Tại Trung Quốc, bên trong một trụ sở được thiết kế đậm chất công nghệ, người đàn ông giàu thứ tư đất nước tin rằng sớm muộn gì nước Mỹ cũng phải tìm đến mình. Đó là Robin Zeng - nhà sáng lập và lãnh đạo CATL - công ty sản xuất pin xe điện lớn nhất thế giới.
Trong vài năm qua, Washington gần như “phớt lờ” Zeng. Với chính phủ Mỹ, CATL bị xem là một rủi ro địa chính trị, cần bị kiềm chế bằng thuế quan và các biện pháp an ninh quốc gia.
Thế nhưng, bất chấp những rào cản đó, CATL vẫn vươn lên dẫn đầu toàn cầu nhờ công nghệ và chi phí thấp. Năm ngoái, công ty ghi nhận lợi nhuận kỷ lục hơn 10 tỷ USD. Ước tính cứ 3 chiếc xe điện bán ra trên thế giới thì có 1 chiếc sử dụng pin của họ.
Đáng chú ý, thành công này đạt được ngay cả khi không có thị trường Mỹ - nơi tốc độ phổ cập xe điện vẫn chậm hơn Trung Quốc, châu Âu và sự hiện diện của CATL còn rất hạn chế. Tuy nhiên, Zeng cho rằng đây chỉ là vấn đề thời gian. Theo ông, thị trường xe điện tại Mỹ có thể còn nhỏ trong vài năm tới, nhưng sau đó sẽ bùng nổ vì đây là xu hướng tất yếu. Và khi đó, xây dựng tương lai xe điện mà không có CATL sẽ “rất khó vì chi phí cực kỳ đắt đỏ”.
Thực tế đã phần nào phản ánh nhận định này. Ford gần đây đã chấm dứt hợp tác với đối tác Hàn Quốc SK Group trong các dự án pin, để tập trung vào kế hoạch sử dụng công nghệ của CATL tại nhà máy trị giá 3 tỷ USD ở Michigan. Dù không được phép xây dựng nhà máy riêng tại Mỹ, CATL vẫn có thể tham gia thông qua việc cấp phép công nghệ.
Trong khi đó, General Motors cũng dự kiến nhập khẩu pin sản xuất tại Trung Quốc từ CATL cho mẫu Chevrolet Bolt mới, dù phải chấp nhận mức thuế lên tới 60%. Hãng chỉ bán mẫu xe này trong thời gian ngắn, trong khi các nhà máy pin mà họ đã đầu tư hàng tỷ USD vẫn chưa thể sản xuất loại pin giá rẻ cần thiết cho xe phổ thông.
Ngay cả Tesla cũng đang sử dụng công nghệ của CATL cho nhà máy sản xuất hệ thống lưu trữ năng lượng tại Nevada - lĩnh vực đang tăng trưởng mạnh, trong khi mảng xe điện cốt lõi của Tesla có dấu hiệu chững lại.
Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào một nhà sản xuất Trung Quốc cũng làm dấy lên nhiều lo ngại. Các ý kiến chỉ trích cho rằng việc tích hợp CATL vào chuỗi cung ứng Mỹ có thể khiến nước này dễ bị tổn thương trước áp lực kinh tế từ Bắc Kinh, đồng thời làm suy yếu cơ hội phát triển của các công ty pin nội địa. Năm ngoái, CATL thậm chí còn bị đưa vào danh sách của Lầu Năm Góc liên quan đến các doanh nghiệp có liên hệ với quân đội Trung Quốc - điều mà công ty này bác bỏ.
Theo chuyên gia William Zarit, trong ngắn hạn, việc Mỹ “quay xe” hoàn toàn để mở cửa cho các doanh nghiệp Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực nhạy cảm như năng lượng, là rất khó xảy ra. Tuy nhiên, những người ủng hộ hợp tác lại cho rằng CATL nắm giữ chìa khóa giúp giảm chi phí pin, phổ cập xe điện và nếu không hợp tác, Mỹ có thể sẽ không bao giờ bắt kịp Trung Quốc.
Thành công của CATL bắt nguồn từ một quyết định công nghệ mang tính bước ngoặt. Trong khi nhiều công ty đầu tư hàng chục tỷ USD vào pin lithium-ion sử dụng nickel và cobalt đắt đỏ, CATL đặt cược vào công nghệ pin sử dụng sắt (LFP) - rẻ hơn nhưng vẫn đạt hiệu suất tương đương. Quyết định này đã giúp công ty tạo lợi thế cạnh tranh lớn.
Tại các nhà máy của CATL, quy trình sản xuất gần như tự động hóa hoàn toàn, với robot, máy móc và hệ thống AI kiểm soát chất lượng. Công ty hiện có hơn 21.000 kỹ sư và năng lực chuyên môn sâu về điện hóa - lĩnh vực mà Zeng cho rằng Mỹ chưa theo kịp.
Thực tế, pin LFP có chi phí thấp hơn tới 30% so với các loại pin truyền thống. Năm ngoái, CATL còn phát triển loại pin có thể chạy 800 km và sạc nhanh 5 phút cho quãng đường 500 km. Đây chính là lý do Ford lựa chọn CATL, bởi nếu tự phát triển công nghệ này, hãng có thể mất tới 10 năm.
Hiện các đối thủ ngoài Trung Quốc đang nỗ lực thu hẹp khoảng cách. LG Energy Solution và General Motors đang chuyển đổi nhà máy để sản xuất pin LFP, trong khi CATL tiếp tục đặt cược vào công nghệ pin sodium-ion – sử dụng muối, rẻ hơn lithium và hoạt động tốt hơn trong thời tiết lạnh.
Tại Trung Quốc, Robin Zeng được xem là một “anh hùng công nghệ quốc gia”. Ông từng được mời gặp Chủ tịch Tập Cận Bình và tham gia các sự kiện chính trị quan trọng. Với tham vọng toàn cầu, Zeng cho biết CATL không chỉ muốn xuất khẩu sản phẩm mà còn muốn định hình tiêu chuẩn công nghệ toàn cầu.
Dù hiện tại chưa thể xây dựng nhà máy tại Mỹ do các rào cản pháp lý, Zeng vẫn tin vào một tương lai khác. Ông cho rằng quan hệ kinh doanh cuối cùng sẽ bền vững hơn chính trị, và có thể đến năm 2028, cánh cửa sẽ mở ra.
“Tôi sẵn sàng đầu tư vào Mỹ”, ông nói, “nhưng vấn đề là có những nơi doanh nghiệp Trung Quốc thậm chí không thể mua đất”.
Theo: WSJ, SCMP
