Quét laser xuyên rừng mưa, hé lộ tàn tích kiến trúc cổ ở Ecuador
Trong một bước đột phá khảo cổ học thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu và truyền thông quốc tế, các nhà khảo cổ học tại Viện Di sản Đô thị Ecuador vừa công bố việc sử dụng công nghệ quét laser LiDAR để phát hiện ra một quần thể tàn tích kiến trúc cổ xưa ẩn sâu dưới tán rừng mưa nhiệt đới Ecuador. Phát hiện này không chỉ mở ra trang sử mới về các nền văn hóa tiền Colombo ở Nam Mỹ mà còn khẳng định LiDAR đang trở thành công cụ không thể thiếu trong khảo cổ học hiện đại.
LiDAR (viết tắt của Light Detection and Ranging) là một công nghệ sử dụng xung laser từ thiết bị gắn trên máy bay hay drone để đo khoảng cách từ thiết bị tới bề mặt đất và các vật thể xung quanh. Dữ liệu thu được giúp tạo ra bản đồ 3D độ phân giải rất cao, qua đó phát hiện các cấu trúc bị che khuất bởi thực vật rậm rạp mà thị giác hay máy ảnh thông thường không thể thấy.
Viện Di sản Đô thị Ecuador vừa công bố việc sử dụng công nghệ quét laser LiDAR để phát hiện ra một quần thể tàn tích kiến trúc cổ xưa ẩn sâu dưới tán rừng mưa nhiệt đới Ecuador. (Ảnh: Viện Di sản Đô thị Ecuador)
Theo các báo cáo từ Viện Di sản Đô thị Ecuador, màn quét LiDAR được tiến hành tại xã San Francisco de Pachijal, thuộc vùng rừng mưa nhiệt đới dãy Andes ở miền đông Ecuador. Kết quả cho thấy ít nhất 40 gò đất và hơn 100 bậc thang được bố trí theo những mô hình không ngẫu nhiên, cùng với một hệ thống các con đường cổ kết nối chúng. Ngoài ra còn xuất hiện các cấu trúc hình tròn và hình chữ nhật, được cho là dấu tích của công trình kiến trúc cổ xưa bị rừng che phủ hàng ngàn năm.
Những cấu trúc này dường như có quy hoạch nhất định và được tổ chức thành một mô hình định cư có hệ thống, với các bức tường đá và hệ thống thoát nước phức tạp. Các nhà khảo cổ tin rằng những yếu tố như hệ thống thủy lực và phân bố không gian kiến trúc phản ánh kiến thức kỹ thuật và tổ chức xã hội cao của cư dân cổ đại.
Ai đã xây dựng những công trình này? Nền văn hóa Yumbo
Dựa trên các đặc điểm khảo cổ và vị trí địa lý, các chuyên gia tin rằng tàn tích này thuộc về nền văn hóa Yumbo, một trong những nhóm cư dân bản địa sinh sống ở khu vực Tây Bắc dãy Andes trước khi người Tây Ban Nha đặt chân đến Nam Mỹ vào thế kỷ 16. Nền văn hóa này vốn ít được biết đến so với các nền văn minh lớn như Maya hay Inca, nên những phát hiện mới mở ra nhiều cơ hội để hiểu rõ hơn về lịch sử và đời sống của người Yumbo cổ đại.
Kết quả cho thấy ít nhất 40 gò đất và hơn 100 bậc thang được bố trí theo những mô hình không ngẫu nhiên, cùng với một hệ thống các con đường cổ kết nối chúng. (Ảnh: Viện Di sản Đô thị Ecuador)
Mặc dù nhiều chi tiết về xã hội Yumbo từng bị che khuất bởi thời gian, khảo cổ học hiện đại đã cho thấy họ không phải là những nhóm dân du mục đơn lẻ mà có lẽ đã xây dựng các khu định cư định hướng cộng đồng, với các hoạt động sản xuất, xã hội và nghi lễ phức tạp hơn trước đây người ta nghĩ.
LiDAR và mạng lưới thành phố cổ Amazon
Phát hiện của các nhà khảo cổ Ecuador nằm trong bối cảnh rộng hơn của những nghiên cứu LiDAR ở khu vực rừng mưa Amazon thuộc Ecuador, nơi đã từng hé lộ những bằng chứng về mạng lưới các thành phố cổ đại rộng lớn. Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Science vào tháng 1/2024 cho thấy một khu vực định cư quy mô lớn ở thung lũng Upano, nơi từng có hoạt động đô thị hóa từ khoảng 500 trước Công nguyên đến khoảng 300–600 sau Công nguyên.
Các chuyên gia khảo cổ xác định có ít nhất 15 khu định cư quy mô lớn, được kết nối bởi hệ thống giao thông và tổ chức không gian khá phức tạp. (Ảnh: Viện Di sản Đô thị Ecuador)
Những khảo sát LiDAR tại thung lũng Upano phát hiện hàng nghìn nền móng làm bằng đất, các con đường dài nối các khu định cư và hệ thống nông nghiệp bao quanh. Các chuyên gia khảo cổ xác định có ít nhất 15 khu định cư quy mô lớn, được kết nối bởi hệ thống giao thông và tổ chức không gian khá phức tạp.
Điều quan trọng là những di tích này thay đổi hoàn toàn quan điểm trước đây cho rằng khu vực rừng mưa Amazon không phải là nơi tồn tại các thành phố lớn của các xã hội cổ đại. Thay vào đó, bằng chứng mới cho thấy Amazon từng là một trung tâm cư trú phức tạp với kỹ thuật nông nghiệp và tổ chức xã hội cao.
Ý nghĩa của phát hiện với khảo cổ học
Việc sử dụng LiDAR trong khảo cổ học, đặc biệt ở những vùng rừng rậm khó tiếp cận như rừng mưa nhiệt đới, đã mở ra một "cửa sổ" mới để nhìn vào quá khứ nhân loại. Nhờ LiDAR, các chuyên gia có thể:
Lập bản đồ cấu trúc bị che phủ bởi thực vật, mà mắt thường không thể thấy.
Định hình quy mô định cư và mối quan hệ giữa các khu định cư trong không gian rộng lớn.
Đánh giá kỹ thuật xây dựng và quy hoạch của các nền văn hóa cổ đại.
Việc sử dụng LiDAR trong khảo cổ học, đặc biệt ở những vùng rừng rậm khó tiếp cận như rừng mưa nhiệt đới, đã mở ra một "cửa sổ" mới để nhìn vào quá khứ nhân loại. (Ảnh: Viện Di sản Đô thị Ecuador)
Như vậy, phát hiện gần đây ở Ecuador không chỉ bổ sung thêm tư liệu về lịch sử bản địa Nam Mỹ mà còn minh chứng cho sức mạnh của công nghệ LiDAR trong việc mở khóa những di sản văn hóa đã bị lãng quên hàng thiên niên kỷ.
Theo Independent, Greekreporter, Youtube
