Hãng truyền thông United24 Media (Ukraine) đưa tin, theo một đánh giá chi tiết do Bộ Quốc phòng Ukraine công bố vào ngày 11/5, Nga đã nhiều lần nâng cấp tên lửa hành trình Kh-101 phóng từ máy bay trong suốt cuộc xung đột nhằm mục đích xuyên thủng hệ thống phòng không ngày càng hiệu quả của Ukraine.
Ảnh minh họa tên lửa hành trình Kh-101 của Nga. Nguồn: Bộ Quốc phòng Ukraine
Kể từ khi xung đột bắt đầu, Nga đã thực hiện ít nhất bốn giai đoạn hiện đại hóa lớn đối với tên lửa hành trình tầm xa Kh-101, các quan chức Ukraine cho biết. Những nâng cấp tập trung vào việc tăng sức công phá, cải thiện khả năng điều khiển và nâng cao khả năng sống sót trước các nỗ lực đánh chặn của tên lửa.
Theo Bộ Quốc phòng Ukraine, những nâng cấp này phản ánh nỗ lực của Nga nhằm vô hiệu hóa mạng lưới phòng không ngày càng được cải thiện của Ukraine.
Ukraine cho biết hệ thống phòng không của nước này đã đánh chặn được khoảng 88% tên lửa hành trình Kh-101, Kh-55 và Kh-555 được phóng kể từ đầu năm 2026, buộc Nga phải liên tục nâng cấp loại vũ khí này.
Ban đầu được thiết kế như một tên lửa tấn công chính xác tầm xa, Kh-101 mang đầu đạn nặng khoảng 450–500 kg và được phóng từ máy bay ném bom Tupolev Tu-95 và Tupolev Tu-160, thường bay qua Biển Caspi trước khi phóng về phía Ukraine.
Tầm bắn của tên lửa vào khoảng 2.500 km, vượt xa nhu cầu của Nga trong việc tấn công các mục tiêu bên trong Ukraine. Các chuyên gia Ukraine cho rằng Moscow đã sử dụng khoảng tầm bắn "dư thừa" đó để dành chỗ cho những nâng cấp sau này.
Một trong những nâng cấp lớn đầu tiên là thay thế đầu đạn đơn ban đầu bằng đầu đạn kép. Các kỹ sư Nga đã giảm thể tích nhiên liệu và bổ sung thêm một đầu đạn thứ hai, tăng tổng trọng tải lên khoảng 800 kg.
Theo Bộ Quốc phòng Ukraine, Nga đã hy sinh tầm bắn để đổi lấy sức công phá lớn hơn, tính toán rằng các tên lửa xuyên thủng hệ thống phòng không của Ukraine sẽ gây ra thiệt hại lớn hơn đáng kể.
Các đơn vị xử lý vật liệu nổ (EOD) của Cảnh sát Quốc gia Ukraine đã phát hiện một tên lửa hành trình Kh-101 (Sản phẩm 504AP) bị bắn rơi, được trang bị đầu đạn kép, động cơ phản lực TRDD-50A (Sản phẩm 36M) và hệ thống dẫn đường quang điện tử “Otblesk-U”. Ảnh chụp màn hình bài đăng trên nền tảng X của OSINTdefender
Một nâng cấp quan trọng khác là giới thiệu đầu đạn chùm chứa các đầu đạn con hình cầu được thiết kế để phân tán trên diện tích rộng lớn thay vì tấn công một mục tiêu duy nhất.
Các chuyên gia Ukraine cho biết một số đầu đạn con đó chứa các thành phần gây cháy gốc zirconium, dễ bắt lửa khi tiếp xúc với không khí, giúp tạo ra các đám cháy kéo dài sau khi va chạm.
Bộ Quốc phòng Ukraine cũng nêu chi tiết những nâng cấp về hệ thống dẫn đường của tên lửa. Kh-101 kết hợp định vị quán tính, hiệu chỉnh vệ tinh và hệ thống tương quan địa hình quang điện tử, so sánh hình ảnh địa hình trực tiếp với "hình ảnh tham chiếu" vệ tinh được nạp sẵn trong giai đoạn cuối của hành trình bay.
Theo các nhà phân tích của Bộ Quốc phòng Ukraine, Nga đã tinh chỉnh thuật toán nhắm mục tiêu quang học của tên lửa để cải thiện khả năng nhận diện địa hình và độ chính xác. Tuy nhiên, bộ này lập luận rằng hệ thống hoạt động kém hiệu quả trong môi trường đô thị đông đúc, nơi các tòa nhà, bóng tối và điều kiện ánh sáng thay đổi khiến việc nhận diện trở nên khó khăn hơn nhiều.
"Khi Nga tấn công các thành phố lớn, họ hiểu rõ rằng độ chính xác không còn là ưu tiên hàng đầu nữa", bộ này cho biết.
Gần đây, Nga được cho là đã trang bị hệ thống tác chiến điện tử SP-504 cho tên lửa Kh-101, bao gồm các hệ thống đối phó chủ động và thụ động được gắn trên thân tên lửa.
Hệ thống tác chiến chủ động cố gắng đánh lừa radar bằng cách tạo ra các mục tiêu giả và gây nhầm lẫn cho hệ thống phòng không của đối phương; trong khi hệ thống thụ động triển khai các mồi nhử nhiệt và radar nhằm làm chệch hướng các tên lửa đánh chặn đang bay tới.
Các chuyên gia Ukraine cho biết, mảnh vỡ tên lửa thu hồi được cho thấy hệ thống đối phó của tên lửa chỉ kích hoạt sau khi phát hiện tín hiệu radar thực sự chứ không phải liên tục triển khai các mồi nhử.
Đoạn video cho thấy ít nhất 4 tên lửa hành trình Kh-101 phóng từ máy bay đã bắn pháo sáng mồi nhử trước khi tấn công các mục tiêu bên trong thành phố Lutsk ở miền tây Ukraine vào ngày 6/6/2025. Nguồn: OSINTdefender
"Thích nghi với tình hình"
Báo cáo của Bộ Quốc phòng Ukraine cũng chỉ ra sự gia tăng áp lực lên phi đội máy bay ném bom chiến lược của Nga. Việc sử dụng các máy bay ném bom Tu-95MS và Tu-160 ở cường độ cao, kết hợp với các chuyến bay tầm xa, đang nhanh chóng làm hao mòn tuổi thọ động cơ và tiêu tốn nguồn lực bảo trì. Một số máy bay ném bom Tu-95 trước đây mang sáu tên lửa Kh-101, nhưng hiện tại chỉ hoạt động với hai tên lửa trên khoang, trong khi số lượng máy bay sẵn sàng chiến đấu tiếp tục giảm.
Bộ này cũng tuyên bố rằng kết quả phân tích các bộ phận tên lửa thu hồi được cho thấy Nga không còn duy trì kho dự trữ lớn. Các bộ phận dường như được sản xuất trước đó nhiều tháng, nhưng việc lắp ráp tên lửa cuối cùng thường chỉ diễn ra một hoặc hai tuần trước khi phóng.
Nhìn chung, các quan chức Ukraine cho rằng sự phát triển của Kh-101 phản ánh sự thích nghi dưới áp lực hơn là một bước đột phá công nghệ.
“Đầu đạn nặng hơn, các yếu tố gây cháy, hệ thống phòng thủ chủ động – đây không phải là dấu hiệu của một bước nhảy vọt mang tính cách mạng”, Bộ Quốc phòng Ukraine kết luận. “Chúng là những sự thích nghi với tình hình mà một phần đáng kể tên lửa bị phá hủy trước khi đến được mục tiêu.”
Trước đó từng xuất hiện các báo cáo cho rằng Nga có thể đang xem xét khả năng phóng tên lửa hành trình Kh-101 từ mặt đất, nhưng các nhà phân tích cho rằng việc sửa đổi như vậy sẽ gặp phải những thách thức kỹ thuật đáng kể.
