118 năm thảm họa Tunguska: Thiên thạch rơi hay cú nổ từ lòng đất?

Vào năm 1908, một vụ nổ kinh hoàng với sức công phá tương đương hàng megaton thuốc nổ TNT đã xảy ra tại vùng Tunguska hẻo lánh thuộc Siberia (Nga), thiêu rụi và làm đổ rạp khoảng 80 triệu cây rừng trên diện tích rộng lớn. Sự kiện này đã để lại một trong những câu hỏi hóc búa nhất lịch sử khoa học.

Ngay từ những ngày đầu, giả thuyết về một vụ va chạm vũ trụ đã được ưu tiên hàng đầu, khi giới nghiên cứu tập trung mô tả luồng ánh sáng và áp lực nghẹt thở mà nó tạo ra. Giải thích về hiện tượng này dưới góc độ vật lý, nhóm nghiên cứu thuở bấy giờ cho biết: “Hầu hết bức xạ từ sóng xung kích sẽ nằm trong vùng cực tím chân không, sau đó được hấp thụ rồi phát xạ lại ở những bước sóng dài hơn. Do đó, sự kiện này sẽ tạo ra rất ít bức xạ tia X cứng, và cột plasma đi kèm vụ nổ sẽ có màu xanh đậm.”

Tuy nhiên, do không tìm thấy bất kỳ hố va chạm khổng lồ nào tại hiện trường, nhiều thập kỷ sau, một làn sóng giả thuyết mới đã xuất hiện. Nổi bật trong số đó là quan điểm ngược dòng của nhà vật lý thiên văn Wolfgang Kundt tại Đại học Bonn (Đức). Ông cho rằng thay vì mải mê tìm kiếm câu trả lời ngoài không gian bao la, nhân loại nên nhìn sâu vào bên trong lòng đất. Theo vị chuyên gia này, thủ phạm thực sự có thể là một đợt phun trào khí tự nhiên dữ dội từ kimberlite - một loại đá núi lửa đặc biệt. Ông Wolfgang Kundt phân tích:

“Luồng khí này xuất phát từ lòng đất nóng chảy ở độ sâu khoảng 3.000 km. Khí tự nhiên ban đầu được lưu trữ dưới dạng chất lỏng ở độ sâu đó dưới áp suất cực lớn. Đến khi thoát được lên bề mặt, nó lập tức chuyển hóa thành dạng khí và giãn nở thể tích gấp hàng nghìn lần, tạo ra một vụ nổ giải phóng năng lượng khổng lồ.”

Bên cạnh hai trường phái khoa học lớn trên, sự hoang sơ và những dấu tích tàn phá kỳ dị tại Tunguska cũng kích thích sự ra đời của hàng loạt giả thuyết nhuốm màu kỳ bí. Suốt nhiều năm, người ta truyền tai nhau về kịch bản sụp đổ của một khối phản vật chất, một vụ tai nạn tàu ngoài hành tinh (UFO), và thậm chí là hậu quả thảm khốc từ một cuộc thử nghiệm "tia tử thần" của nhà phát minh thiên tài Nikola Tesla.

Mặc dù vậy, bước ngoặt mang tính định đoạt đã xuất hiện vào năm 2013, khi một nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học danh tiếng Nature dường như đã khép lại những đồn đoán vô căn cứ. Nhóm các nhà nghiên cứu quốc tế đã tiến hành phân tích lại các mẫu đá nhỏ, có kích thước chưa tới một milimét, được thu thập trực tiếp tại thực địa Tunguska từ những năm 1970.

Sử dụng công nghệ kính hiển vi điện tử truyền qua hiện đại, các chuyên gia phát hiện ra rằng các mảnh vỡ này chứa nồng độ rất cao các khoáng chất đặc trưng của thiên thạch như troilite và schreibersite. Đây là bằng chứng đanh thép xác nhận một thiên thạch giàu sắt đã phát nổ ngay trên bầu khí quyển trước khi chạm đất.

Dù phần lớn giới khoa học hiện tại đã đồng thuận với kết luận về một thiên thạch vũ trụ, những cuộc tranh luận nhỏ vẫn chưa hoàn toàn kết thúc. Một số chuyên gia vẫn tin rằng thủ phạm là một lõi sao chổi cấu tạo từ băng đá (dễ dàng bốc hơi hoàn toàn sau vụ nổ) hơn là một tiểu hành tinh bằng đá cứng. Dẫu vậy, chính những mảnh ghép bí ẩn chưa thể giải đáp trọn vẹn này đã biến Tunguska thành vùng đất huyền thoại, tiếp tục mê hoặc những bộ óc tò mò của nhân loại.