Thêm SOHA trên Google
Trên mâm ngũ quả ngày lễ, Tết hay những dịp thắp hương thông thường, nhiều gia đình Việt không quên lựa chọn những loại trái cây tươi ngon, hình thức đẹp mắt để dâng lên bàn thờ tổ tiên. Trong số đó, quả lê là loại quả khá quen thuộc, được ưa chuộng nhờ dáng tròn trịa, màu sắc nhã nhặn. Thế nhưng, tại Trung Quốc, một số người lại thường kiêng dùng lê làm lễ vật vì cho rằng tên gọi của loại quả này gợi đến sự chia lìa. Vậy tại sao cùng một loại quả lại có cách nhìn nhận khác nhau trong văn hóa thờ cúng của hai nước?
Vì sao người Trung Quốc thường kiêng dùng quả lê để thắp hương?
Trong văn hóa Trung Quốc, nhiều quan niệm dân gian gắn liền với cách phát âm của từ ngữ, đặc biệt là những từ đồng âm hoặc gần âm với ý nghĩa không may mắn. Quả lê cũng nằm trong số đó. Trong tiếng Trung, quả lê được gọi là “梨” (lí), có cách phát âm giống với chữ “离” (lí), mang nghĩa rời xa, chia lìa. Bởi vậy, một số người cho rằng dùng lê để dâng cúng tổ tiên, thần linh có thể gợi đến sự chia cách, không tốt cho ý nghĩa sum vầy, hòa thuận của gia đình. Đây cũng là lý do loại quả này đôi khi bị đưa vào danh sách những lễ vật nên tránh trong một số dịp cúng bái.
Quan niệm ấy còn xuất hiện trong đời sống thường ngày. Chẳng hạn, một số người Trung Quốc kiêng chia nhau ăn một quả lê vì cho rằng hành động này mang ý nghĩa chia lìa. Thay vào đó, họ có thể chọn những loại trái cây khác để tránh liên tưởng không mong muốn. Tuy nhiên, đây là quan niệm dân gian chứ không phải quy tắc bắt buộc trong văn hóa thờ cúng Trung Quốc. Mức độ kiêng kỵ còn tùy thuộc vào từng vùng miền, gia đình và hoàn cảnh cụ thể. Không phải người Trung Quốc nào cũng tránh dùng quả lê khi thắp hương hay trong những dịp đoàn tụ.
Vì sao quả lê vẫn là lễ vật phổ biến trên bàn thờ của nhỉều gia đình Việt?
Trái ngược với quan niệm trên, quả lê vẫn xuất hiện khá phổ biến trên mâm ngũ quả và mâm lễ của nhiều gia đình Việt. Với hình dáng tròn trịa, vỏ quả sáng đẹp, lê tạo cảm giác đầy đặn, tươi tắn, đồng thời dễ kết hợp cùng các loại trái cây khác để tạo nên mâm cúng hài hòa, đẹp mắt. Bên cạnh yếu tố hình thức, quả lê còn được ưa chuộng nhờ vị ngọt thanh, mọng nước, dễ ăn và tương đối dễ tìm mua tại các cửa hàng trái cây, siêu thị. Khi chọn lễ vật dâng cúng, nhiều gia đình Việt thường ưu tiên những loại quả tươi ngon, nguyên vẹn, có hình thức đẹp và phù hợp với điều kiện của gia đình. Vì vậy, lê trở thành một lựa chọn quen thuộc, nhất là khi cần bày biện mâm trái cây trong những dịp lễ, Tết hoặc ngày rằm, mùng Một.
Một điểm khác biệt là người Việt nhìn chung không quá phổ biến quan niệm kiêng quả lê dựa trên cách phát âm đồng âm như ở một số gia đình Trung Quốc. Phong tục thờ cúng tại Việt Nam cũng có những quan niệm riêng về việc chọn trái cây, nhưng không có một danh sách kiêng kỵ thống nhất áp dụng cho tất cả mọi nhà. Bởi vậy, nhiều gia đình vẫn thoải mái dùng lê để dâng cúng, miễn là trái cây tươi ngon, sạch sẽ và được chuẩn bị với sự thành kính.
Dù vậy, điều này không có nghĩa người Việt hoàn toàn không kiêng quả lê. Trên thực tế, vẫn có những gia đình tránh dâng loại quả này vì nghe theo quan niệm dân gian về ý nghĩa chia lìa, hoặc đơn giản là muốn cẩn trọng để cảm thấy yên tâm hơn khi thờ cúng. Với những gia đình coi trọng phong tục truyền thống, việc lựa chọn lễ vật đôi khi không chỉ dựa vào hình thức hay chất lượng trái cây mà còn phụ thuộc vào quan niệm đã được truyền lại qua nhiều thế hệ.
Vậy quả lê có nên dùng để dâng cúng không?
Thực tế, việc có nên dâng cúng quả lê hay không phụ thuộc vào quan niệm và phong tục của mỗi gia đình. Nếu nhà không kiêng kỵ, gia chủ hoàn toàn có thể chọn lê làm lễ vật bởi đây vẫn là loại trái cây tươi ngon, hình thức đẹp mắt. Ngược lại, nếu trong gia đình có người coi trọng quan niệm kiêng quả lê vì liên tưởng đến sự chia lìa, việc lựa chọn loại quả khác cũng là cách để mọi người cảm thấy yên tâm hơn. Suy cho cùng, không có quy định chung nào bắt buộc mọi gia đình Việt phải kiêng hoặc nhất định phải dùng quả lê khi thắp hương.
Với những ai còn phân vân, có thể ưu tiên một số loại quả thường được xem là mang ý nghĩa tốt lành trong văn hóa dân gian Việt Nam. Quả bưởi có hình dáng tròn đầy, thường gợi liên tưởng đến sự viên mãn, đủ đầy; quả cam, quýt với màu sắc tươi sáng được nhiều người yêu thích, gửi gắm mong muốn về may mắn và tài lộc; quả lựu tượng trưng cho sự sung túc, đông con nhiều cháu trong quan niệm truyền thống; còn quả phật thủ được nhiều gia đình lựa chọn bởi hình dáng đặc biệt, gắn với ý nghĩa che chở, bình an. Ngoài ra, quả chuối cũng thường xuất hiện trên mâm ngũ quả ở miền Bắc, mang ý nghĩa sum vầy, nâng đỡ và chở che theo cách lý giải dân gian.
Dù lựa chọn loại quả nào, gia chủ cũng nên ưu tiên trái cây tươi, nguyên vẹn, không dập nát, có hình thức sạch đẹp và phù hợp với phong tục gia đình. Những ý nghĩa may mắn kể trên chủ yếu xuất phát từ quan niệm văn hóa dân gian, không phải quy tắc bắt buộc. Nếu muốn tránh cảm giác băn khoăn như trường hợp quả lê, gia đình có thể chọn những loại quả quen thuộc, mang ý nghĩa tốt lành và được các thành viên đồng thuận. Điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành kính khi dâng cúng, thay vì quá lo lắng về việc chọn đúng hay sai một loại trái cây.
*Thông tin mang tính tham khảo, chiêm nghiệm
