Thêm SOHA trên Google
Tờ South China Morning Post (SCMP) ngày 2/9 đưa tin, các nhà phân tích cho rằng việc một công ty được Mỹ hậu thuẫn tiếp quản các mỏ dầu tại Venezuela (trong đó có những mỏ từng do các doanh nghiệp Trung Quốc quản lý) đã giáng một đòn mạnh vào những khoản vay thế chấp bằng dầu và mạng lưới thương mại sử dụng đồng nhân dân tệ của Bắc Kinh.
Nhà Trắng cho biết, thông qua công ty tư nhân North American Blue Energy Partners (NABEP), Mỹ đã giành được quyền tiếp cận các mỏ dầu có trữ lượng đã được kiểm chứng lên tới 65 tỷ thùng tại Venezuela (chiếm khoảng 1/5 tổng nguồn cung của quốc gia Mỹ Latin này), bao gồm cả những mỏ từng do các công ty Trung Quốc vận hành.
Một nhà máy lọc dầu thuộc công ty nhà nước Petroleos de Venezuela tại bang Anzoategui, Venezuela. Ảnh: AFP
"Việc phát triển dầu khí tại Venezuela trên thực tế đang bị Mỹ chi phối", giáo sư Cui Shoujun tại Trường Nghiên cứu Quốc tế thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc nhận định.
"Khả năng thu hồi nợ [của Trung Quốc] đã giảm sút", ông nói thêm.
Theo tổ chức nghiên cứu AidData (Mỹ), Venezuela là quốc gia nhận nhiều khoản vay được chính phủ Trung Quốc hậu thuẫn nhất tại Mỹ Latin, với tổng số tiền vay hơn 100 tỷ USD kể từ năm 2000. Phần lớn các khoản vay này được tiến hành dưới dạng vay thế chấp bằng dầu, yêu cầu chuyển dầu thô cho các bên mua thuộc sở hữu nhà nước Trung Quốc, trong khi doanh thu được chuyển vào một tài khoản do Bắc Kinh kiểm soát để thanh toán nợ.
Mặc dù dữ liệu chính thức còn hạn chế và Bắc Kinh đã gần như ngừng cấp các khoản vay mới trong những năm gần đây, nhưng dư nợ của Venezuela đối với Trung Quốc ước tính vẫn ở mức hơn 10 tỷ USD.
Việc thu hồi các khoản nợ này hiện ngày càng trở nên khó khăn hơn sau thỏa thuận dầu khí mới nhất giữa Mỹ và Venezuela được Nhà Trắng công bố chi tiết vào tối 31/8 (theo giờ Washington).
Chính phủ lâm thời Venezuela đã cấp quyền khai thác trong vòng 100 năm cho NABEP tại 17 mỏ dầu của nước này; trong đó, một số mỏ trước đây từng do các công ty Trung Quốc và Nga vận hành.
Thỏa thuận này trao cho Lầu Năm Góc quyền sở hữu 35% cổ phần tại công ty mẹ của NABEP, đồng thời cho phép Bộ Ngoại giao Mỹ quyền mua 20% lượng dầu thô khai thác được tại Venezuela với giá thành sản xuất, cùng quyền ưu tiên mua toàn bộ sản lượng còn lại.
Phó giáo sư Dylan Loh tại Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore) nhận định rằng thỏa thuận này là một "đòn giáng trực diện" vào các mạng lưới thương mại của Trung Quốc vốn không sử dụng đồng đô la Mỹ.
"Việc mất đi nguồn dầu thô giá rẻ từ Venezuela buộc Bắc Kinh phải tìm đến thị trường tự do, trong khi việc chuyển hoạt động mua bán dầu trở lại sử dụng đồng đô la Mỹ sẽ làm chững lại đà phát triển của 'petroyuan' tại Mỹ Latin", ông Loh nói.
Thuật ngữ "petroyuan" chỉ việc thanh toán các giao dịch dầu mỏ bằng đồng tiền Trung Quốc - nhân dân tệ. Trước đây, các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc – thường được gọi là "teapots" (ấm trà) – đã sử dụng các kênh thanh toán không dùng đô la Mỹ để mua dầu thô từ Venezuela - quốc gia chịu lệnh trừng phạt của Mỹ.
Giáo sư Loh cho biết, khi bị mất đi một nguồn cung dầu thô nặng quan trọng, các nhà máy lọc dầu độc lập này hiện đang đối mặt với tình trạng thu hẹp biên lợi nhuận.
Erica Downs - chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia (Mỹ) - cũng có cùng nhận định khi cho rằng việc Mỹ giành quyền kiểm soát hoạt động khai thác dầu tại Venezuela, cùng với tình hình căng thẳng liên quan đến Iran, "nhìn chung là tin xấu đối với các nhà máy lọc dầu độc lập; những cơ sở này trước đây từng dựa vào nguồn dầu thô giá rẻ từ cả hai quốc gia này cũng như từ Nga để gia tăng lợi nhuận".
Bà Downs nói thêm rằng trong số các doanh nghiệp nhà nước của Trung Quốc, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC) là đơn vị chịu ảnh hưởng lớn nhất do có liên doanh với "gã khổng lồ" năng lượng PDVSA của Venezuela – công ty chuyên khai thác dầu để trả nợ.
Ngày 1/9, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã lên tiếng về việc này, khẳng định rằng các quyền và lợi ích của nước này tại Venezuela cần phải được bảo vệ.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Venezuela sở hữu trữ lượng dầu đã được kiểm chứng lớn nhất thế giới, ước tính khoảng 303 tỷ thùng, tương đương khoảng 17% tổng trữ lượng toàn cầu.
Theo dữ liệu từ S&P Global, trong tháng 8, khoảng một nửa trong tổng số 1,1 triệu thùng dầu thô xuất khẩu mỗi ngày của Venezuela được chuyển đến Mỹ, phần còn lại được xuất sang các thị trường như Ấn Độ và vùng Caribe. Trong khi đó, Trung Quốc – quốc gia từng là khách hàng lớn nhất mua dầu thô của Venezuela – đã không nhập lô hàng nào trong vài tháng gần đây.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez. Ảnh: Reuters
Đẩy ảnh hưởng của Trung Quốc ra khỏi Mỹ Latin
Giáo sư Loh lưu ý rằng bên cạnh việc giúp Mỹ đảm bảo thêm nguồn cung dầu thô, động thái giành quyền kiểm soát này còn "có tác động đẩy ảnh hưởng của Trung Quốc và Nga ra khỏi Tây Bán cầu".
Washington coi động thái này là hành động "khẳng định lại Học thuyết Monroe" – một chính sách đối ngoại mang tên cựu Tổng thống Mỹ James Monroe, vốn nhằm mục đích thiết lập quyền lực của nước này trên toàn châu Mỹ.
Giáo sư Cui tại Đại học Nhân dân Trung Quốc nhận định rằng, giờ đây Trung Quốc có thể sẽ thận trọng hơn đối với các khoản đầu tư vào Mỹ Latin.
Còn chuyên gia Downs dự báo các công ty Trung Quốc (đặc biệt là trong các lĩnh vực năng lượng, khai khoáng và cơ sở hạ tầng) sẽ dè dặt hơn khi thực hiện các thương vụ tại khu vực này, nhất là trong ngắn hạn.
"Venezuela có thể sẽ trở thành một bài học cảnh tỉnh về những rủi ro khi nắm giữ 'vị thế' tại những khu vực mà chính quyền Trump đang nhắm tới", bà Downs nói.
