Đầu tháng 3/2026, những hàng dài xe nối đuôi nhau tại các trạm xăng không còn là hình ảnh hiếm gặp tại nhiều thành phố lớn trên thế giới. Tuy nhiên, khác với những cuộc khủng hoảng trước đây, lần này người tiêu dùng không chỉ dừng lại ở việc than phiền về chi phí sinh hoạt. Một làn sóng dịch chuyển có tính cấu trúc đang diễn ra: Người dân đang "bỏ phiếu" bằng ví tiền cho xe điện (EV) và các giải pháp tự chủ năng lượng.
"Điểm gãy" tâm lý 5 USD
Lịch sử ngành năng lượng thế giới từng ghi nhận những bước ngoặt lớn sau mỗi cuộc khủng hoảng. Nếu những năm 1970, sự khan hiếm dầu mỏ đã đưa xe Nhật tiết kiệm nhiên liệu lên ngôi tại Mỹ, thì cuộc chiến tại Iran năm 2026 đang lặp lại kịch bản, đó nhưng ở một cấp độ công nghệ cao hơn.
Một đại lý xe ô tô điện ở Mỹ. (Ảnh: Reuters)
Theo dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), giá xăng trung bình tại quốc gia này đã vọt lên mức 3,72 USD/gallon vào giữa tháng 3, tăng gần 30% chỉ trong vòng vài tuần. Tại châu Âu, con số này còn khắc nghiệt hơn khi giá dầu diesel tại Đức đã vượt ngưỡng 2 euro/lít.
Các chuyên gia phân tích từ Bloomberg và Cox Automotive chỉ ra rằng, mức tăng giá 5 USD/gallon tại Mỹ được coi là "điểm gãy" tâm lý quan trọng. Khi giá xăng chạm ngưỡng này, khoảng 25% người tiêu dùng Mỹ vốn đang có ý định mua xe động cơ đốt trong tuyên bố sẽ quay xe sang chọn xe điện hoặc Hybrid. Thực tế cho thấy, lượng tìm kiếm trực tuyến về xe điện trên các nền tảng như Edmunds hay KBB đã tăng vọt 34% chỉ trong 10 ngày đầu tháng 3. Người Mỹ, vốn nổi tiếng với tình yêu dành cho những chiếc xe bán tải ngốn xăng, nay đang phải cân nhắc lại bài toán chi phí vận hành hàng tháng khi lãi suất vay mua xe vẫn neo ở mức cao 7,5 - 8%.
Từ nỗi lo hóa đơn đến cuộc cách mạng tự chủ năng lượng
Khác với tâm lý thực dụng của người Mỹ vốn tập trung vào giá xăng, người tiêu dùng tại Anh và Đức đang nhìn nhận cuộc khủng hoảng này dưới góc độ "an ninh năng lượng hộ gia đình". Với họ, việc chuyển sang xe điện không chỉ là thay đổi phương tiện đi lại, mà là một phần của hệ sinh thái năng lượng sạch bao gồm pin mặt trời và bơm nhiệt.
Tại Đức, nhu cầu tư vấn lắp đặt điện mặt trời áp mái đã tăng 27% chỉ trong tuần đầu tiên của cuộc xung đột. Người dân đang tìm cách thiết lập một chu trình khép kín: Dùng điện mặt trời để sạc cho xe điện và sưởi ấm ngôi nhà thông qua bơm nhiệt. Điều này giúp họ giảm tối đa sự phụ thuộc vào mạng lưới điện quốc gia vốn đang biến động mạnh do giá khí đốt chuẩn châu Âu (Dutch TTF) tăng gấp đôi.
Số liệu từ Bloomberg cho thấy, tại thị trường Anh, xe điện và xe Hybrid cắm điện (PHEV) đang trở thành "hầm trú ẩn" tài chính. Mặc dù hạ tầng trạm sạc vẫn là một rào cản, nhưng viễn cảnh hóa đơn năng lượng hộ gia đình tăng thêm 20% vào mùa hè tới đã khiến người dân quyết đoán hơn. Tại châu Âu, xe điện hiện chiếm gần 20% thị phần xe mới, và con số này được dự báo sẽ còn tăng trưởng nóng khi các chính phủ tái áp dụng các chương trình ưu đãi thuế để đối phó với tình trạng lạm phát năng lượng.
Bài toán kinh tế: Xe điện "áp đảo" xe xăng về chi phí vận hành
Khi đặt lên bàn cân so sánh, lợi thế về chi phí của xe điện so với xe truyền thống không còn là lý thuyết mà đã trở thành những con số thực tế đầy thuyết phục. Tại Việt Nam, với giá xăng RON 95-III đang duy trì ở mức cao (khoảng 29.950 đồng/lít sau kỳ điều chỉnh cuối tháng 3/2026), một chiếc ô tô xăng phổ thông tiêu thụ trung bình 7-9 lít/100km sẽ tiêu tốn khoảng 2,1 - 2,7 triệu đồng tiền nhiên liệu cho mỗi 1.000 km di chuyển.
Bài toán chi phí sử dụng xe xăng và xe điện khi đi 1.000 km. (Ảnh minh hoạ: Gemini)
Trong khi đó, với cùng quãng đường này, một chiếc ô tô điện tiêu thụ khoảng 150 - 200 kWh. Ngay cả khi sạc tại các trạm sạc công cộng với mức giá cao nhất, chủ xe điện cũng chỉ phải chi trả từ 500.000 - 700.000 đồng, tức là chỉ bằng khoảng 1/4 chi phí so với xe xăng.
Đối với xe máy, sự chênh lệch này còn ấn tượng hơn. Một người di chuyển trung bình 30 km mỗi ngày (khoảng 900 km/tháng) sẽ tốn gần 450.000 đồng tiền xăng, nhưng nếu sử dụng xe máy điện và sạc tại nhà, hóa đơn tiền điện chỉ tăng thêm khoảng 60.000 - 90.000 đồng. Không chỉ dừng lại ở nhiên liệu, chi phí bảo trì của xe điện cũng thấp hơn từ 30 - 50% do cấu tạo động cơ đơn giản, không cần thay dầu máy, lọc dầu, bugi hay nước làm mát định kỳ.
Theo tính toán của các chuyên gia, sau khoảng 3 năm sử dụng, tổng chi phí tiết kiệm được từ việc vận hành xe điện có thể giúp chủ xe bù đắp đáng kể khoảng chênh lệch giá mua ban đầu so với xe xăng.
Thị trường xe máy điện sôi động
Không chỉ dừng lại ở ô tô, xu hướng chuyển đổi xanh đang diễn ra cực kỳ sôi động ở phân khúc xe máy điện - phương tiện đi lại chủ yếu của hàng triệu người dân tại các đô thị lớn, đặc biệt là ở khu vực Đông Nam Á. Sự leo thang của giá xăng khiến chi phí vận hành xe máy hàng ngày trở thành gánh nặng rõ rệt đối với người lao động và sinh viên.
Xe máy điện trên đường phố Việt Nam. (Ảnh: Znews)
Nắm bắt tâm lý này, thị trường xe máy điện trong những tháng gần đây chứng kiến sự cạnh tranh khốc liệt giữa các thương hiệu truyền thống và các startup xe điện mới nổi. Các hãng liên tục tung ra những chương trình khuyến mãi "khủng" để thu hút khách hàng, từ việc hỗ trợ lệ phí trước bạ, giảm giá theo chương trình chuyển đổi xanh, cho đến việc lắp các trạm đổi pin linh hoạt giúp giảm giá thành mua xe ban đầu.
Sự sôi động này không chỉ đến từ các con số tăng trưởng doanh số mà còn từ việc thay đổi quan điểm của người dùng. Với những người có nhu cầu di chuyển ngắn trong đô thị, xe máy điện hiện nay không còn bị coi là "xe đồ chơi" mà đã trở thành một lựa chọn nghiêm túc, bền bỉ và đặc biệt là kinh tế. Cuộc đua giảm giá và nâng cấp công nghệ sạc nhanh đang khiến ranh giới về sự tiện dụng giữa xe máy điện và xe máy xăng dần bị xóa bỏ, hứa hẹn một sự bùng nổ mạnh mẽ của loại hình phương tiện này trong nửa cuối năm 2026.
