F-16: bước đệm quan trọng cho NATO và Ukraine
Hà Lan chính thức chuyển giao 18 chiếc F-16 Fighting Falcon đa nhiệm cho Romania trong tháng 11, với mức giá tượng trưng chỉ 1 Euro, thể hiện sự phối hợp chặt chẽ trong khối NATO. Tất cả 18 máy bay đã hiện diện tại Trung tâm Đào tạo F-16 châu Âu (EFTC), tọa lạc tại Căn cứ Không quân 76, gần Fetești.
Trung tâm EFTC được thành lập hai năm trước với sự hỗ trợ của Lockheed Martin, nhà sản xuất tiêm kích F-16 và là cơ sở duy nhất tại châu Âu huấn luyện phi công tương lai, trong đó có các phi công Ukraine.
Trung tâm EFTC đã chào đón 14 máy bay khi đi vào hoạt động tháng 11/2023, và 4 chiếc còn lại sẽ đến sau. Lớp phi công đầu tiên tốt nghiệp vào tháng 7/2024 gồm 7 phi công Romania, hoàn thành khóa huấn luyện chiến thuật và vận hành nâng cao. Đây là bước chuẩn bị quan trọng khi Romania dự kiến nhận thêm 67 chiếc F-16 từ các đồng minh NATO, thay thế các tiêm kích MiG-21 lỗi thời vẫn còn phục vụ từ thời Chiến tranh Lạnh.
Tăng cường năng lực đào tạo phi công Ukraine
Mặc dù F-16 là bước đệm tạm thời trước khi Romania nhận tiêm kích tàng hình F-35 Lightning II vào cuối thập niên này (32 chiếc theo hợp đồng năm 2022), EFTC sẽ mở rộng để đào tạo phi công F-35 trong tương lai. Theo thỏa thuận, Romania sẽ dành một nửa công suất đào tạo cho phi công Ukraine, giúp các đồng minh Đông Âu nhanh chóng nâng cao năng lực chiến đấu với các tiêm kích phương Tây.
Ban đầu, các phi công Ukraine kỳ cựu được ưu tiên huấn luyện, nhưng sự khác biệt về ngôn ngữ và phong cách huấn luyện phương Tây đã tạo ra khó khăn. Một phi công lão luyện đã gặp nạn khi điều khiển F-16 vào tháng 8/2024, chỉ vài tuần sau khi máy bay đầu tiên tới. Giải pháp được đưa ra là ưu tiên đào tạo phi công trẻ hơn, vốn không cần "tẩy não" lại các thói quen từ tiêm kích Liên Xô và có trình độ tiếng Anh tốt hơn.
Trung tâm EFTC sẽ giúp Ukraine giảm sự phụ thuộc vào cơ sở huấn luyện tại Mỹ, vốn gồm hai giai đoạn: học tiếng tại Lackland AFB, San Antonio và huấn luyện bay tại Morris Air National Guard Base, Tucson, Arizona. Giờ đây, phần lớn khóa huấn luyện F-16 sẽ được thực hiện tại Romania, với sự hỗ trợ của các nước NATO khác, bao gồm Hy Lạp.
Chi phí và giá trị chiến lược
Mặc dù 18 chiếc F-16 được "bán" chỉ với 1 Euro, nhưng giá trị thực tế của chúng, bao gồm phụ tùng và mô phỏng huấn luyện, được ước tính 65 triệu Euro. Đây là một động thái chiến lược quan trọng, không chỉ tăng cường năng lực không quân Romania, mà còn hỗ trợ NATO củng cố phòng thủ phía đông và chuẩn bị lực lượng cho Ukraine.
Ngoài Romania, Hà Lan còn cung cấp 24 chiếc F-16 cho Kiev, trong khi các đồng minh khác như Bỉ, Đan Mạch và Na Uy cam kết tiếp tục chuyển giao thêm. Tổng cộng, khoảng 90 chiếc F-16 dự kiến sẽ được cung cấp cho Ukraine, nhưng tiến độ huấn luyện vẫn là nút thắt, EFTC ra đời nhằm lấp đầy khoảng trống này.
Chiến lược đào tạo và tác chiến
Chiến lược của NATO nhấn mạnh việc đào tạo phi công trẻ, vốn dễ thích nghi với hệ thống phương Tây hơn và không mang theo thói quen từ tiêm kích Nga/Liên Xô. Khóa huấn luyện bao gồm các bài học nâng cao về chiến thuật không đối không, không đối đất, tác chiến điện tử và phối hợp mạng lưới cảm biến liên hợp. Việc Romania trở thành trung tâm huấn luyện cũng giảm thiểu rủi ro từ việc đưa phi công sang Mỹ và tăng tốc độ triển khai lực lượng sẵn sàng chiến đấu tại khu vực biên giới phía đông NATO.
Bên cạnh lợi ích huấn luyện, F-16 còn đóng vai trò thay thế tạm thời MiG-21, với radar APG-68 và khả năng mang theo vũ khí dẫn đường chính xác, bao gồm tên lửa AIM-120 AMRAAM, bom dẫn đường GBU-12 và GBU-38. Điều này giúp Romania nhanh chóng nâng cao năng lực phòng thủ và tác chiến linh hoạt, đồng thời tạo môi trường học tập thực chiến cho phi công Ukraine trước khi họ chuyển sang F-35.
Việc chuyển giao F-16 là bước đi chiến lược quan trọng của NATO trong bối cảnh căng thẳng với Nga. EFTC không chỉ nâng cao năng lực quân sự Romania mà còn đảm bảo Ukraine có đội phi công đủ kỹ năng vận hành máy bay phương Tây, sẵn sàng tham chiến trên các chiến trường hiện đại.
Động thái này cho thấy, việc chia sẻ công nghệ, huấn luyện phi công và chuyển giao máy bay là chiến lược "đòn bẩy kép" cho NATO: củng cố phòng thủ khu vực và chuẩn bị lực lượng dự bị tinh nhuệ cho các đồng minh, trong khi chi phí thực tế vẫn được kiểm soát thông qua các hợp đồng "tượng trưng".