Tờ Bangkok Post mới đây đưa tin, khi chiến dịch tranh cử tại Thái Lan ngày càng gay cấn, chủ đề tái cấu trúc đã trở thành một điệp khúc phổ biến trong toàn bộ các phe phái chính trị của nước này, được quảng bá như một công cụ để vực dậy nền kinh tế Thái Lan vốn đang gặp khó khăn trong việc tăng trưởng trong những thập kỷ gần đây.
Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vẫn là một công cụ quan trọng, tuy nhiên tiến độ bị hạn chế. Quyền Bộ trưởng Tài chính Thái Lan Ekniti Nitithanprapas lưu ý rằng các dự án đầu tư lớn trị giá hơn 480 tỷ baht (tương đương gần 15,5 tỷ USD) vẫn đang bị tạm dừng hoặc trì hoãn do các rào cản về quy định và thủ tục cấp phép.
Tình hình này cho thấy những thách thức mà nền kinh tế Thái Lan đang phải đối mặt trong quá trình phục hồi. Để khôi phục tăng trưởng về mức tiềm năng 4-5%, sau khi bị đình trệ ở mức 1,5% vào năm ngoái, quốc gia này cần tăng thu hút đầu tư nước ngoài từ mức 23% lên 40% GDP.
Áp lực đang gia tăng đối với Thái Lan khi các nền kinh tế mới nổi ở Đông Nam Á bắt đầu bắt kịp. Theo Văn phòng Thống kê Quốc gia Thái Lan, Việt Nam đã ghi nhận tăng trưởng GDP 8,02% vào năm ngoái.
Lượng du khách nước ngoài đến Việt Nam vào năm 2025 đã tăng 20,4%, đạt 21 triệu lượt khách, trái ngược hoàn toàn với sự sụt giảm 7,2% của Thái Lan. Việt Nam đã vượt qua Thái Lan về lượng du khách Trung Quốc, khi đón 5,28 triệu lượt khách so với 4,47 triệu lượt khách từ Trung Quốc đại lục đến Thái Lan.
Các tàu chở container cập cảng nước sâu Laem Chabang ở tỉnh Chonburi, Thái Lan. Ảnh: Bangkok Post
Thiếu sự chuẩn bị
Aat Pisanwanich - học giả và nhà phân tích độc lập về kinh tế quốc tế người Thái Lan - cho biết đầu tư vào Thái Lan còn thiếu hụt vì kỹ năng lao động không đáp ứng được nhu cầu của các ngành công nghiệp hiện đại, trong khi các chính sách của chính phủ thiếu tính liên tục và lực lượng lao động Thái Lan già hơn so với Việt Nam.
Học sinh Việt Nam đạt điểm cao hơn học sinh Thái Lan trong các môn khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM), và Việt Nam có số lượng cử nhân STEM nhiều hơn Thái Lan. Do đó, Việt Nam có nguồn nhân lực tốt hơn để hỗ trợ các ngành công nghiệp hiện đại.
Chuyên gia Aat cho biết, chính sách xúc tiến đầu tư của Việt Nam cũng rất nhất quán. Kể từ khi mở cửa đất nước theo chính sách đổi mới kinh tế năm 1986, Việt Nam đã nâng cấp sự phát triển quốc gia, chuẩn bị nguồn nhân lực tiếp thu công nghệ hiện đại và thúc đẩy đổi mới sáng tạo mạnh mẽ hơn.
Ông cho biết, quá trình nâng cấp công nghiệp của Việt Nam đã vượt trội so với Thái Lan, bằng chứng là quyết định của tập đoàn công nghệ Nvidia (Mỹ) thành lập trung tâm nghiên cứu trí tuệ nhân tạo (AI) và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.
Trung tâm này được thiết kế để trở thành một trung tâm thiết kế AI chuyên biệt đáp ứng nhu cầu của các lĩnh vực khác nhau, bởi Nvidia nhận thấy Việt Nam có nguồn nhân lực sẵn sàng hỗ trợ các ngành công nghiệp hiện đại.
Ông Aat cho biết, Thái Lan đang thúc đẩy đầu tư vào trung tâm dữ liệu, trong khi Việt Nam đã có những tiến bộ trong lĩnh vực dữ liệu lớn, khiến Thái Lan chỉ có thể là một quốc gia sử dụng phần mềm hoặc chương trình AI do các nước khác phát triển, chỉ tập trung vào xây dựng nền kinh tế số thông qua thương mại điện tử và công nghệ tài chính.
Ngoài nguồn lao động có tay nghề cao và chính sách ổn định, Việt Nam còn có lợi thế hơn Thái Lan nhờ Hiệp định thương mại tự do (FTA) với EU và vị trí địa lý gần Trung Quốc. Điều này khiến Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn cho các ngành công nghiệp.
Hơn nữa, chi phí sản xuất năng lượng và nhân công của Việt Nam trung bình thấp hơn 20-30% so với Thái Lan.
"Nếu Thái Lan muốn thu hút đầu tư nước ngoài, nước này phải xác định rõ ràng loại hình trung tâm đầu tư toàn cầu mà mình hướng tới, chẳng hạn như trong ngành công nghiệp xe điện," ông Aat nói.
Chuyên gia này cho biết, mặc dù Thái Lan đã là một cơ sở sản xuất xe sử dụng động cơ đốt trong, nước này cần nâng cao kỹ năng của lực lượng lao động để hỗ trợ sản xuất xe điện và đảm bảo năng lực lao động phù hợp với các ngành công nghiệp mục tiêu của đất nước.
Thị trường xuất khẩu của Thái Lan cũng thiếu sự đa dạng, và quốc gia này phụ thuộc rất nhiều vào nhập khẩu năng lượng từ Trung Đông, tạo ra những điểm yếu nếu căng thẳng địa chính trị leo thang.
Ông Aat cho rằng, nếu chính phủ mới của Thái Lan lại là một chính phủ liên minh, việc thực thi chính sách có thể bị hạn chế và thiếu hiệu quả.
Công nhân may quần áo tại một nhà máy ở tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam. Ảnh: AFP
Nhà đầu tư nước ngoài do dự
Apichit Prasoprat - Phó chủ tịch Liên đoàn Công nghiệp Thái Lan (FTI), cho biết sẽ rất khó để Thái Lan lấy lại vinh quang trong quá khứ khi nền kinh tế được thúc đẩy bởi đầu tư vì các yếu tố chính trị và kinh tế đang cản trở sự mở rộng kinh doanh tại nước này.
Cục Đầu tư Thái Lan báo cáo số lượng đơn xin tham gia các chương trình ưu đãi đầu tư tăng mạnh trong 9 tháng đầu năm ngoái, chủ yếu là do các dự án đầu tư nước ngoài quy mô lớn. Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư nước ngoài tiềm năng khác vẫn còn do dự khi đầu tư vào Thái Lan.
"Một lý do chính là nền chính trị của chúng ta [Thái Lan] không ổn định", ông Apichit nói.
Trong hai năm qua, Thái Lan đã được lãnh đạo bởi ba thủ tướng, tạo ra tác động tâm lý lên môi trường đầu tư, đặc biệt là đối với các doanh nhân nước ngoài chưa từng rót vốn vào Thái Lan, ông cho biết.
"Họ chỉ đơn giản là hoãn kế hoạch đầu tư của mình," ông Apichit nói.
Việc đồng baht tăng giá, khiến các sản phẩm của Thái Lan trở nên đắt đỏ hơn so với các đối thủ như Việt Nam và Indonesia, cũng đã giáng một đòn mạnh vào đầu tư.
Phó chủ tịch FTI cho biết các nhà đầu tư nước ngoài đang tìm kiếm cơ sở xuất khẩu thường ngại đầu tư vào Thái Lan vì lo ngại về lợi nhuận.
"Hiện vẫn chưa rõ lý do tại sao đồng baht tiếp tục mạnh lên so với đồng đô la Mỹ. Nhiều người nước ngoài lo ngại về điều này, nói rằng họ chưa thấy chính phủ [Thái Lan] có biện pháp cụ thể nào để giải quyết vấn đề", ông Apichit nói.
Theo FTI, Thái Lan có 30.000 nhà xuất khẩu, so với 100.000 nhà xuất khẩu tại Việt Nam.
"Nước ta [Thái Lan] không có nhà xuất khẩu mới nào, điều này làm dấy lên nghi ngờ về việc liệu các ưu đãi đầu tư và các biện pháp hỗ trợ xuất khẩu của chính phủ có đủ so với các nước láng giềng hay không", ông Apichit nói.
Phó chủ tịch FTI cho biết, hiện cũng có nhiều luật và quy định lỗi thời gây cản trở hoạt động kinh doanh tại Thái Lan.
"FTI và Ủy ban Thường trực Liên hợp về Thương mại, Công nghiệp và Ngân hàng đã kêu gọi chính phủ [Thái Lan] thay đổi hoặc bãi bỏ các luật này từ lâu, nhưng vấn đề vẫn còn tồn tại", ông nói thêm.
Trong khi đó, Visit Limlurcha - Phó chủ tịch Phòng Thương mại Thái Lan - cho rằng Thái Lan nên cố gắng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào các ngành công nghiệp mới nổi mà các công ty trong nước không thể hoạt động hoặc có thể gặp khó khăn trong việc thâm nhập thị trường.
Ông Visit cho biết: "Những yếu tố quan trọng cần xem xét khi thu hút FDI bao gồm lợi ích cho quốc gia như tạo việc làm, phát triển địa phương và sử dụng nguyên vật liệu địa phương cũng như các thành phần quan trọng trong chuỗi cung ứng."
Theo ông Visit, ngành công nghiệp thực phẩm trong tương lai cũng là một cơ hội đầy hứa hẹn cho FDI vì Thái Lan hiện nhập khẩu hơn 80% nguyên liệu cần thiết cho sản xuất thực phẩm trong tương lai.
"Ngành thực phẩm chức năng cần đầu tư trực tiếp nước ngoài. Họ có thể sử dụng và gia tăng giá trị cho nguyên liệu thô của chúng ta [Thái Lan], đặc biệt là các sản phẩm nông nghiệp", ông nói.
Những chiếc ô đầy màu sắc trên bãi biển Phuket, Thái Lan. Ảnh: Reuters
Thiếu tầm nhìn
Sisdivachr Cheewarattanaporn - Chủ tịch Hội đồng cố vấn của Hiệp hội các đại lý du lịch Thái Lan (ATTA) - cho biết Thái Lan đang tụt hậu so với các điểm đến khác như Trung Quốc và Việt Nam, những quốc gia liên tục phát triển các điểm tham quan mới để thu hút du khách.
Ông cho biết du khách đã khá quen thuộc với các điểm tham quan của Thái Lan, đặc biệt là các công viên tự nhiên, bãi biển và đền chùa.
Ông Sisdivachr nói: "Sẽ là một sai lầm nếu tin rằng du khách nước ngoài sẽ tiếp tục quay lại Thái Lan nếu chúng ta không nâng cấp cơ sở hạ tầng."
Ông Sisdivachr cho biết, các nhà điều hành du lịch từ lâu đã kêu gọi chính phủ Thái Lan xây dựng và cải thiện các điểm tham quan nhân tạo, nhưng tình trạng bất ổn chính trị kéo dài đã dẫn đến các chính sách không nhất quán. Chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các điểm tham quan mới, đặc biệt là các dự án lớn có thể cần đến nguồn vốn đầu tư nước ngoài khổng lồ. Những dự án như vậy có thể tạo ra những điểm thu hút du khách mới cho Thái Lan, giúp tăng doanh thu và lượng du khách.
Ông Sisdivachr cho rằng Thái Lan cần cân bằng giữa thế mạnh của các điểm tham quan tự nhiên và việc phát triển các địa danh mới cũng như các công trình nhân tạo, đồng thời ban hành các biện pháp thích hợp để đảm bảo an toàn du lịch.