Bill Gates bị loạt tỷ phú quay lưng

Cách đây hơn một thập kỷ, sáng kiến Giving Pledge - lời cam kết hiến tặng phần lớn tài sản cho hoạt động từ thiện của các tỷ phú - từng được xem là biểu tượng của trách nhiệm xã hội trong giới siêu giàu. Tuy nhiên, trong bối cảnh chính trị và kinh tế toàn cầu thay đổi nhanh chóng, phong trào từng rất “thời thượng” này đang dần đánh mất sức hút.

Ý tưởng về Giving Pledge được khởi xướng vào năm 2010 bởi Warren Buffett cùng Bill Gates và vợ cũ Melinda French Gates. Khi đó, Buffett tin rằng sáng kiến này có thể tạo ra một chuẩn mực mới cho giới tỷ phú toàn cầu.

Trong một cuộc trò chuyện vào tháng 5/2010, ông từng dự đoán rằng tổng số tiền được hiến tặng thông qua sáng kiến này có thể lên tới hàng nghìn tỷ USD trong dài hạn. Mục tiêu của Giving Pledge là thuyết phục những người giàu nhất thế giới cam kết tặng hơn một nửa tài sản của mình cho các hoạt động phi lợi nhuận.

Sáng kiến nhanh chóng thu hút sự chú ý. Chỉ trong vài tháng đầu, hàng loạt gia đình tỷ phú đã tham gia. Buffett và vợ chồng Gates thậm chí còn gặp cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama tại Nhà Trắng để thảo luận về tầm nhìn của dự án.

Thời điểm đó, Giving Pledge gần như trở thành một biểu tượng văn hóa của giới siêu giàu. Những tỷ phú ký cam kết thường được ca ngợi như những người thành công trong kinh doanh nhưng vẫn sẵn sàng chia sẻ tài sản cho xã hội. Quỹ Bill & Melinda Gates - với các chương trình về giáo dục, y tế toàn cầu và bình đẳng giới - nhận được sự ủng hộ từ cả hai đảng tại Mỹ.

Khi trào lưu từ thiện của giới tỷ phú suy yếu

Tuy nhiên, hơn một thập kỷ sau, bối cảnh đã thay đổi đáng kể. Trong những năm gần đây, đặc biệt tại Silicon Valley, Giving Pledge bắt đầu vấp phải làn sóng hoài nghi và chỉ trích.

Một số tỷ phú từng ký cam kết đã tìm cách điều chỉnh hoặc thậm chí rút lại lời hứa của mình. Đồng thời, trong giới công nghệ đang nổi lên quan điểm cho rằng từ thiện quy mô lớn đôi khi chỉ là một cách xây dựng hình ảnh. Theo nhà xã hội học Aaron Horvath, Giving Pledge giờ giống như “một dấu ấn của thời kỳ năm 2010”.

“Nhiều tỷ phú ngày nay cho rằng họ có thể tiếp tục tập trung vào kinh doanh và tạo ra giá trị kinh tế, thay vì tham gia những cam kết từ thiện mang tính biểu tượng”, ông nhận định.

Quan điểm này phản ánh sự thay đổi lớn trong tư duy của một thế hệ tỷ phú mới. Không ít người tin rằng cách tốt nhất để đóng góp cho xã hội là xây dựng các doanh nghiệp thành công và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, thay vì cam kết hiến tặng tài sản. Tỷ phú Elon Musk từng nói rằng các công ty của ông “chính là hoạt động từ thiện”, bởi chúng tạo ra công nghệ và việc làm cho xã hội.

Những tranh cãi xung quanh các nhân vật biểu tượng

Giving Pledge cũng chịu ảnh hưởng từ các tranh cãi xoay quanh những nhân vật sáng lập.

Hình ảnh của Bill Gates bị ảnh hưởng sau khi xuất hiện thông tin về mối liên hệ giữa ông và Jeffrey Epstein. Bê bối này góp phần dẫn đến cuộc ly hôn giữa Gates và Melinda French Gates vào năm 2021, và sau đó bà Melinda rời khỏi quỹ vào năm 2024.

Trong khi đó, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng nhiều lần chỉ trích các chương trình do Quỹ Gates tài trợ, đặc biệt là các sáng kiến liên quan đến y tế toàn cầu.

Tỷ phú công nghệ Peter Thiel, một người thường xuyên chỉ trích Gates, cho biết ông từng khuyên nhiều người ký Giving Pledge nên xem xét lại cam kết của mình. Theo ông, nhiều người trong số đó thậm chí bày tỏ sự hối tiếc.

Dù vậy, Giving Pledge vẫn từng đạt được những thành công đáng kể. Cho đến nay, hơn 250 gia đình tỷ phú đã ký cam kết, trong đó có những cái tên nổi bật như Mike Bloomberg, Sam Altman và MacKenzie Scott. Với nhiều tỷ phú, việc ký Giving Pledge từng được xem như một cột mốc khẳng định vị thế trong giới siêu giàu toàn cầu.

Tuy nhiên, số người tham gia mới đang giảm nhanh. Trong 5 năm đầu, sáng kiến thu hút 113 người ký. Con số này giảm xuống 72 người trong 5 năm tiếp theo, và chỉ còn 43 người trong 5 năm gần đây. Riêng năm 2024, chỉ có 4 tỷ phú mới tham gia.

Theo ông Tom Tierney, cố vấn cho nhiều nhà tài trợ giàu có, sự thay đổi này phản ánh bối cảnh xã hội ngày càng phân cực.

“Ngày nay, việc quyên góp số tiền khổng lồ đôi khi khiến bạn bị chỉ trích nhiều hơn là được khen ngợi,” ông nói. “Điều đó không phổ biến như cách đây 15 năm.”

Một lời hứa mang tính đạo đức

Những dấu hiệu rõ ràng đầu tiên cho thấy sức hút của Giving Pledge đang suy giảm xuất hiện cách đây hai năm, khi Brian Armstrong, đồng sáng lập sàn giao dịch tiền điện tử Coinbase, bất ngờ rời khỏi sáng kiến từ thiện từng rất nổi tiếng này.

Armstrong từng ký Giving Pledge vào năm 2019 theo lời khuyên của một số người thân cận với Bill Gates, trong đó có nhà đầu tư mạo hiểm Ron Conway. Khi đó, ông tỏ ra hào hứng với cam kết hiến tặng phần lớn tài sản cho các hoạt động từ thiện.

Vị giám đốc điều hành nổi tiếng trong giới tiền số, người hiện thường xuyên thể hiện quan điểm hoài nghi với chính trị tự do, thậm chí từng tham dự ít nhất một cuộc gặp gỡ của các thành viên Giving Pledge. Thế nhưng chỉ 5 năm sau, ông đột ngột rời khỏi cộng đồng này. Vào một ngày giữa năm 2024, bức thư cam kết của Armstrong bất ngờ biến mất khỏi trang web chính thức của Giving Pledge.

Ban tổ chức cho biết quyết định rời đi là hoàn toàn tự nguyện. Tuy nhiên, Armstrong chưa từng công khai lý do và cũng không phản hồi các yêu cầu bình luận về quyết định của mình.

Một năm sau khi Armstrong rút lui, một trong những tỷ phú ký sớm nhất của Giving Pledge - Larry Ellison, nhà sáng lập Oracle - cũng gây chú ý khi tuyên bố sẽ “điều chỉnh” cam kết của mình. Trong một bài đăng hiếm hoi trên mạng xã hội X, Ellison cho biết ông vẫn ủng hộ tinh thần của sáng kiến do Bill Gates khởi xướng, nhưng muốn sử dụng một phần tài sản cho các dự án vì lợi nhuận, chẳng hạn chương trình nghiên cứu tại Đại học Oxford - vốn không thuộc phạm vi các tổ chức phi lợi nhuận theo tiêu chuẩn của Giving Pledge.

Trên thực tế, Giving Pledge không có cơ chế bắt buộc thực hiện. Những người tham gia chỉ cần công bố một lá thư cam kết hiến phần lớn tài sản của mình cho hoạt động từ thiện. Ngay từ đầu, Warren Buffett cũng từng nhấn mạnh rằng đây chỉ là một cam kết mang tính đạo đức, không phải nghĩa vụ pháp lý.

Dù vậy, theo Taryn Jensen, người hiện điều hành Giving Pledge, nhiều thành viên vẫn đang từng bước thực hiện lời hứa của mình.

“Giving Pledge giúp xây dựng một văn hóa nơi việc chia sẻ tài sản cho xã hội trở thành chuẩn mực”, bà nói.

Dù đang đối mặt với nhiều hoài nghi, một số người vẫn tin rằng sáng kiến này có giá trị lâu dài. Nhà đầu tư mạo hiểm Ron Conway, một thành viên của Giving Pledge, cho rằng việc gán sáng kiến này với các quan điểm chính trị là hiểu lầm.

“Có rất nhiều người bảo thủ và trung dung tham gia Giving Pledge,” ông nói. “Nó không phải là một phong trào chính trị”.

Theo: The NY Times, Business Insider