Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sử dụng bộ 5 câu hỏi (WHO-5) làm "thước đo vàng" để đánh giá sức khỏe tinh thần. Người trả lời tự chấm điểm từ 0 (Không có lúc nào) đến 5 (Toàn bộ thời gian) cho các trạng thái: vui vẻ, bình tĩnh, năng động, tỉnh táo và thấy cuộc sống thú vị trong 2 tuần gần nhất. Điểm tuyệt đối là 25, tương đương 100%.
Trong bộ dữ liệu thu thập từ 3.264 người Việt Nam mới đây, chỉ có 94 người chạm đến mức điểm tuyệt đối này. Họ luôn thức dậy sảng khoái, luôn thấy cuộc đời thú vị và chưa từng trải qua cảm giác cạn kiệt năng lượng. Câu hỏi đặt ra là: Điều gì tạo nên "sức đề kháng" tinh thần hoàn hảo cho nhóm thiểu số này?
Người trẻ "ít hạnh phúc" hơn người già và trung niên
Dữ liệu nhân khẩu học của nhóm 94 người điểm tuyệt đối chỉ ra một nghịch lý so với định kiến thông thường: Tuổi trẻ không đồng nghĩa với tinh thần khỏe mạnh.
Thống kê cho thấy, những người trên 55 tuổi chiếm tỷ trọng áp đảo trong nhóm đạt điểm tuyệt đối. Trong khi đó, nhóm dưới 18 tuổi và 18-24 tuổi gần như vắng bóng. Khủng hoảng bản sắc, áp lực đồng trang lứa và sự bất định về tương lai khiến thanh thiếu niên trở thành nhóm yếu thế nhất trên bình diện sức khỏe tâm thần.
Biểu đồ 1: Tỷ lệ phân bổ độ tuổi trong nhóm đạt điểm tinh thần tuyệt đối
Sự ổn định tâm lý tăng dần theo thời gian. Nhóm tuổi từ 45 trở lên chiếm hơn 60% tổng số người có mức wellbeing (hạnh phúc) tuyệt đối. Khi các gánh nặng về thiết lập sự nghiệp và nuôi dạy con cái nhỏ dần khép lại, người lớn tuổi cho thấy khả năng tự cân bằng cảm xúc tốt hơn hẳn thế hệ gen Z và Millennials.
"Rất thoải mái" tiền bạc không phải là số đông
"Tiền không mua được hạnh phúc" là một mệnh đề cần xem xét lại, nhưng dữ liệu cũng chỉ ra một sự thật bất ngờ khác: Bạn không cần phải quá giàu để đạt được điểm tinh thần tuyệt đối.
Bóc tách tình trạng tài chính của 94 người "hạnh phúc nhất", có tới 76% nằm ở nhóm "Tạm đủ" (33%) và "Thoải mái" (43%). Nhóm "Rất thoải mái" về tiền bạc thực chất chỉ chiếm một phần nhỏ (20%). Điều này chứng minh rằng, một nền tảng tài chính vừa vặn – đủ để che chắn bạn khỏi những lo âu cơm áo gạo tiền cơ bản – đã là điều kiện lý tưởng cho sự bình an tâm trí, chứ không nhất thiết phải sở hữu khối tài sản khổng lồ.
Biểu đồ 2: Tình trạng tài chính của nhóm có sức khỏe tinh thần tuyệt đối
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, cái nghèo thực sự là một rào cản lớn. Chỉ vỏn vẹn 4% những người thuộc nhóm "Khó khăn" và "Rất khó khăn" có thể lọt vào danh sách này. Sự chật vật, lo toan mưu sinh hàng ngày đã bào mòn gần như toàn bộ năng lượng sống và niềm vui của họ.
Giấc ngủ: Số 0%, 1% và 10% nói lên tất cả
Nếu tài chính là yếu tố bên ngoài, thì giấc ngủ là chiếc gương phản chiếu trung thực nhất tình trạng bên trong. Dữ liệu cho thấy một sự đồng biến tuyệt đối: Không một ai có chất lượng giấc ngủ "Rất kém" lọt vào danh sách 94 người này. Người có giấc ngủ "Kém" chỉ chiếm 1%, còn chất lượng giấc ngủ "Trung bình" cũng chỉ chiếm không tới 10 người đạt điểm tuyệt đối (100 điểm) trong khảo sát.
Gần 90% những người có sức khỏe tinh thần hoàn hảo duy trì được chất lượng giấc ngủ ở mức "Tốt" và "Rất tốt".
Biểu đồ 3: Chất lượng giấc ngủ của nhóm đạt 25/25 điểm WHO-5
Kết quả từ 3.264 mẫu khảo sát cho thấy một thực tế rõ ràng: Sức khỏe tinh thần không phải là một món quà chia đều. Những người đứng ở đỉnh cao của thang đo WHO-5 có một chân dung chung: Họ có nền tảng tài chính an toàn, có thâm niên sống để vượt qua các cuộc khủng hoảng, và có những đêm ngủ sâu giấc.
Ở góc nhìn ngược lại, dữ liệu này là lời cảnh báo về mức độ tổn thương của những lao động nghèo, những học sinh - sinh viên đang quay cuồng trong áp lực, và những người hằng đêm đối diện với chứng mất ngủ.
