Việc Pháp từ chối chuyển giao các công nghệ then chốt và hạn chế quyền tự chủ vận hành đối với dòng tiêm kích Rafale đang khiến thỏa thuận mua 114 chiếc Rafale từ phía Ấn Độ có nguy cơ đứt gánh. Liệu động thái này có làm tăng thêm sức hút của Su-57 từ Nga?
Tình tiết Rafale lặp lại
Các nguồn tin từ Pháp cho biết, New Delhi đã bị từ chối quyền truy cập vào mã nguồn điều khiển các hệ thống điện tử chính và bộ phương tiện tác chiến điện tử trên tiêm kích Rafale, bao gồm cả gói hỗ trợ phòng thủ SPECTRA. Đáng chú ý, rào cản này xuất hiện ngay trong bối cảnh hợp đồng mua sắm lên tới 114 chiếc Rafale vẫn đang trong quá trình đàm phán.
Rafale.
Sự việc này gợi nhắc lại việc Ấn Độ từng hủy bỏ thỏa thuận mua 126 chiếc Rafale vào những năm 2010, mà nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những giới hạn trong chuyển giao công nghệ mà phía Pháp đưa ra.
Kết quả là chỉ có 36 chiếc được đặt hàng trong giai đoạn đó. Những hạn chế này sẽ tác động trực tiếp đến quyền tự do vận hành lâu dài của Không quân Ấn Độ (IAF) nếu họ tiếp tục mua dòng máy bay này. Cụ thể, IAF sẽ không thể tự mình sửa đổi toàn diện, tích hợp các bản nâng cấp trong tương lai hay lắp đặt các loại vũ khí nội địa. Mọi thay đổi hoặc tùy chỉnh quan trọng đều sẽ phải qua sự điều phối và phê duyệt từ Dassault Aviation, Thales cùng các tập đoàn khác của Pháp.
Mặc dù IAF đã chấp nhận các hạn chế đối với lô 36 chiếc Rafale đầu tiên, nhưng nếu mua thêm 114 chiếc nữa, dòng máy bay này sẽ trở thành lực lượng phổ biến thứ hai trong biên chế, chỉ đứng sau phi đội hơn 270 chiếc tiêm kích hạng nặng Su-30MKI mua từ Nga.
Thực tế, Pháp từng chiếm lĩnh thị phần đáng kể cho Rafale trên thị trường quốc tế nhờ việc áp đặt ít hạn chế vận hành và cho phép khách hàng có quyền tự chủ cao hơn so với các nhà sản xuất phương Tây khác, đặc biệt là Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, những ràng buộc mà Paris đang áp dụng vẫn kém linh hoạt hơn nhiều so với Moscow – đối thủ cạnh tranh trực tiếp trong các đơn hàng tiêm kích của Ấn Độ. Trong khi các khách hàng khác của Rafale không có sự lựa chọn từ Nga do áp lực chính trị từ khối phương Tây (vốn đã loại bỏ tiêm kích Nga khỏi các thị trường trọng điểm từ Indonesia đến UAE), thì khả năng chống chịu trước các lệnh trừng phạt của Ấn Độ đang đặt ra một thách thức lớn cho nỗ lực tiếp thị của Pháp.
Cơ hội vàng cho Su-57?
Việc Nga đồng ý trao quyền tự chủ sâu rộng trong vận hành, sửa đổi và nội địa hóa quy trình sản xuất Su-30MKI là yếu tố then chốt khiến IAF không chỉ dừng lại ở kế hoạch ban đầu là 150 chiếc mà còn mở rộng quy mô mạnh mẽ. Đến nay, hơn 220 chiếc Su-30MKI đã được sản xuất theo giấy phép tại Ấn Độ sau khi 50 chiếc đầu tiên được Nga cung cấp.
Su-57.
Dòng tiêm kích này đã tích hợp sâu rộng các hệ thống phụ và vũ khí của cả Ấn Độ lẫn bên thứ ba: từ tên lửa không đối không dẫn đường bằng radar Astra nội địa đến tên lửa tầm nhiệt AIM-132 của Anh và bom dẫn đường SPICE của Israel. Theo kế hoạch, phi đội này sẽ được hiện đại hóa với radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA) do Ấn Độ tự phát triển vào đầu những năm 2030.
Trong khi công nghệ của Rafale vẫn được lĩnh vực quốc phòng Ấn Độ đánh giá cao — nơi đang nỗ lực tự thân phát triển tiêm kích "thế hệ 4+" và phụ thuộc nhiều vào đầu vào công nghệ nước ngoài — thì vào tháng 6 năm 2025, Bộ Quốc phòng Nga được cho là đã đưa ra một đề nghị chưa từng có: Cung cấp toàn quyền truy cập vào mã nguồn của tiêm kích thế hệ thứ năm Su-57 như một phần của thỏa thuận sản xuất theo giấy phép.
Điều này sẽ đưa Su-57 của Ấn Độ vào một vị thế hoàn toàn khác biệt so với các tiêm kích cùng thế hệ về khả năng tùy biến và mức độ tích hợp công nghệ nội địa. Tháng 12 vừa qua, ông Dmitry Shugayev, Giám đốc Cơ quan Liên bang về Hợp tác Kỹ thuật Quân sự Nga, cũng đã ám chỉ về khả năng đưa thỏa thuận này trở thành một chương trình hợp tác chung toàn diện, cho phép ngành quốc phòng Ấn Độ đồng sở hữu các công nghệ then chốt. Điều này tạo nên sự tương phản gay gắt với những hạn chế mà Pháp đang áp đặt.
Vào tháng 2 năm 2025, thông tin về một thỏa thuận sản xuất Su-57 theo giấy phép đã được xác nhận. Đến tháng 1 năm 2026, Bộ Quốc phòng Ấn Độ khẳng định các cuộc đàm phán đã tiến đến giai đoạn kỹ thuật chuyên sâu.
Trong bối cảnh Pháp và phương Tây đang ở trạng thái xung đột căng thẳng với Nga và nỗ lực triệt tiêu nguồn thu của ngành quốc phòng nước này, Paris càng có thêm động lực để đưa ra một đề nghị hấp dẫn hơn cho Rafale. Nếu thành công, điều này sẽ hướng dòng tiền về công nghiệp Pháp thay vì để Ấn Độ dồn ngân sách cho các đơn hàng Su-57 quy mô lớn. Tuy nhiên, sự chậm trễ trong chương trình tiêm kích thế hệ năm nội địa AMCA của Ấn Độ đang làm dấy lên suy đoán rằng sức hút của Su-57 sẽ tiếp tục tăng cao, đặc biệt khi khả năng nội địa hóa ở mức tối đa khiến dòng máy bay Nga trở nên cực kỳ hấp dẫn.