15 phút vàng giúp người dùng ngăn chặn thiệt hại khi nghi bị lừa đảo trực tuyến

Thông tin trên được ông Ngô Minh Hiếu, Giám đốc dự án Chống lừa đảo, thành viên Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA), nhấn mạnh tại hội thảo “Kiến tạo niềm tin số - Doanh nghiệp Việt chung tay bảo vệ người tiêu dùng” vừa diễn ra tại Hà Nội. Theo chuyên gia, khi phát hiện bản thân có thể đã rơi vào bẫy của kẻ gian, phản ứng xử lý trong khoảng thời gian ngắn đầu tiên đóng vai trò quyết định đến việc bảo toàn tài sản.

Quy trình xử lý khẩn cấp trong “15 phút vàng”

Quy tắc “15 phút vàng” được chuyên gia khuyến nghị nhằm cắt đứt hoàn toàn quyền can thiệp của kẻ lừa đảo. Bước đầu tiên và quan trọng nhất là dừng mọi tương tác với đối tượng, đồng thời ngắt kết nối mạng hoặc cô lập thiết bị, tài khoản đang có dấu hiệu bị xâm nhập.

Ngay sau đó, người dùng cần liên hệ với đường dây nóng của ngân hàng để yêu cầu khóa thẻ và tạm ngừng mọi giao dịch trên tài khoản thanh toán. Việc thay đổi mật khẩu đăng nhập, mã PIN và các phương thức xác thực trên các nền tảng số khác cũng cần được tiến hành đồng thời.

Để phục vụ công tác điều tra và xử lý sau này, người dùng cần chụp ảnh màn hình, lưu lại toàn bộ tin nhắn, số điện thoại, đường link hoặc hình ảnh liên quan làm bằng chứng trước khi gửi báo cáo sự việc lên cơ quan chức năng và hệ thống cảnh báo an ninh mạng. Việc chủ động khai báo, dù số tiền bị chiếm đoạt lớn hay nhỏ, sẽ giúp cơ quan chức năng nhanh chóng đưa tài khoản của kẻ gian vào danh sách đen, ngăn chặn các nạn nhân tiếp theo.

Nhận diện thủ đoạn thao túng tâm lý bằng công nghệ AI

Để kịp thời kích hoạt quy tắc ứng phó khẩn cấp trên, người dùng cần nắm rõ các dấu hiệu nhận diện nguy cơ trong những giây đầu tiếp xúc. Chuyên gia an ninh mạng chỉ ra ba kịch bản phổ biến nhất gồm: cuộc gọi mạo danh cơ quan công an, viện kiểm sát hoặc nhân viên ngân hàng nhằm tạo áp lực tâm lý; các tin nhắn chứa đường link lạ hoặc mã QR dẫn đến trang web giả mạo giao diện ngân hàng; và lời mời chào đầu tư tài chính hoặc làm quen tình cảm có sử dụng công nghệ deepfake giả mạo hình ảnh, giọng nói.

Thực tế ghi nhận nhiều trường hợp nạn nhân có trình độ học vấn cao, thành đạt trong xã hội nhưng vẫn bị chiếm đoạt số tiền lên đến hơn 7 tỷ đồng. Điều này chứng minh sự hiểu biết về công nghệ không đồng nghĩa với khả năng miễn nhiễm trước lừa đảo trực tuyến. Hiện nay, các đường dây tội phạm mạng hoạt động có tổ chức chặt chẽ, sử dụng AI để phân tích dữ liệu và cá nhân hóa kịch bản theo từng nạn nhân, đánh thẳng vào tâm lý lo sợ hoặc lòng tham thay vì chỉ khai thác các lỗ hổng kỹ thuật đơn thuần.

Gốc rễ của phần lớn các vụ lừa đảo trực tuyến bắt đầu từ việc lộ lọt dữ liệu cá nhân. Kẻ gian thường thu thập thông tin về công việc, tài chính, thói quen sinh hoạt để xây dựng bản đồ quan hệ, sau đó mới tiếp cận, tạo dựng lòng tin và dẫn dụ nạn nhân vào kịch bản chuẩn bị sẵn trước khi chiếm đoạt mã OTP hay quyền điều khiển thiết bị. Do đó, người dùng được khuyến cáo hạn chế công khai hình ảnh cá nhân, thông tin của trẻ em và nên chủ động khóa danh sách bạn bè trên các mạng xã hội.

Bên cạnh sự tự bảo vệ của người dân, hệ thống phòng thủ diện rộng giữa các cơ quan quản lý và doanh nghiệp đang phát huy tác dụng. Dữ liệu từ Ngân hàng nhà nước cho thấy, trong giai đoạn từ ngày 29/6 đến 26/7, hệ thống cảnh báo giao dịch thanh toán SIMO đã đưa ra khoảng 460 triệu lượt cảnh báo và ngăn chặn thành công khoảng 105 triệu giao dịch có dấu hiệu bất thường. Việc chia sẻ dữ liệu liên thông theo thời gian thực giữa ngân hàng, nhà mạng viễn thông và các đơn vị thanh toán được đánh giá là giải pháp căn cơ giúp phát hiện sớm nguy cơ mà không gây phiền hà cho khách hàng.