Bài viết độc quyền: Tất cả về nhật thực toàn phần ngày 9/3/2016

LEO |

Bài viết độc quyền: Tất cả về nhật thực toàn phần ngày 9/3/2016
Bài viết độc quyền: Tất cả về nhật thực toàn phần ngày 9/3/2016

Nhật thực toàn phần là hiện tượng hiếm gặp, nhiều khi chúng ta chưa chắc đã có cơ hội quan sát 1 lần trong đời (tại Việt Nam, lần gần nhất là vào ngày 24/10/1995).

LTS: Đêm 8/3 rạng sáng 9/3 tới, những người yêu thiên văn trên thế giới sẽ lại có cơ hội chiêm ngưỡng hiện tượng kỳ thú: nhật thực toàn phần. Riêng với Việt Nam, đây là nhật thực thứ 6 (nhưng không "toàn phần") mà chúng ta có thể quan sát được trong thế kỉ 21.

Nhân sự kiện độc đáo này, anh Đặng Tuấn Duy, Chủ nhiệm CLB Thiên văn Nghiệp dư TP.HCM (HAAC) đã viết riêng cho chúng tôi một tài liệu công phu dài 3500 chữ. Xin trân trọng giới thiệu cùng độc giả.

Phần 1: Tổng quan về Nhật thực toàn phần ngày 9/3/2016

Vào sáng ngày 09/03/2016, một khu vực rộng lớn tại Châu Á Thái Bình Dương, bao gồm Indonesia- Malaysia- phần lớn Đông Nam Á và Australia sẽ quan sát được nhật thực một phần.

Trong khi đó, hiện tượng rất đáng chú ý - Nhật thực toàn phần sẽ chỉ được quan sát tại các khu vực nằm trong một dải hẹp (bề rộng thay đổi từ 94 km tới 155.1 km) bắt đầu từ Ấn Độ Dương (phía tây đảo Sumatra) lúc Mặt trời mọc.

Sau đó chủ yếu đi qua một số vùng trên lãnh thổ của Indonesia rồi tiếp tục vượt ra ngoài Thái Bình Dương trước khi kết thúc ở khu vực phía bắc Thái Bình Dương (phía bắc đảo Hawaii).

Nhật thực cực đại (greatest eclipse) diễn ra theo dự đoán của NASA vào lúc 01:57:12 UT (tức 8:57:12 AM giờ Việt Nam).

Pha toàn phần cực đại (greatest duration) diễn ra vào lúc 1:56:52 UT, tức 8:56:52 giờ Việt Nam.

Lưu ý, pha toàn phần (totality duration: tức là khoảng thời gian Mặt trăng che khuất hoàn toàn Mặt trời) dài hay ngắn còn tùy thuộc vào địa điểm quan sát.

Vào khoảng gần 2 phút ở những khu vực phía đông của Indonesia cho tới cực đại 4 phút 9 giây tại Micronesia’s Woleai Atoll lúc 1:56:52 UT.

Indonesia, Malaysia, Phillipines và Papua New Guinea sẽ quan sát được nhật thực một phần có độ che phủ lớn hơn 50%.

Trong khi đó Cambodia, Thailand, Myanmar, Trung Quốc, Nhật Bản, Australia và Việt Nam đa phần sẽ quan sát được nhật thực một phần với độ che phủ nhỏ hơn hay lân cận 50%.


Nhật thực một phần ngày 26/01/2009 tại Việt Nam- ảnh HAAC

Nhật thực một phần ngày 26/01/2009 tại Việt Nam- ảnh HAAC

Dải toàn phần sẽ đi qua các thành phố/khu vực của Indonesia như Palembang ở phía Nam đảo Sumatra, Tanjung Pandan (Sumatra); Palangkaraya, Balikpapan (Kalimantan); Palu (Central Sulawesi); Ternate (North Maluku) và Sofifi (Papua).

Nhật thực toàn phần là một hiện tượng hiếm gặp, theo ước tính nhiều khi chúng ta chưa chắc đã có cơ hội quan sát một lần trong đời (tại Việt Nam, đã diễn ra nhật thực toàn phần lần gần nhất ngày 24/10/1995).

Do Việt Nam nằm ngoài dải quan sát toàn phần lần này, và Indonesia là nơi có điều kiện quan sát tốt nhất, hãy ghé thăm các thành phố kể trên để chiêm ngưỡng hiện tượng rất đáng chú ý này.


Nhật thực toàn phần và diễn biến

Nhật thực toàn phần và diễn biến

Nhật thực là gì?

Hiện tượng nhật thực xảy ra khi Mặt trăng đi qua giữa Trái đất và Mặt trời, lúc này khi nhìn từ Trái đất, dường như Mặt trăng che khuất một phần hay toàn bộ Mặt trời.

Nhật thực hình khuyên xảy ra hàng năm khi trái đất ở vị trí gần nhất so với mặt trời và mặt trăng ở vị trí xa nhất so với địa cầu.

Do đó Mặt trăng không đủ lớn để che khuất toàn bộ Mặt trời và hai vùng nửa tối tạo ra bởi Mặt trăng sẽ mở rộng hơn so với khi nhật thực toàn phần, đồng thời xen phủ nhau tạo thành một vùng gọi là vùng bóng tối giả.

Cư dân những vùng trên trái đất bị vùng bóng tối giả này quét qua sẽ quan sát được nhật thực hình khuyên, còn trong vùng nửa tối sẽ quan sát được nhật thực một phần.


So sánh giữa nhật thực toàn phần (trái) và nhật thực hình khuyên (phải). Nếu đứng trong vùng bóng tối (a), vùng bóng tối giả (b) và vùng bóng nửa tối (c) thì sẽ quan sát được tương ứng nhật thực toàn phần, hình khuyên và một phần. Đồ họa: HAAC.

So sánh giữa nhật thực toàn phần (trái) và nhật thực hình khuyên (phải). Nếu đứng trong vùng bóng tối (a), vùng bóng tối giả (b) và vùng bóng nửa tối (c) thì sẽ quan sát được tương ứng nhật thực toàn phần, hình khuyên và một phần. Đồ họa: HAAC.


Hình ảnh mô phỏng quỹ đạo của Mặt trăng khi diễn ra nhật thực, vùng bóng tối và vùng nửa tối tạo ra bởi Mặt trăng

Hình ảnh mô phỏng quỹ đạo của Mặt trăng khi diễn ra nhật thực, vùng bóng tối và vùng nửa tối tạo ra bởi Mặt trăng


Bức ảnh minh họa dải toàn phần (path of totality) màu đỏ, vùng tối (umbra) là vòng tròn màu đen, vùng nửa tối (penumbra) là các vòng tròn đồng tâm màu tối.

Bức ảnh minh họa dải toàn phần (path of totality) màu đỏ, vùng tối (umbra) là vòng tròn màu đen, vùng nửa tối (penumbra) là các vòng tròn đồng tâm màu tối.

​Bức ảnh trên cho thấy, các thành phố/khu vực như Palembang ở phía Nam đảo Sumatra, Tanjung Pandan (Sumatra); Palangkaraya, Balikpapan (Kalimantan); Palu, Ternate và Sofifi, nằm trên dải màu đỏ nên quan sát được nhật thực toàn phần.

Việt Nam chúng ta chỉ nằm trong vùng nửa tối nên quan sát được nhật thực một phần mà thôi, càng xa dải toàn phần màu đỏ thì mức độ che phủ càng nhỏ dần.

Clip mô phỏng trực quan về nhật thực, đường di chuyển và độ che phủ:

Clip mô phỏng độ che phủ của Nhật thực toàn phần trên Thái Bình Dương

Clip mô phỏng đường di chuyển của Nhật thực toàn phần

Quan sát nhật thực tại Việt Nam: Toàn bộ tiến trình nhật thực, và vị trí đạt nhật thực cực đại - Greatest Eclipse. Credit: NASA’s GSFC


Toàn bộ tiến trình nhật thực, và vị trí đạt nhật thực cực đại- Greatest Eclipse. Credit: NASA’s GSFC

Toàn bộ tiến trình nhật thực, và vị trí đạt nhật thực cực đại- Greatest Eclipse. Credit: NASA’s GSFC

Tất cả các tỉnh thành tại Việt Nam đều có thể quan sát được lần nhật thực này, tuy nhiên chúng ta chỉ quan sát được nhật thực một phần mà thôi.

Tại Việt Nam, khu vực quan sát được nhật thực lý tưởng nhất là các tỉnh thành phía Nam- càng đi lên phía bắc độ che phủ cực đại sẽ giảm dần;

Cà Mau là địa phương quan sát nhật thực có độ che phủ cực đại lớn nhất (tại Thành phố Cà Mau là 57.6%), Thành phố Hồ Chí Minh (52.2%), Đà Nẵng (36.2%), trong khi tại Hà Nội chỉ còn (22.3%).

Chúng ta có thể bắt đầu quan sát nhật thực không lâu sau khi Mặt trời mọc.

Vào ngày 09/03/2016 tới đây, thời điểm nhật thực đạt cực đại diễn ra là vào buổi sáng sớm lúc 7:30AM, khi Mặt trời mọc chưa đủ cao; do vậy thời tiết đóng vai trò hết sức quan trọng.

Người quan sát cần tìm các khu vực có góc quan sát về hướng đông thật trống (tránh bị đồi núi, cây cối, nhà cao tầng che khuất), và hy vọng rằng trời sẽ ít mây tại nơi quan sát.

Xem Phần 2: Hiệu ứng Nhẫn kim cương trong Nhật thực toàn phần là gì?, TẠI ĐÂY

Xem Phần 3: Xem nhật thực toàn phần 9/3: Để không "mù mắt" hãy nhớ điều này! [Độc quyền], TẠI ĐÂY

theo Trí Thức Trẻ

Đọc thêm về:

    Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email khampha@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ

    TIN NỔI BẬT SOHA

      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2019 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980