Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) và Ngoại trưởng Israel từng phủ nhận những báo cáo cho rằng Tel Aviv có thể đã cạn kiệt tên lửa đánh chặn phòng không. Tuy nhiên, chính phủ Israel được cho đã phê duyệt nguồn ngân sách khoảng 826 triệu USD cho "việc mua sắm quốc phòng khẩn cấp và thiết yếu" vào cuối tuần qua.
Theo CNA, rất khó để đánh giá chính xác Israel còn bao nhiêu tên lửa đánh chặn, vì IDF không công bố thông tin này. Nhưng khả năng này xảy ra không hoàn toàn bất ngờ trước khi Israel và Mỹ bắt đầu ném bom Iran hơn hai tuần trước.
Hệ thống "Vòm Sắt" của Israel đánh chặn tên lửa trong năm 2024. (Ảnh: Reuters)
Hệ thống phòng không của Israel
Israel đang vận hành mạng lưới phòng không nhiều tầng và rất hiện đại, được thiết kế để đối phó với hàng loạt mối đe dọa như tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình, máy bay chiến đấu, máy bay không người lái và cả đạn pháo bay ở nhiều độ cao khác nhau, từ ngoài khí quyển cho đến khu vực không phận thấp.
Trong đó, hệ thống Iron Dome nổi tiếng chỉ là một thành phần trong cấu trúc phòng thủ, chuyên đảm nhiệm nhiệm vụ đánh chặn các loại rocket và tên lửa tầm ngắn. Dù các hệ thống này có những khác biệt về công nghệ, nhưng chúng đều gồm 3 thành phần cơ bản: nhân sự của IDF vận hành chúng, hệ thống radar phát hiện mục tiêu bay tới và tên lửa đánh chặn.
Israel cũng có hệ thống laser mới mang tên Iron Beam có thể phá hủy tên lửa và máy bay không người lái, nhưng loại đánh chặn phổ biến nhất vẫn là tên lửa đất đối không.
Đáng chú ý, các tên lửa dùng để đánh chặn tên lửa đạn đạo thuộc nhóm vũ khí cực kỳ tinh vi và tốn kém. Khả năng đánh chặn càng cao thì chi phí sản xuất càng lớn, trong khi số lượng lại không thể duy trì ở mức quá dồi dào. Vì vậy, nếu phải đối mặt với đợt tấn công liên tục trong thời gian dài, ngay cả kho dự trữ tên lửa phòng thủ của Israel cũng có thể nhanh chóng bị bào mòn.
Theo trang tin Semafor của Mỹ, hệ thống phòng thủ tên lửa tầm xa của nước này đang bộc lộ dấu hiệu quá tải nghiêm trọng do các đợt tấn công vào Iran. Trước đó, CNN đã đưa tin Iran bắt đầu trang bị thêm bom chùm cho một số tên lửa, điều này có thể làm tăng thêm áp lực lên hệ thống phòng thủ của Israel.
Một quan chức Mỹ nói với Semafor rằng Washington đã biết về năng lực đánh chặn hạn chế của Israel từ nhiều tháng trước và đã lường trước được tình hình. Quan chức này cho biết thêm rằng Mỹ không phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn tương tự.
Hệ thống phòng không của Israel gồm nhiều lớp, kết hợp giữa các hệ thống phòng thủ tiên tiến khác nhau. (Ảnh: The Cradle)
Ngoài ra, có báo cáo cũng cho rằng việc Iran phóng bom chùm “có thể làm trầm trọng thêm tình trạng cạn kiệt kho dự trữ”, bất chấp việc Israel sử dụng hệ thống phòng không tầm ngắn như Iron Dome và David's Sling để bắn hạ từng quả bom con riêng lẻ, thay vì hệ thống chống tên lửa đạn đạo.
Trong khi trên phương diện tấn công, không quân Israel được cho sở hữu sức mạnh vượt trội và là lực lượng trụ cột trong giao tranh với Iran, bởi 2 nước cách nhau từ 1.200-2.300 km. Ngay khi cuộc xung đột mới nổ ra ở Trung Đông, Bộ Quốc phòng Israel chỉ thị cho giới lãnh đạo các công ty công nghiệp quốc phòng lớn tăng cường sản xuất vũ khí trên không, bao gồm bom không đối đất, bom lượn, tên lửa không đối đất/không đối không...
Cuộc chiến tiêu hao
Cuộc xung đột kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran vào năm ngoái từng khiến kho tên lửa phòng không của Israel cùng đồng minh thân cận là Mỹ bị tiêu hao đáng kể.
Theo tính toán của một trung tâm nghiên cứu có trụ sở tại Washington, trong cuộc chiến này Israel và Mỹ đánh chặn thành công 273 trong tổng số 322 tên lửa của Iran mà họ tìm cách ngăn chặn, đạt tỷ lệ thành công 85%. Tuy nhiên, việc sử dụng số lượng lớn tên lửa đánh chặn trong thời gian ngắn khiến cả Israel và Mỹ khó có thể nhanh chóng tái bổ sung đầy đủ kho dự trữ trước khi bước vào cuộc xung đột hiện nay.
Dấu hiệu khác cho thấy áp lực này ngày càng rõ rệt là Mỹ đang điều chuyển một phần hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD từ Hàn Quốc sang Trung Đông. Động thái này đồng nghĩa Washington có thể phải gánh vác phần lớn nhiệm vụ phòng thủ trong khu vực, điều có nguy cơ nhanh chóng làm hao hụt nguồn lực của chính họ.
Tên lửa đạn đạo cũng được xem là mục tiêu khó đánh chặn vì chúng bay ở độ cao lớn và đạt tốc độ rất cao. Trong nhiều trường hợp, hệ thống phòng thủ phải phóng nhiều tên lửa đánh chặn cùng lúc để tăng khả năng tiêu diệt mục tiêu đang lao tới. Thách thức này càng trở nên nghiêm trọng hơn khi Iran trang bị bom chùm cho một số tên lửa đạn đạo, khiến chúng có thể tách thành nhiều đầu đạn nhỏ khi tiếp cận mục tiêu.
Những vật thể dường như là tên lửa đạn đạo của Iran bay qua khu Bờ Tây bị chiếm đóng và thả xuống các quả bom nhỏ hơn. (Video: AP)
Bên cạnh đó, Iran còn triển khai nhiều máy bay không người lái giá rẻ, dễ sản xuất và nhanh chóng thay thế, nhằm tạo sức ép lên hệ thống phòng không của Israel và Mỹ. Những UAV này có thể được phóng từ nhiều địa điểm phân tán, khó phát hiện khiến việc phá hủy chúng ngay từ trên mặt đất trở nên phức tạp hơn so với tên lửa đạn đạo.
Theo các số liệu hiện có, kể từ khi xung đột bùng phát, Iran phóng hơn 500 tên lửa cùng khoảng 2.000 máy bay không người lái vào mục tiêu đối phương.
Các tiêm kích phản lực có thể hỗ trợ đánh chặn những cuộc tấn công bằng UAV và đạt hiệu quả đáng kể. Tuy nhiên, tên lửa chúng sử dụng thường có chi phí cao hơn cả chính chiếc máy bay không người lái bị bắn hạ. Trong khi đó, nhiều nền tảng vũ khí phòng thủ khác như Iron Beam vẫn đang khan hiếm.
Không chỉ Mỹ và Israel bị cho là đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn, nhiều quốc gia ở khu vực Vịnh Ba Tư cũng liên tục hứng chịu đợt tấn công từ Iran khiến kho vũ khí phòng thủ của họ dần bị bào mòn theo thời gian.
Iran đã chủ động nhắm vào hệ thống radar phòng thủ tên lửa trải khắp khu vực. Một số báo cáo cho biết Tehran phá hủy hoặc gây hư hại thành công một số tổ hợp radar quan trọng, làm suy yếu khả năng phát hiện và đánh chặn của đối phương.
Những diễn biến này đặt ra câu hỏi lớn: vì sao Israel và Mỹ lại bước vào cuộc xung đột mới khi kho dự trữ phòng thủ của họ chưa được bổ sung đầy đủ? Giới phân tích cho rằng có thể tồn tại một số nguyên nhân.
Kịch bản thứ nhất, Washington và Tel Aviv kịp tái xây dựng kho dự trữ nhanh hơn dự đoán của nhiều người, dù khả năng này được đánh giá là không cao.
Kịch bản thứ hai, họ tin rằng có thể phá hủy phần lớn năng lực tấn công của Iran trước khi lượng đạn phòng thủ của mình cạn kiệt.
Kịch bản thứ ba, hai nước cho rằng Iran sẽ tìm cách chấm dứt cuộc xung đột sớm hơn so với những gì đang thực sự diễn ra trên thực địa.
Chiến lược của Iran
Hiện tại, vẫn chưa thể xác định rõ chiến lược thực sự của Iran, ngoài khả năng nước này muốn kéo dài cuộc chiến càng lâu càng tốt và gây ra sự bất ổn trong khu vực cũng như làm chao đảo thị trường năng lượng toàn cầu.
Một số ý kiến cho rằng Tehran có thể đang chủ ý giữ lại những công nghệ tên lửa tiên tiến hơn để tung ra vào thời điểm hệ thống phòng thủ đánh chặn của Mỹ và Israel suy giảm hoặc cạn kiệt. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích khác nhận định chưa có bằng chứng cụ thể nào chứng minh giả thuyết này và nếu đó là tính toán của Iran thì đây cũng sẽ là lựa chọn mang nhiều rủi ro.
Hình ảnh tên lửa phóng từ Iran trên bầu trời miền trung Israel. (Ảnh: AP)
Tuy nhiên, có một thực tế khó phủ nhận - kho tên lửa đánh chặn của Mỹ và Israel không phải là vô hạn. Ngược lại, Iran cũng khó có thể duy trì cường độ tấn công như hiện nay trong thời gian dài.
Trong khi đó, những hệ lụy kinh tế do chiến tranh gây ra đang tạo sức ép lớn lên tất cả các bên liên quan, thậm chí lan rộng ra toàn cầu. Tuy nhiên, xét đến chi phí quân sự khổng lồ mà Mỹ và Israel phải gánh chịu cùng sự do dự của họ trước khả năng tiến hành một cuộc xung đột trên bộ có thể dẫn tới thảm họa lớn hơn, Iran dường như đang nắm giữ lợi thế nhất định trong cuộc xung đột kéo dài.
Ở chiều ngược lại, phát ngôn viên của Lực lượng Phòng vệ Israel thông tin quân đội nước này đang lên kế hoạch cho hoạt động chiến đấu chống lại Iran trong vòng khoảng 3 tuần nữa và tiếp tục lên “kế hoạch chi tiết hơn” thêm 3 tuần sau đó nữa nếu cần thiết.
“Chúng tôi có hàng ngàn mục tiêu phía trước. Chúng tôi đã sẵn sàng, phối hợp với đồng minh Mỹ thực hiện kế hoạch cho đến kỳ nghỉ Lễ Vượt Qua của người Do Thái, khoảng ba tuần nữa (kết thúc vào lúc hoàng hôn ngày 9/4). Và chúng tôi còn có những kế hoạch sâu rộng hơn nữa cho 3 tuần sau đó", Phát ngôn viên quân đội Israel Effie Defrin nhấn mạnh.
Trước đó, Bộ trưởng Chiến Tranh Pete Hegseth tiết lộ số lượng tên lửa của Iran “giảm 90%” so với đầu Chiến dịch Epic Fury và các cuộc tấn công tự sát bằng máy bay không người lái một chiều của nước này cũng giảm 95%.
