Người Việt sắp quen dùng xe máy kiểu ‘hết pin thì đổi’ như ‘hết xăng thì đổ’

Dưới đây là nội dung chương trình Trên Ghế phát sóng ngày 28/3 trên HTV9.

Những tháng đầu năm 2026, câu chuyện xe máy điện đổi pin một lần nữa nóng lên khi VinFast quay trở lại mô hình cho thuê pin xe máy điện. Từ góc nhìn của Nhà báo Nguyễn Thúc Hoàng Linh trong chương trình Trên Ghế, đây không phải là một xu hướng nhất thời, mà là một bước chuyển có tính tất yếu, dù hành trình thích nghi tại Việt Nam vẫn còn nhiều điều đáng bàn.

Thực tế, mô hình đổi pin không mới. Từ gần một thập kỷ trước, các thị trường như Đài Loan hay Trung Quốc đã vận hành hệ thống này tương đối hoàn chỉnh. Tuy nhiên, khi đặt vào bối cảnh Việt Nam, câu chuyện không chỉ nằm ở công nghệ, mà sâu xa hơn là thói quen sử dụng đã hình thành suốt hàng chục năm với xe xăng.

Ở góc độ lý thuyết, đổi pin và đổ xăng có điểm tương đồng, nhưng thực tế lại phức tạp hơn. Xăng là chuẩn chung cho mọi phương tiện, trong khi pin lại phụ thuộc vào từng hệ sinh thái riêng biệt. Điều này kéo theo hàng loạt câu hỏi về tính tương thích, mô hình sở hữu hay thuê pin, cũng như sự linh hoạt trong sử dụng.

Một điểm đáng chú ý là cách các nhà sản xuất đang thử nghiệm nhiều hướng tiếp cận khác nhau. Có mô hình kết hợp pin cố định và pin thuê như VinFast, có mẫu xe yêu cầu hai viên pin để đảm bảo hiệu năng, trong khi một số dòng lại ưu tiên thiết kế tối ưu cho sạc tại chỗ như Honda. Mỗi lựa chọn đều có cái giá của nó: hoặc đánh đổi không gian, hoặc sự tiện dụng, hoặc chi phí vận hành.

Thói quen chỉ hình thành khi sự tiện lợi đủ lớn. Đây chính là “nút thắt” của đổi pin hiện nay. Việc tháo lắp pin, trọng lượng pin, thiết kế tay cầm hay độ phủ của trạm đổi… tất cả đều ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm hằng ngày. Nếu thao tác chưa đủ đơn giản, người dùng sẽ khó lặp lại hành vi, và khi đó, rất khó tạo thành thói quen.

Ở chiều ngược lại, đổi pin lại mở ra lợi thế rõ rệt với một số nhóm người dùng cụ thể. Những người di chuyển liên tục như tài xế công nghệ, shipper, hay cư dân sống trong không gian hạn chế (chung cư, hẻm nhỏ) sẽ thấy mô hình này hợp lý hơn so với việc phụ thuộc vào ổ sạc cố định. Trong khi đó, nhóm người dùng di chuyển ít lại có xu hướng nghiêng về sạc tại nhà, một lựa chọn đơn giản và ít phụ thuộc hạ tầng.

Nhà báo Hoàng Linh nhận định khoảng 1–2 năm tới có thể là giai đoạn bản lề để người dùng Việt làm quen với việc “hết pin thì đổi”, thay vì “hết xăng thì đổ”. Nhưng điều kiện tiên quyết vẫn là hạ tầng và cách các hãng thiết kế sản phẩm phù hợp với nhu cầu thực tế.

Câu chuyện chi tiết hơn, từ những bất tiện cụ thể đến các kịch bản sử dụng thực tế, vẫn còn nhiều lớp đáng để đào sâu. Người xem sẽ tìm thấy đầy đủ hơn trong cuộc trao đổi trọn vẹn của chương trình Trên Ghế.