàn toàn Hạng Vũ. Tuy nhiên, hành động “đòi phong vương” này của ông đã gieo mầm mống tai họa, khiến Lưu Bang vừa nghi kỵ vừa ghi hận trong lòng.
Hàn Tín được mệnh danh là chiến thần.
Sau khi thiên hạ đại định, sự khác biệt về tính cách đã dẫn họ đến hai kết cục hoàn toàn trái ngược. Trương Lương hiểu sâu sắc câu nói “Thỏ khôn chết thì chó săn bị nấu, chim cao hết thì cung tốt bị cất”. Ông chủ động từ bỏ binh quyền, từ chối đất phong lớn, chọn cách lui về học đạo nuôi mình và giữ được mạng sống, tiếng thơm muôn đời.
Trương Lương chủ động cáo quan về ở ẩn sau khi giúp Lưu Bang lập nên nhà Hán.
Ngược lại, Hàn Tín lại lún sâu vào cuộc tranh giành quyền lực. Ông tự phụ vào công lao của mình, tiếc nuối tước vị và không nỡ buông bỏ binh quyền. Dù Trương Lương đã gián tiếp cứu ông nhiều lần bằng cách khuyên can Lưu Bang, nhưng cuối cùng cũng không cứu được.
Hàn Tín bị Lữ hậu và Tiêu Hà lừa vào cung Trường Lạc và bị khép tội phản nghịch, chịu án tru di tam tộc. Đây là một trong những cái chết bi thảm và gây nhiều tranh cãi nhất lịch sử triều Hán.
Thêm SOHA trên Google