Trong giao tiếp hàng ngày, không ít người tự nhận mình là “thẳng tính”, “nói gì nói luôn”, “không thích vòng vo”. Ở một mức độ nhất định, sự thẳng thắn giúp tiết kiệm thời gian và tránh hiểu lầm. Tuy nhiên, khi thiếu đi khả năng đọc cảm xúc và lựa chọn cách nói phù hợp, “thẳng tính” rất dễ trở thành biểu hiện của EQ thấp, gây tổn thương cho người khác và làm xấu đi các mối quan hệ.
Dưới đây là 4 hành vi thường bị nhầm lẫn với sự thẳng thắn, nhưng thực chất phản ánh hạn chế trong trí tuệ cảm xúc (EQ).
1. Nói mà không cân nhắc cảm xúc người nghe
Một biểu hiện khá phổ biến của EQ thấp là đưa ra những nhận xét mang tính tiêu cực hoặc nhạy cảm mà chưa cân nhắc đầy đủ đến hoàn cảnh, tâm trạng và mối quan hệ với người đối diện.
Chẳng hạn, có người sẵn sàng nhận xét về ngoại hình hay năng lực của người khác với lý do mình “thẳng thắn”, nhưng lại ít chú ý đến cảm xúc và khả năng tiếp nhận của người nghe.
Trong khi đó, EQ cao không đồng nghĩa với việc né tránh hay nói vòng vo, mà thể hiện ở khả năng lựa chọn cách diễn đạt phù hợp để thông tin được tiếp nhận theo hướng tích cực hơn, hạn chế gây tổn thương hoặc tạo tâm lý phòng vệ.
Ảnh minh hoạ.
2. Góp ý trực diện trước đám đông, cho rằng “nói vậy mới hiệu quả”
Nhiều người tin rằng góp ý càng thẳng, càng công khai thì đối phương càng “nhớ lâu” và “sửa nhanh”. Thực tế, trong nhiều trường hợp, việc chỉ trích trước mặt nhiều người thường khiến người bị góp ý cảm thấy xấu hổ, mất thể diện và nảy sinh tâm lý chống đối.
Người EQ thấp thường không nhận ra ranh giới giữa góp ý mang tính xây dựng và làm tổn hại lòng tự trọng của người khác.
Ngược lại, người EQ cao thể hiện ở việc chọn đúng thời điểm, không gian và cách nói để mục tiêu cải thiện được đặt lên trên cảm xúc cá nhân.
3. Phủ nhận cảm xúc của người khác
Những câu nói như: “Có gì đâu mà buồn”, “Chuyện nhỏ thế này cũng nghĩ ngợi”, “Tôi nói thế là đúng rồi” tưởng như rất lý trí, nhưng lại vô tình phủ nhận cảm xúc của người đối diện.
Đây là dấu hiệu rõ ràng của EQ thấp, bởi trí tuệ cảm xúc đòi hỏi khả năng thừa nhận cảm xúc, dù cảm xúc đó có hợp lý hay không theo góc nhìn cá nhân. Khi một người cảm thấy không được lắng nghe hay tôn trọng cảm xúc, mối quan hệ rất dễ rạn nứt.
Ảnh minh hoạ.
4. Luôn cho rằng mình đúng, thẳng tính và không cần thay đổi
Một biểu hiện khác của EQ thấp là dùng “tính cách” làm lý do để từ chối điều chỉnh hành vi. Những câu như “tôi quen nói vậy rồi”, “ai không chịu được thì thôi” cho thấy sự thiếu linh hoạt và thiếu tự nhận thức.
EQ cao không có nghĩa là phải chiều lòng tất cả mọi người, nhưng là khả năng nhìn lại bản thân, hiểu tác động của lời nói và hành vi của mình lên người khác, từ đó điều chỉnh khi cần thiết để duy trì mối quan hệ lành mạnh.
Ảnh minh hoạ.
Thẳng thắn là một phẩm chất tích cực nếu đi kèm với sự tôn trọng và thấu cảm. Ngược lại, khi EQ thấp, sự “thẳng tính” rất dễ trở thành cái cớ cho những lời nói gây tổn thương, làm ảnh hưởng đến các mối quan hệ cá nhân và môi trường làm việc.
Trong xã hội hiện đại, nơi con người phải hợp tác và giao tiếp thường xuyên, EQ không đồng nghĩa với sự mềm mỏng thái quá. Đó là khả năng nói đúng điều cần nói, vào đúng thời điểm, theo cách người khác có thể tiếp nhận. Đây cũng chính là ranh giới quan trọng giữa sự thẳng thắn và thiếu tinh tế trong giao tiếp.