Nhà máy Hàng không Irkutsk của Nga vừa hoàn thành một lô tiêm kích Su-30SM2 mới. Đoạn phim được công bố cho thấy màn trình diễn của những chiếc tiêm kích mới xuất xưởng này cùng với dàn máy bay huấn luyện Yak-130 vừa được sản xuất.
Chính thức biên chế từ đầu năm 2022, Su-30SM2 là biến thể cải tiến tiên tiến nhất của dòng tiêm kích hai chỗ ngồi Su-30. Phiên bản này được phát triển nằm trong nỗ lực quy mô lớn của Nga nhằm chuẩn hóa các hệ thống trên toàn đội ngũ tiêm kích, đồng thời tiết kiệm chi phí bảo dưỡng, đơn giản hóa công tác hậu cần và nâng cao đáng kể hiệu suất chiến đấu.
Cải tiến cốt lõi của dòng máy bay này so với phiên bản Su-30SM nguyên bản (vốn được đưa vào sử dụng từ một thập kỷ trước đó, vào năm 2012) là việc tích hợp động cơ AL-41F-1S. Đây cũng chính là loại động cơ đang trang bị cho tiêm kích chiếm ưu thế trên không Su-35, và là khối động cơ mạnh mẽ nhất từng được lắp đặt trên một dòng tiêm kích thế hệ thứ tư.
Chiến lược hiện đại hóa tiêm kích của Điện Kremlin
Quá trình phát triển Su-30SM2 cho thấy Nga đang ngày càng ưu tiên xu hướng hiện đại hóa mang tính kế thừa, thay vì phát triển các chương trình tiêm kích hoàn toàn mới từ con số không. Về bản chất, dòng Su-30 là một biến thể nâng cao từ Su-27 – mẫu tiêm kích chiếm ưu thế trên không uy lực nhất của Liên Xô. Đầu những năm 2000, dòng máy bay này đã được nâng cấp mạnh mẽ lên tiêu chuẩn "thế hệ 4+" nhờ nguồn tài trợ từ phía Ấn Độ.
Biến thể Su-30MKI đưa vào phục vụ trong Không quân Ấn Độ năm 2002 từng được đánh giá rộng rãi là dòng tiêm kích đáng gờm nhất thế giới vào thời điểm đó. Sau này, nó được chọn làm nền tảng để phát triển phiên bản Su-30SM cho Không quân Nga khi chương trình phát triển tiêm kích thế hệ thứ năm của nước này đối mặt với tình trạng chậm trễ nghiêm trọng.
Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, khi tiêm kích thế hệ năm Su-57 đang đạt được những bước tiến lớn và dần được bàn giao với số lượng ngày càng nhiều, tương lai của các kế hoạch mua sắm Su-30 bắt đầu bị đặt dấu hỏi.
Đối trọng trực tiếp với NATO tại "chảo lửa" Kaliningrad
Kể từ năm 2022, Su-30SM2 đã được triển khai đến một trong những vị trí nhạy cảm nhất của Nga: Kaliningrad – nơi các đơn vị tiêm kích thuộc Hải quân Nga bị bủa vây bởi các quốc gia thành viên NATO vốn mang thái độ thù địch.
Những chiếc tiêm kích đồn trú tại đây đã có nhiều cuộc chạm trán thường xuyên với máy bay chiến đấu của khối phương Tây, bao gồm các tiêm kích Rafale của Pháp, Gripen của Thụy Điển và F-18 của Tây Ban Nha trong năm 2026.
Dù Su-30 là một thiết kế có tuổi đời không còn trẻ, nó vẫn được đánh giá là thừa sức mang lại lợi thế vượt trội về mặt hiệu suất trước các dòng tiêm kích kể trên. Mẫu máy bay của Nga sở hữu hệ thống radar mạnh hơn gấp nhiều lần, hiệu suất bay ở cả dải tốc độ cao lẫn tốc độ thấp nằm ở một đẳng cấp hoàn toàn khác biệt, đi kèm với hỏa lực mạnh hơn đáng kể.
Sức mạnh từ "trái tim" AL-41F-1S và kho vũ khí thế hệ mới
Động cơ AL-41F-1S mới của Su-30SM2 cung cấp lực đẩy mạnh hơn khoảng 16% so với động cơ AL-31FP trên những chiếc Su-30SM đời cũ. Bên cạnh đó, loại động cơ mới này còn có tuổi thọ vận hành dài hơn đáng kể, cải thiện hiệu suất tiêu thụ nhiên liệu và giảm bớt yêu cầu bảo dưỡng.
Lực đẩy tăng cường giúp máy bay cải thiện vượt bậc về tốc độ leo cao, khả năng tăng tốc, khả năng cơ động duy trì và hiệu suất hoạt động ở độ cao lớn; đồng thời tạo ra nhiều điện năng hơn cho các hệ thống điện tử hàng không tiên tiến.
Các loại vũ khí mới được phát triển cho dòng tiêm kích này – đặc biệt là tên lửa đối không thế hệ tiếp theo R-77M và tên lửa đối không hạng nặng tầm xa R-37M – đã nâng cao đáng kể hiệu suất tác chiến ngoài tầm nhìn. Trong đó, biến thể R-77M được đánh giá là có tính năng tương đương với tên lửa AIM-120D của Mỹ và Meteor của châu Âu.
Xét về hiệu suất động học, động cơ AL-41F-1S mang lại cho Su-30SM2 lực đẩy cực đại và khả năng cơ động tuyệt vời. Kết hợp với các loa phụt kiểm soát vectơ lực đẩy, khối động cơ này góp phần biến Su-30SM2 trở thành một trong những dòng tiêm kích linh hoạt nhất đang hoạt động trên toàn cầu.
Dù khả năng cơ động sau thất tốc thường ít mang tính quyết định hơn so với hiệu suất của cảm biến và tên lửa trong không chiến hiện đại, nó vẫn mang lại những lợi thế quan trọng trong các trận cận chiến và giúp né tránh tên lửa ở mọi cự ly. Hiện không có dòng tiêm kích phương Tây nào có thể sánh kịp Su-30SM2 về sự kết hợp giữa công nghệ vectơ lực đẩy và hiệu suất khí động học.
Ngoài ra, máy bay còn được hưởng lợi từ việc duy trì một sĩ quan điều khiển hệ thống vũ khí chuyên trách ở buồng lái phía sau. Vai trò của vị trí này là đồng thời quản lý các hệ thống cảm biến, thông tin liên lạc, tác chiến điện tử và dẫn bắn vũ khí.
Sự phân chia công việc này đặc biệt hữu ích trong các nhiệm vụ tầm xa. Nhờ lượng nhiên liệu chứa trong các thùng chứa nội thân lớn, Su-30SM2 có tầm hoạt động vượt trội hơn bất kỳ dòng tiêm kích phương Tây nào, tiếp tục phát huy ưu thế về tầm bay vốn đã dẫn đầu thế giới từ thời Su-27 — một yếu tố cực kỳ then chốt đối với một quốc gia có diện tích lãnh thổ khổng lồ như Nga.
