Dân đụng độ DN hút cát, chính phủ Campuchia lên tiếng: Bộ trưởng nêu 5 mục đích, nhắc tên kênh đào Funan

Tờ Phnom Penh Post ngày 17/7 đưa tin, Bộ trưởng Bộ Mỏ và Năng lượng Campuchia Keo Rottanak vừa lên tiếng bảo vệ hoạt động khai thác cát được pháp luật nước này cho phép, khẳng định đây là hoạt động thiết yếu đối với giao thông đường thủy, an ninh năng lượng và phát triển cơ sở hạ tầng của Campuchia, đồng thời thừa nhận những lo ngại của công chúng nước này về tác động tiềm tàng của hoạt động khai thác cát đối với bờ sông, nghề cá và cộng đồng dân cư.

Việc ông Rottanak lên tiếng diễn ra sau cuộc tranh luận gay gắt trong dư luận Campuchia về một vụ đụng độ bạo lực gần đây giữa ngư dân và một doanh nghiệp đang tiến hành khai thác cát gần làng Phum Thmei thuộc huyện Peam Ro, tỉnh Prey Veng của nước này.

Bộ trưởng Bộ Mỏ và Năng lượng Campuchia cho biết chính phủ nước này không tìm cách bác bỏ những lời chỉ trích của công chúng hay xác định ai thắng ai thua trong cuộc tranh chấp, đồng thời lưu ý rằng những công dân bày tỏ lo ngại đều xuất phát từ mong muốn chung là bảo vệ đất nước Campuchia và đảm bảo sự phát triển mang lại lợi ích cho cộng đồng địa phương.

“Những lo ngại do công chúng nêu ra là những lo ngại chính đáng mà Bộ [Mỏ và Năng lượng Campuchia] và các cơ quan liên quan cần tiếp tục xem xét”, ông nói.

Tuy nhiên, ông Rottanak nhấn mạnh rằng việc khai thác cát được cấp phép đúng quy định và quản lý kỹ thuật bài bản không nên được đánh đồng với việc khai thác cát bất hợp pháp hoặc không được kiểm soát.

Theo lời Bộ trưởng Bộ Mỏ và Năng lượng Campuchia, chính phủ nước này cho phép khai thác cát vì 5 mục đích chính: duy trì các tuyến đường thủy có thể lưu thông bình thường, giảm nguy cơ lũ lụt và sạt lở bờ sông, hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng mới và giữ giá vật liệu xây dựng ở mức hợp lý, loại bỏ bom mìn chưa nổ từ thời chiến và tạo nguồn thu thuế cho nhà nước.

Duy trì các tuyến đường thủy

Ông Rottanak cho biết mục đích đầu tiên và quan trọng nhất là mở và duy trì các tuyến đường thủy nội địa dọc theo sông Mekong, hồ Tonle Sap và các tuyến đường thủy chính khác.

Ông lưu ý rằng Campuchia vẫn chưa khai thác hết tiềm năng kinh tế của vận tải đường thủy, mặc dù vận chuyển số lượng lớn hàng hóa bằng đường thủy rẻ hơn đáng kể so với chỉ dựa vào đường bộ, đường sắt hoặc vận tải hàng không.

Việc cải thiện đường thủy sẽ cho phép các sản phẩm nông nghiệp và các hàng hóa khác của Campuchia được vận chuyển cạnh tranh hơn đến thị trường trong nước và quốc tế, đặc biệt là khi kênh đào Funan Techo đi vào hoạt động và kết nối hệ thống sông Mekong và Bassac với bờ biển tỉnh Kampot.

Ông Rottanak cho biết chính phủ Campuchia dự kiến các tàu hàng từ 5.000 đến 6.000 tấn sẽ sử dụng tuyến đường thủy này trong mùa khô. Những tàu như vậy sẽ cần luồng tàu có độ sâu ít nhất 8 mét, nhưng hiện tại, nhiều đoạn sông Mekong đang thiếu độ sâu cần thiết trong suốt mùa khô.

Ông cho biết thêm, điều kiện giao thông đường thủy trên sông Tonle Sap thậm chí còn hạn chế hơn, nơi các tàu thuyền vào mùa khô thường chỉ được phép chở từ 1.000 đến 1.500 tấn và phải di chuyển trong các luồng hẹp.

Bộ trưởng Bộ Mỏ và Năng lượng Campuchia nhấn mạnh rằng việc khai thác cát có giấy phép chỉ được diễn ra ở giữa sông hoặc xung quanh các bãi trầm tích, chứ không phải ngay sát bờ sông.

“Việc hút cát sát bờ sông là hoàn toàn không được phép”, ông khẳng định.

Ông Rottanak nói thêm rằng việc nạo vét cát ở những vị trí chiến lược có thể giúp điều hướng dòng chảy của nước ra khỏi vị trí bờ sông dễ bị tổn hại và ngăn chặn trầm tích làm tắc nghẽn các tuyến đường thủy chính.

Ông cũng lập luận rằng việc hút cát có chọn lọc có thể làm giảm lũ lụt bằng cách tăng khả năng vận chuyển nước của các con sông và suối.

Ông lấy dẫn chứng tỉnh là tỉnh Pursat của Campuchia, nơi phù sa đã khiến một số đoạn sông Pursat bị cạn. Việc nạo vét lòng sông chính, thay vì các khu vực gần bờ, có thể giúp sông hấp thụ nhiều nước hơn từ dãy núi Cardamom và giảm nguy cơ lũ lụt.

Thúc đẩy kinh tế, năng lượng

Mục đích chính thứ hai của việc hút cát là để bảo vệ cơ sở hạ tầng hiện có và hỗ trợ các dự án quốc gia mới của Campuchia, bao gồm cảng biển, đường sá và các cơ sở năng lượng.

Ông Rottanak cho biết các kênh đào phải được nạo vét để nhiên liệu và các vật tư khác có thể đến được các nhà máy điện, bao gồm cả nhà máy 400MW ở huyện Lvea Aem, tỉnh Kandal.

Ông cảnh báo rằng nếu không có luồng hàng hải vừa được nạo vét, các tàu chở nhiên liệu sẽ không thể đến được nhà máy điện, có khả năng buộc nhà máy phải tạm ngừng hoạt động vào thời điểm Campuchia đang phải đối mặt với áp lực từ sự gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu.

“Nếu luồng tàu không được nạo vét để tàu thuyền có thể ra vào, chúng ta sẽ phải đối mặt với tình trạng thiếu điện”, ông Rottanak nói.

Theo Bộ trưởng Bộ Mỏ và Năng lượng Campuchia, việc nạo vét tương tự sẽ cần thiết để đảm bảo khả năng tiếp cận quanh năm cho các tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng đến một nhà máy điện chạy bằng khí tự nhiên hóa lỏng dự kiến được xây dựng tại tỉnh Koh Kong.

Cung cấp cát xây dựng với giá cả phải chăng

Ông Rottanak lập luận rằng lệnh cấm hoàn toàn việc khai thác cát xung quanh Phnom Penh sẽ buộc các nhà thầu xây dựng phải vận chuyển cát từ các tỉnh xa xôi như Pursat, làm tăng mạnh chi phí vận chuyển và xây dựng.

Chi phí cao hơn cuối cùng sẽ do các hộ gia đình xây nhà cũng như các công ty đầu tư vào nhà máy và các dự án khác gánh chịu.

“Chính phủ [Campuchia] muốn giữ giá đá và cát vẫn ở mức phải chăng để người dân có thể xây nhà và các nhà đầu tư có thể xây dựng nhà máy với chi phí hợp lý”, ông nói.

Xử lý vật liệu nổ chưa nổ dưới nước

Bộ trưởng Rottanak xác định việc loại bỏ chất nổ thời chiến là mục đích thứ tư của việc nạo vét lòng sông.

Ông cho biết, hàng thập kỷ xung đột đã để lại bom đạn và tàu chiến bị chìm trên các sông hồ của Campuchia, đặc biệt là trong các cuộc giao tranh vào những năm 1970.

Chính phủ nước này đã ủy quyền cho Trung tâm Hành động Rà phá Bom mìn Campuchia tiến hành nạo vét và tìm kiếm dưới nước các vật liệu nổ chưa phát nổ trong các tuyến đường thủy.

Ông Rottanak nói thêm rằng, với tư cách là một quốc gia có chủ quyền, Campuchia có trách nhiệm đảm bảo sự thuận tiện và an toàn cho tàu chở hàng và du khách quốc tế trên các tuyến đường thủy của nước này.

Góp phần thu thuế

Mục đích cuối cùng là tạo ra nguồn thu từ tiền thuế và phí hải quan cho ngân sách quốc gia của Campuchia.

Bộ trưởng Bộ Mỏ và Năng lượng Campuchia Rottanak cho biết nguồn thu từ việc khai thác cát hợp pháp được sử dụng cùng với các nguồn thu khác của nhà nước Campuchia để đầu tư cho trường học, chăm sóc sức khỏe, thuốc men, đường sá và các cơ sở hạ tầng công cộng khác.

Ông Rottanak cũng khẳng định rằng các doanh nghiệp thực hiện việc hút cát được phép bán cát và phải nộp khoản thuế tương ứng cho nhà nước Campuchia.