Cảnh báo từ thảm họa Bùm Bum

“Rẻ rúng” nghệ thuật

Hoàn cảnh ra đời của vở Tiếng trống Mê Linh không còn là bí mật. Từ bản ca kịch Trưng Vương của soạn giả Việt Dung, soạn giả Vĩnh Điền hợp tác với soạn giả Nguyễn Phương và Viễn Châu đã chuyển thể thành cải lương, với tên mới là Tiếng trống Mê Linh . Ngay từ lần công diễn đầu tiên, vào dịp Tết năm 1977, “đứa con tinh thần” của Vĩnh Điền, Nguyễn Phương, Viễn Châu đã chinh phục khán giả.

Nhắc đến Tiếng trống Mê Linh là nhắc đến người được mệnh danh “nữ hoàng sân khấu”, “huyền thoại trăm năm có một” Thanh Nga. Trong cuộc đời ngắn ngủi, bà kịp ghi dấu ấn trong nhiều vai diễn nhưng đỉnh cao là vai Trưng Trắc trong Tiếng trống Mê Linh . Nhiều khán giả yêu cải lương còn thuộc lòng biệt khúc Trưng Trắc ( Thanh Nga đóng), tiễn đưa chồng, Thi Sách (Thanh Sang đóng): “ Trong giây phút chia tay, tim nguyện ghi lời thề. Tuy xa nhau muôn dặm dài, như có nhau kề vai trong chinh chiến, dẫu muôn đắng cay chi sờn. Bầu trời Nam u tối, quân thù gieo bạo tàn. Ta vui riêng đâu đành lòng, đem máu xương cùng muôn dân son sắt, nhớ nhau chớ quên câu thề… ”.

Nhiều nghệ sĩ cải lương nổi tiếng đã thử sức với vai Trưng Trắc như NSND Thanh Ngân, NSND Quế Trân, NSƯT Phượng Hằng, NSƯT Cẩm Tiên… Một người không được đào tạo bài bản như Bùm Bum lại dám nhận vai Trưng Trắc và cũng chỉ dành vỏn vẹn 6 ngày tập luyện. Cô bị dư luận phản ứng gắt, thậm chí bị coi là “thảm họa” khi đóng Trưng Trắc, không có gì bất ngờ.

NSND Trọng Bình, Trưởng phòng Nghệ thuật, Nhà hát Sân khấu Nghệ thuật Truyền thống quốc gia Việt Nam nhận xét: “Ngay từ vấn đề phục trang của nhân vật Trưng Trắc do Bùm Bum đóng, đã phản cảm. Ngày trước, các nghệ sĩ chít khăn tang thường quàng qua vai. Họ nâng khăn lên để tế chồng, chứ không chít khăn tang kiểu Bùm Bum”. Ồn ào này khiến ông cảm thấy nghệ thuật truyền thống đang bị ứng xử dễ dãi. “Muốn thành nghệ sĩ cải lương chuyên nghiệp phải được đào tạo bài bản, từ cách ca, cách diễn, cách phát âm, nhả chữ… Đừng tưởng không học vẫn diễn được cải lương”, ông nói.

Khi nhận vai diễn mới các nghệ sĩ chuyên nghiệp vẫn dành nhiều thời gian để nghiên cứu kịch bản, nghiên cứu hoàn cảnh ra đời của vở kịch, nghiên cứu vai diễn. “Sau quá trình nghiên cứu diễn viên mới lên sàn tập, lại được sự nắn nót của đạo diễn, rồi sự kiểm duyệt của các cấp, bắt đầu từ cấp đơn vị. Không thể dễ dãi chuẩn bị 6 ngày đã dám lên sân khấu, đã ảo tưởng mình là nghệ sĩ. Nghệ thuật truyền thống không rẻ mạt như thế”, ông bất bình.

Trên mạng xã hội, nhiều khán giả bày tỏ nỗi bất bình ở phần ca, phần diễn của Bùm Bum trong vai Trưng Trắc. Một số khán giả thắc mắc phần phục trang của Bùm Bum trong vai diễn này: “Cô ấy đội cái gì trên đầu thế?”. Một khán giả lên tiếng: “Nếu tôn trọng khán giả và thực sự yêu nghề thì trước hết phải có năng khiếu và khổ luyện”.

Được biết, Bùm Bum đóng vai Trưng Trắc trong trích đoạn Mê Linh biệt khúc , vở Tiếng trống Mê Linh , ở chương trình Tự tình phương Nam 4 diễn ra tại rạp Hồng Liên (TPHCM), nhân dịp 8/3 vừa qua. Chương trình có bán vé với các hạng vé từ 400.000, 500.000 đến 600.000 đồng/vé xem trực tiếp, 300.000 đồng/vé xem livestream Facebook. Điều đáng nói, Mê Linh biệt khúc là tiết mục “diễn chui”, không nằm trong danh mục được chấp thuận biểu diễn.

“Dựa hơi”, “lấn sân” và hệ lụy

Nhiều vấn đề được đặt ra quanh “thảm họa” Bùm Bum, chẳng hạn: quy trình kiểm duyệt nội dung, chất lượng biểu diễn? Tại sao lại có chuyện “lọt lưới” để được “diễn chui”? Nhưng vấn đề trăn trở là cuộc “lấn sân” của nhiều người nổi tiếng không có chuyên môn vào các lĩnh vực của nghệ thuật.

Không phải đến bây giờ, khi mạng xã hội bùng nổ, mới có chuyện người nổi tiếng lấn sân đóng phim, ca hát. Trước đây, từng có chân dài Phi Thanh Vân lấn sân ca hát và bị nhận xét “thảm họa âm nhạc”. Trào lưu người đẹp hát cũng nhanh chóng thoái trào. Bùm Bum khác ở chỗ, cô “tấn công” cải lương, đảm nhận một vai diễn thuộc hàng kinh điển. Làm nghệ thuật trước hết phải có lòng tự trọng. Nếu được giao vai diễn quá sức, Bùm Bum có quyền từ chối. Cô có gì tự tin khi nhận vai Trưng Trắc?

Khi ồn ào nổ ra, nhiều khán giả đặt câu hỏi: Là con gái của nghệ sĩ cải lương Tiểu Linh, cháu gái của cố nghệ sĩ Vũ Linh nên Bùm Bum có quyền lên sân khấu và “diễn bừa” ? Sinh ra trong gia đình làm nghệ thuật chắc gì đã có năng khiếu và đam mê? Được biết mặt, biết biệt danh qua những màn livestream bán hàng đã tự coi mình là nghệ sĩ, đã dám đảm đương vai diễn tạo nên tượng đài sân khấu.

NSND Trọng Bình đánh giá: “Dù chỉ xem Bùm Bum diễn một đoạn ngắn trên video, tôi thấy một số bạn trẻ hiện nay mắc bệnh tự huyễn hoặc bản thân. Chỉ 6 ngày luyện tập “gánh” một vai diễn lịch sử, không tự huyễn hoặc thì ai dám làm?”. Ông cho rằng, ngay cả với người có tài năng cũng vẫn cứ phải qua đào tạo. Bởi nghệ thuật sân khấu cải lương là nghệ thuật sân khấu tổng hợp, kết hợp cả ca và diễn. “Ngoài lòng bản, cải lương còn vay mượn dân ca, bài chòi, những điệu lý, điệu hò sông nước. Cho nên, đâu phải chỉ có vũ khí là giọng hát đã trở thành nghệ sĩ cải lương chuyên nghiệp?”, ông nói.

Thế nhưng, vẫn có những khán giả bênh Bùm Bum, vỗ tay với vai diễn Trưng Trắc của cô. NSND Trọng Bình nhìn nhận: “Có những diễn viên lệch chuẩn trong nhận thức và có những khán giả lệch chuẩn trong cảm nhận về nghệ thuật”.

Ồn ào gắn với Bùm Bum cũng đặt ra vấn đề ứng xử với tác phẩm kinh điển, với kho tàng nghệ thuật truyền thống giàu có của dân tộc. Một số khán giả bênh Bùm Bum cho rằng, bất kể ai cũng có quyền hóa vai Trưng Trắc trong vở Tiếng trống Mê Linh , miễn đừng “xuyên tạc”. Nếu biểu diễn trong nhà, không bàn, song đã mang lên sân khấu, có khán giả, có bán vé, đòi hỏi đơn vị tổ chức và nghệ sĩ phải thận trọng và nghiêm túc, mới góp phần giữ gìn và lan tỏa nghệ thuật truyền thống.

NSND Trọng Bình đang đề xuất dựng lại vở Tiếng trống Mê Linh ở Nhà hát Sân khấu Nghệ thuật Truyền thống quốc gia Việt Nam. “ Tiếng trống Mê Linh trên sân khấu hôm nay cần mang hơi thở thời đại để khán giả dễ dàng tiếp nhận. Không nên đào sâu hận thù, mà nên khơi gợi tình yêu quê hương đất nước, tinh thần đoàn kết dân tộc, quảng bá hình ảnh con người Việt Nam bằng hình thức nghệ thuật sân khấu”, ông nói.