Trong một nỗ lực nhằm duy trì vị thế dẫn đầu trên bầu trời và nâng cao tính cạnh tranh quốc tế, Nga đã chính thức công bố bản nâng cấp radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA) cho dòng tiêm kích Su-35. Đi kèm với đó là sự xuất hiện của cấu hình vũ khí 8 tên lửa đầy uy lực vừa được ra mắt trong các hoạt động thực chiến tại Ukraine.
Cuộc cách mạng về "mắt thần" cho Su-35
Truyền thông nhà nước Nga mới đây đã tiết lộ việc tích hợp radar AESA cho tiêm kích chiếm ưu thế trên không Su-35. Đây là bước đi mang tính chiến lược nhằm thay thế hệ thống radar mảng pha quét điện tử thụ động (PESA) Irbis-E vốn là trang bị tiêu chuẩn của dòng máy bay này kể từ khi biên chế vào năm 2014.
Sự thay đổi này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh ngành điện tử Nga từng bị đánh giá là chậm chân hơn so với các đối thủ toàn cầu. Trong khi Mỹ và Nhật Bản đã lần lượt vận hành tiêm kích trang bị radar AESA từ năm 2000 và 2002, thì phải đến năm 2020, Nga mới đưa vào hoạt động tiêm kích Su-57 sở hữu công nghệ này, và trung đoàn Su-57 hoàn chỉnh đầu tiên cũng chỉ mới được thành lập vào năm 2025.
Mặc dù Liên Xô từng dẫn đầu thế giới về radar quét điện tử từ hai thập kỷ trước đó, nhưng sự suy yếu của ngành quốc phòng thời hậu Xô Viết đã khiến lộ trình chuyển đổi từ PESA sang AESA bị đình trệ. Hiện nay, radar AESA được coi là chuẩn mực tối ưu nhờ khả năng quét chính xác cao, phát sóng đa tần số theo nhiều hướng cùng lúc, giúp tăng cường hiệu quả tác chiến điện tử và giảm thiểu chỉ dấu radar, khiến đối phương khó có thể dò tìm và khóa mục tiêu.
Khắc phục điểm yếu và tăng cường sức mạnh hỏa lực
Việc thiếu radar AESA từ lâu đã được xem là "gót chân Achilles" của Su-35 khi đặt lên bàn cân với các đối thủ hạng nặng như F-15SA/QA/EX của Mỹ hay J-11BG, J-15B và J-16 của Trung Quốc.
Radar Irbis-E cũ, dù có góc quét 120 độ không đối thủ và tầm phát hiện mục tiêu lên đến 350-400 km, vẫn bị đánh giá là kém hơn 20% so với radar AESA trên J-16 của Trung Quốc. Quan trọng hơn, Irbis-E được coi là chưa đủ khả năng để dẫn đường tối ưu cho tên lửa không đối không tầm siêu xa R-37M ở cự ly tối đa.
Sự xuất hiện của radar AESA mới được kỳ vọng sẽ giải phóng hoàn toàn tiềm năng của "sát thủ bầu trời" R-37M – loại tên lửa có tầm bắn 350 km đang là nỗi khiếp sợ trên chiến trường Ukraine. Tuy nhiên, giới quan sát vẫn đang đặt câu hỏi liệu Nga sẽ trang bị radar mới này cho toàn bộ lực lượng trong nước hay chỉ ưu tiên phiên bản xuất khẩu để tăng sức cạnh tranh, tương tự như tiền lệ của radar Zhuk-AE trên MiG-35 trước đây.
Cấu hình vũ khí 8 tên lửa và uy lực thực chiến
Song song với việc nâng cấp radar, các hình ảnh thực tế từ chiến trường miền Nam Ukraine đã hé lộ cấu hình vũ khí mới đầy ấn tượng của Su-35 trong các nhiệm vụ ban đêm. Với tải trọng khổng lồ của một tiêm kích hạng nặng, Su-35 hiện đang xuất kích với bộ khung 8 tên lửa đa năng:
1 tên lửa R-37M: Gắn trung tâm giữa hai động cơ, chuyên trị các mục tiêu tầm xa như trực thăng hoặc máy bay hỗ trợ ít cơ động.
1 tên lửa chống bức xạ Kh-31PM: Chuyên tiêu diệt hệ thống radar và phòng không đối phương.
3 tên lửa tầm trung R-77-1: Dành cho các cuộc không chiến ngoài tầm nhìn.
3 tên lửa tầm ngắn R-73/74: Phòng thủ hiệu quả trước máy bay không người lái (UAV) nhờ chi phí thấp và số lượng dồi dào.
Cấu hình này cùng với các thiết bị tác chiến điện tử đầu cánh giúp Su-35 thực hiện hiệu quả vai trò hộ tống trực thăng tấn công và chế áp phòng không đối phương. Đáng chú ý, vào cuối tháng 7/2025, Nga đã xác nhận tích hợp thành công tên lửa R-77M mới cho Su-35, giúp thu hẹp khoảng cách công nghệ với tên lửa AIM-120D trên tiêm kích F-35 của Mỹ.
"Kẻ thống trị" bầu trời và thành công thương mại
Dù được xếp vào thế hệ 4+, Su-35 đã chứng minh sức mạnh áp đảo trong thực chiến. Các báo cáo vào tháng 11/2025 cho thấy sự hiện diện của Su-35 đã buộc các tiêm kích F-16 và Mirage 2000 do phương Tây cung cấp cho Ukraine phải hoạt động dè chừng ở độ cao thấp và lùi sâu phía sau tiền tuyến. Phía Ukraine cũng thừa nhận các dòng tiêm kích này không phải là đối thủ xứng tầm của Su-35.
Chính những màn trình diễn thuyết phục trên chiến trường đã thúc đẩy doanh số xuất khẩu kỷ lục trong năm 2025. Nga đã bàn giao 18 chiếc Su-35 cho Algeria bắt đầu từ tháng 2, đồng thời lên kế hoạch cung cấp 48 chiếc cho Iran và 6 chiếc cho Ethiopia, nâng tổng số máy bay xuất khẩu lên 96 chiếc. Thậm chí, dòng máy bay này đang được cân nhắc chào hàng cho Triều Tiên để bù đắp các khoản chi phí quốc phòng khổng lồ giữa hai nước.
Mặc dù Nga đang đẩy mạnh sản xuất với các đợt giao hàng liên tục trong suốt năm 2025 (từ tháng 3 đến tháng 12), nhưng áp lực vẫn đang đè nặng khi Mỹ và Trung Quốc đang tiến dần đến chuẩn thế hệ 5+ và chuẩn bị vận hành tiêm kích thế hệ thứ sáu vào thập kỷ tới. Việc nâng cấp radar AESA chính là nỗ lực của Moscow nhằm thu hẹp khoảng cách và giữ cho Su-35 không bị lạc hậu trong cuộc đua vũ trang tương lai.
